Suy thận không chỉ là bệnh của tuổi già
Suy thận là tình trạng chức năng lọc chất thải và duy trì cân bằng trong cơ thể của thận suy giảm, có thể tiến triển âm thầm và xảy ra ở cả người trẻ. Vì thế, tuổi trẻ không phải lý do để xem nhẹ sức khỏe thận hay trì hoãn việc thay đổi những thói quen có hại.
Một bệnh nhân mới 20 tuổi đã mắc suy thận giai đoạn cuối, cho thấy tổn thương thận nghiêm trọng không chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi. Theo thống kê được dẫn từ Bộ Y tế, Việt Nam có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn; khoảng 26 nghìn người đã ở giai đoạn cuối và cần lọc máu định kỳ hoặc ghép thận để duy trì sự sống. Những con số này không có nghĩa mọi trường hợp đều có thể phòng tránh, nhưng nhắc người trẻ rằng phòng ngừa suy thận nên bắt đầu trước khi có triệu chứng.
Kiểm soát huyết áp, đường huyết và ăn nhạt hơn
Huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, còn đường huyết tăng cao liên tục có thể hại các đơn vị lọc máu. Bởi vậy, kiểm soát huyết áp và đường huyết không chỉ là việc dành cho người lớn tuổi: hãy theo dõi định kỳ, duy trì chế độ ăn cân đối, hạn chế đồ uống nhiều đường và tuân thủ hướng dẫn điều trị nếu đã được chẩn đoán bệnh. Đừng tự ngừng thuốc chỉ vì cảm thấy khỏe.
Ăn mặn cũng là thói quen nên sửa sớm. Muối dư khiến cơ thể giữ nước, có thể làm tăng huyết áp và thêm áp lực lên thận. Hãy giảm dần nước chấm, mì ăn liền, thức ăn nhanh, xúc xích và thịt chế biến sẵn; thay vào đó, ưu tiên thực phẩm tươi, rau xanh và cách chế biến luộc hoặc hấp. Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, acid uric và các yếu tố chuyển hóa là một hướng quan trọng để bảo vệ chức năng thận, nhưng không thể thay thế việc khám và điều trị khi cần.
Vận động đều, tránh tự ý dùng thuốc
Ít vận động và thừa cân có thể góp phần làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, kháng insulin và đái tháo đường type 2—những vấn đề có thể gây tổn thương thận theo thời gian. Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi hoặc tập yoga đều có thể phù hợp nếu điều chỉnh theo thể lực. Người trưởng thành nên hướng tới ít nhất 150 phút vận động aerobic cường độ vừa mỗi tuần, kết hợp tập tăng cường sức mạnh cơ bắp. Nếu lâu nay ít vận động, hãy bắt đầu với thời lượng ngắn rồi tăng dần, thay vì tập quá sức ngay từ đầu.
Cũng cần thận trọng với thuốc giảm đau, thuốc chống viêm và thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc. Một số thuốc giảm đau, chống viêm không steroid có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận; dùng thiếu kiểm soát vì thế có thể tăng nguy cơ tổn thương. Không tự ý dùng kéo dài hoặc phối hợp thuốc khi chưa hỏi bác sĩ hay dược sĩ. Lối sống lành mạnh giúp giảm nhiều yếu tố nguy cơ suy thận, nhưng không bảo đảm ngăn được mọi bệnh thận.
Đừng chờ có triệu chứng mới kiểm tra thận
Bệnh thận mạn có thể không biểu hiện rõ ở giai đoạn đầu; mệt mỏi, phù, tiểu đêm nhiều, nước tiểu có bọt, đục hoặc lẫn máu đều cần được chú ý, nhưng chờ dấu hiệu xuất hiện mới đi khám là một lựa chọn rủi ro. Kiểm tra chức năng thận định kỳ giúp phát hiện sớm và hỗ trợ làm chậm quá trình suy giảm. Bác sĩ có thể chỉ định creatinine máu để ước tính mức lọc cầu thận (eGFR), xét nghiệm albumin trong nước tiểu hoặc các kiểm tra phù hợp khác.
Người có tăng huyết áp, đái tháo đường, acid uric máu cao, thừa cân, béo phì, bệnh tim mạch, tiền sử gia đình mắc bệnh thận hoặc từng bị tổn thương thận nên trao đổi với bác sĩ về lịch kiểm tra. Hãy hỏi chuyên gia y tế về loại xét nghiệm và tần suất phù hợp với sức khỏe của mình, thay vì tự kết luận dựa trên một kết quả đơn lẻ. Phòng ngừa suy thận hiệu quả không nằm ở một mẹo duy nhất: đó là kết hợp thói quen tốt với kiểm tra và điều trị đúng lúc.
