Từ nơi sản xuất thành đối tác đồng sáng tạo
Hợp tác đồng kiến tạo là mô hình trong đó doanh nghiệp hai nước cùng phát triển sản phẩm, công nghệ và năng lực sản xuất, thay vì chỉ chuyển giao một chiều hoặc xem Việt Nam là nơi gia công. Đây là thông điệp đáng chú ý trong cuộc tọa đàm sáng 9/11 tại Tokyo, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị các tập đoàn Nhật Bản coi Việt Nam là đối tác chiến lược dài hạn. Lời kêu gọi này không phủ nhận giá trị của đầu tư sản xuất hay thị trường tiêu dùng; nó đặt ra yêu cầu đi xa hơn, để doanh nghiệp Nhật tham gia vào những khâu tạo ra tri thức, sản phẩm và năng lực công nghệ. Trong bối cảnh cần nâng chất lượng hợp tác, duy trì cách làm dựa chủ yếu vào tiếp nhận và chuyển giao sẽ khó tạo được quan hệ cân bằng, bền vững như hai bên mong muốn.

Chuỗi giá trị là phép thử của hợp tác Việt Nhật
Điểm cốt lõi không phải là tăng thêm một lời hứa đầu tư, mà là kết nối doanh nghiệp hai nước sâu hơn trong chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng. Tô Lâm nêu rõ định hướng chuyển từ hợp tác truyền thống dựa trên “tiếp nhận - chuyển giao” sang “đồng kiến tạo”, nhằm thúc đẩy tăng trưởng chất lượng cao và tăng năng lực tự chủ chiến lược cho cả hai bên. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp Nhật không chỉ đặt cơ sở sản xuất tại Việt Nam, mà còn tham gia phát triển sản phẩm, thử nghiệm mô hình kinh doanh mới và xây dựng hệ sinh thái công nghệ. Keidanren, tổ chức quy tụ hơn 1.500 doanh nghiệp hàng đầu Nhật Bản, có quy mô đủ lớn để tạo lực đẩy cho sự chuyển dịch này. Tuy nhiên, quy mô chỉ có ý nghĩa khi cam kết hợp tác được chuyển thành liên kết thực chất giữa các khâu.

Công nghệ chiến lược cần hệ sinh thái, không phải dự án đơn lẻ
Các hướng hợp tác được gợi mở cho thấy tham vọng vượt khỏi gia công truyền thống: hai bên có thể cùng phát triển công nghệ chiến lược, sản phẩm và mô hình mới, đồng thời xây dựng hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Lời kêu gọi còn hướng tới đầu tư vào hạ tầng thông minh, năng lượng xanh, logistics xanh và các ngành thân thiện với môi trường, cùng nghiên cứu công nghệ giảm phát thải. Đây là hướng đi hợp lý, bởi một dự án riêng lẻ khó tạo năng lực lâu dài nếu thiếu nhân lực kỹ thuật, hạ tầng, đối tác cung ứng và hoạt động nghiên cứu phát triển. Doanh nghiệp Nhật Bản có thể đóng vai trò dẫn dắt, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào khả năng kết nối các mắt xích và mở rộng cơ hội để doanh nghiệp trong nước tham gia.
Cam kết dài hạn phải được chứng minh bằng bước đi cụ thể
Tại tọa đàm, đại diện các tập đoàn Nhật Bản chia sẻ ý tưởng đầu tư, kinh doanh cho thời gian tới và khẳng định mong muốn đóng góp vào tăng trưởng bền vững thông qua chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển hạ tầng, năng lượng và chuyển đổi số. Đây là nền tảng tích cực, nhưng thước đo của giai đoạn mới sẽ là mức độ tham gia thực chất vào nghiên cứu, phát triển sản phẩm và liên kết chuỗi giá trị, chứ không chỉ số dự án hay cơ sở sản xuất. Việt Nam cũng cần tiếp tục tạo điều kiện để những kế hoạch đó có thể triển khai dài hạn; phía Nhật cần xem việc đồng hành là quan hệ hai chiều, cùng xây dựng năng lực thay vì chỉ khai thác lợi thế sẵn có. Hợp tác Việt Nhật chỉ thực sự bước sang trang mới khi lời kêu gọi đồng kiến tạo được thể hiện bằng các liên kết bền vững trong hệ sinh thái sản xuất và công nghệ.






