Từ chủ trương liên vùng đến quyết định hiến đất của cộng đồng
Nâng cấp giao thông Bắc Ninh dựa trên mô hình hạ tầng liên xã kết hợp các tuyến kết nối liên vùng là quá trình chính quyền định hướng quy hoạch, còn cộng đồng hiến đất, góp công và nguồn lực để mở rộng, cứng hóa, nâng cấp đường xã, phường, thôn, đồng thời gắn chúng với các tuyến cầu, đường chiến lược, tạo mạng lưới giao thông liên thông phục vụ phát triển kinh tế – xã hội lâu dài. Đây không phải câu chuyện trung lập về xây dựng hạ tầng, mà là lựa chọn chính trị rõ ràng: đặt người dân vào vị trí đồng chủ thể của phát triển. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Bắc Ninh nhiệm kỳ 2025-2030 xác định phải hoàn thiện đồng bộ kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội, chú trọng giao thông đa phương thức, chọn dự án phù hợp quy hoạch và bảo đảm tính kết nối lâu dài của vốn đầu tư. Chính trong bối cảnh đó, tinh thần Nhà nước và nhân dân cùng làm trở thành động lực để cộng đồng hiến đất, góp sức cho những tuyến đường sắp thông.
Cầu, vành đai và những tuyến đường sắp thông: bức tranh liên vùng
Nếu chỉ nhìn vào vài tuyến đường làng được mở rộng, sẽ khó thấy hết tham vọng hạ tầng của Bắc Ninh. Trên công trường cầu Kênh Vàng, sau khi nhịp chính bắc qua sông Thái Bình hợp long, nhà thầu tổ chức 3 mũi thi công, tập trung nhân lực, thiết bị để hoàn thiện các hạng mục cầu và đường dẫn. Toàn tuyến dài gần 13,4 km với tổng mức đầu tư hơn 2.182 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành trong năm 2027; gói thầu cầu và đoạn tuyến đầu tiên đã đạt hơn 68% giá trị hợp đồng, đoạn tuyến còn lại đạt 27%. Khi hoàn thành, công trình sẽ mở thêm hướng giao thương giữa thành phố Bắc Ninh và thành phố Hải Phòng, hỗ trợ vận chuyển hàng hóa, liên kết khu công nghiệp và vùng sản xuất. Song song, cầu Vân Hà nối phường Vân Hà với phường Kinh Bắc qua sông Cầu có tổng mức đầu tư gần 420 tỷ đồng, thi công đã đạt khoảng 40%, hứa hẹn bổ sung một “mắt xích” quan trọng cho mạng lưới giao thông địa phương.
Vành đai 4 và bài toán kết nối hạ tầng liên xã với mạng lưới quốc gia
Điểm đáng chú ý trong chiến lược nâng cấp giao thông Bắc Ninh là cách thành phố không tách rời hạ tầng liên xã khỏi các tuyến quốc gia. Dự án đường Vành đai 4 – Vùng Thủ đô Hà Nội đang từng bước hình thành hành lang giao thông chiến lược, tăng cường kết nối giữa Bắc Ninh với Hà Nội, Hưng Yên và mạng lưới giao thông quốc gia. Đoạn qua địa phận Bắc Ninh dài khoảng 33 km; chủ đầu tư phối hợp với các địa phương xử lý vướng mắc về mặt bằng, vật liệu, phấn đấu thông xe kỹ thuật trước 31/12/2026 và hoàn thành vào tháng 5/2027. Điều này cho thấy một quan điểm rõ ràng: đường liên xã không còn là những nhánh nhỏ lẻ, mà phải được thiết kế để “bắt nhịp” với các trục lớn. Yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành từng công trình riêng lẻ, mà còn bảo đảm tính liên thông giữa các tuyến trục với đường tỉnh, đường xã và các đầu mối vận tải.
Mô hình Nhà nước – nhân dân cùng làm: nguồn lực thay thế cho hạ tầng cơ sở
Ở cấp cơ sở, câu chuyện hạ tầng liên xã tại Bắc Ninh đang được viết bằng sự tham gia trực tiếp của người dân. Nghị quyết số 15/2026/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ xây dựng đường xã, phố, thôn, ngõ, ngách giai đoạn 2026-2030, tạo thêm nguồn lực để các địa phương hoàn thiện giao thông cơ sở. Thành phố dự kiến cứng hóa, cải tạo, nâng cấp khoảng 4.184 km đường với tổng nhu cầu kinh phí hơn 12,6 nghìn tỷ đồng, trong đó ngân sách thành phố hỗ trợ khoảng 8.880 tỷ đồng; phần còn lại do ngân sách cấp xã, nguồn xã hội hóa và các nguồn hợp pháp khác bảo đảm. Đây là mô hình cộng đồng – Nhà nước cùng làm khá rõ: chính quyền định ra khung chính sách, còn người dân hiến đất, phối hợp giải phóng mặt bằng, góp phần đẩy nhanh quá trình hoàn thiện hạ tầng. Tại một số địa phương, sự tích cực của cộng đồng đã giúp tháo gỡ điểm nghẽn mặt bằng, biến những dự án đường sắp thông thành hiện thực thay vì nằm trên giấy.
Tác động kinh tế – xã hội và thông điệp chính sách từ Bắc Ninh
Điểm đáng nói nhất trong quá trình nâng cấp giao thông Bắc Ninh là tác động trực tiếp lên đời sống và liên kết kinh tế. Khi cầu Kênh Vàng, cầu Vân Hà và các tuyến liên vùng, liên xã hoàn thành, hạ tầng giao thông không chỉ đáp ứng nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa mà còn tạo điều kiện khai thác tiềm năng, lợi thế, thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Với định hướng đầu tư có trọng tâm, thành phố đang từng bước nâng cao khả năng kết nối các khu công nghiệp, đô thị và vùng sản xuất với mạng lưới giao thông khu vực. Thông điệp chính sách ở đây khá rõ: muốn hạ tầng đi trước một bước, không thể chỉ trông vào ngân sách trung ương, mà phải xây dựng mô hình cộng đồng hiến đất, xã hội hóa nguồn lực, gắn đường làng, đường xã với các tuyến liên vùng. Bắc Ninh đang thử nghiệm một cách làm mà nhiều địa phương khác có thể học: coi người dân là đối tác hạ tầng, chứ không chỉ là đối tượng thụ hưởng.
