Lâm Thượng – làng du lịch Lào Cai đang đổi chuẩn chơi của du lịch làng quê
Làng du lịch Lâm Thượng là mô hình du lịch cộng đồng bền vững ở vùng cao Lào Cai, nơi cộng đồng dân tộc thiểu số dùng cảnh quan nguyên sơ, nhà sàn truyền thống, ẩm thực và nghề thủ công bản địa để phát triển kinh tế du lịch mà vẫn ưu tiên bảo tồn văn hóa và môi trường, hướng tới đáp ứng Bộ tiêu chuẩn ASEAN du lịch cho làng cộng đồng. Điều khiến Lâm Thượng đáng chú ý không phải là một danh hiệu đẹp trên giấy, mà là cách cả cộng đồng chủ động biến danh hiệu đó thành kế hoạch hành động. Khi được Hiệp hội Du lịch Việt Nam vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất” vào năm 2025, xã không dừng lại ở việc quảng bá hình ảnh, mà bắt tay ngay vào việc tiếp cận bộ tiêu chí Làng du lịch cộng đồng ASEAN. Ở đây, giải thưởng trở thành áp lực tích cực: hoặc nâng tầm lên chuẩn quốc tế, hoặc chấp nhận tụt lại phía sau.
Bản sắc và cảnh quan: tài nguyên cốt lõi cho du lịch cộng đồng bền vững
Lâm Thượng cho thấy nếu thiếu cảnh quan và văn hóa sống, khái niệm du lịch cộng đồng bền vững chỉ là khẩu hiệu. Những cánh đồng lúa trải dài, đồi cọ xanh ngát, nếp nhà sàn truyền thống của người Tày, Dao tạo nền cho một Lào Cai du lịch làng quê mang tính trải nghiệm, thay vì tiêu dùng nhanh. Du khách không đến đây để “check-in cho có”, họ đến để cùng người dân cấy lúa, quăng chài bắt cá, tắm suối, khám phá núi rừng và tìm hiểu cuộc sống thường ngày của đồng bào. Những hoạt động tưởng như bình dị này lại là điểm khác biệt rõ rệt với tour thành phố công nghiệp, đặc biệt với khách đô thị và quốc tế vốn đang mệt mỏi với lịch trình dày đặc. Ẩm thực địa phương, từ cá suối nướng, thịt lợn gác bếp đến rau rừng xào, cùng nghề dệt thổ cẩm, đan lát dưới mái nhà sàn không chỉ là sản phẩm bán cho khách, mà là một phần đời sống được đưa vào kinh tế du lịch trên nguyên tắc giữ nguyên gốc.
Từ danh hiệu đến tiêu chuẩn ASEAN du lịch: bài toán không thể làm một mình
Điểm đáng đánh giá cao ở làng du lịch Lâm Thượng là cách chính quyền và cộng đồng xem tiêu chuẩn ASEAN du lịch như một khung tham chiếu nghiêm túc, chứ không phải giấy chứng nhận để “treo tường”. Sau khi hợp nhất, Ủy ban Nhân dân xã Lâm Thượng thành lập Ban Chỉ đạo phát triển du lịch và tham mưu xây dựng Đề án phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, tiếp cận Bộ tiêu chí Làng du lịch cộng đồng ASEAN. Qua rà soát tại các thôn Khéo Lẹng, Tông Pình Cại và Tông Pắng, Lâm Thượng đã đáp ứng tương đối tốt các nhóm tiêu chí về quyền sở hữu, quản lý cộng đồng, chất lượng dịch vụ ăn uống và cơ sở lưu trú. Tuy nhiên vẫn còn 7 tiêu chí chưa đạt, liên quan đến phúc lợi xã hội, bảo vệ môi trường, tương tác cộng đồng – du khách, chất lượng tour và hướng dẫn, an toàn vệ sinh, kết nối với doanh nghiệp lữ hành quốc tế và ứng dụng công nghệ. Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng một làng quê dù đẹp đến đâu cũng không thể tự mình chạm chuẩn quốc tế nếu thiếu liên kết và chuyên nghiệp hóa.
Homestay, farmstay và vai trò thế hệ trẻ trong chuỗi du lịch cộng đồng
Một ưu điểm rõ ràng của Lâm Thượng là không để du lịch chỉ tồn tại trong vài hộ gia đình đơn lẻ. Toàn xã hiện có 8 mô hình homestay và farmstay hoạt động, mỗi cơ sở có sức chứa khoảng 15-30 khách. Quan trọng hơn, nhiều ngôi nhà sàn gỗ truyền thống được cải tạo thành chỗ ở cho khách mà vẫn giữ được sự hài hòa với không gian tự nhiên. Chính mô hình farmstay – kết hợp nghỉ dưỡng với trải nghiệm nông nghiệp – đang “lập trình lại” cách du khách hiểu về làng quê: từ chỗ là nơi ngắm ruộng bậc thang sang nơi cùng người dân cấy lúa, tắm suối, khám phá rừng và học nghề thủ công. Lực lượng trẻ trở về quê đầu tư homestay, farmstay, dịch vụ trải nghiệm cho thấy du lịch cộng đồng bền vững không thể dựa mãi vào thế hệ lớn tuổi. Khi các cơ sở bắt đầu chia sẻ nguồn khách, hỗ trợ nhau trong kinh doanh, một chuỗi dịch vụ cộng đồng hình thành, thay cho cách làm tự phát từng điểm. Đây là bước chuyển mà nhiều điểm du lịch làng quê khác còn thiếu.
Đặt Lâm Thượng trong bức tranh du lịch làng quê Lào Cai và chuẩn quốc tế
Muốn hiểu hết ý nghĩa của hành trình Lâm Thượng hướng tới tiêu chuẩn ASEAN, cần đặt làng du lịch này trong bức tranh rộng hơn của Lào Cai du lịch làng quê. Cũng ở Lào Cai, bản Cát Cát – ngôi làng người Mông cách trung tâm Sa Pa khoảng 2-3km – với ruộng bậc thang, nhà truyền thống, suối len lỏi qua bản làng, đang được đề cử tham gia giải thưởng Làng du lịch tốt nhất thế giới do Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc tổ chức. Những chương trình cho phép du khách quan sát nghệ nhân dệt vải lanh, thêu thổ cẩm, chạm bạc, rèn nông cụ và tham gia trò chơi dân gian như bắn nỏ, bịt mắt bắt dê, kéo co, đi cầu tre qua suối cho thấy du lịch cộng đồng Việt Nam có khả năng bước ra sân chơi toàn cầu nếu biết giữ bản sắc và quản trị điểm đến. Trong bối cảnh từ cánh đồng, làng nghề truyền thống đến bản làng vùng cao, du lịch đang mở ra cơ hội cho kinh tế nông thôn, Lâm Thượng được chọn làm mô hình làng du lịch cộng đồng kiểu mẫu của tỉnh là một lựa chọn có tính chiến lược. Nếu hoàn thiện được các tiêu chí ASEAN theo kế hoạch 2026-2028, Lâm Thượng không chỉ nâng chuẩn cho chính mình, mà còn tạo thước đo mới cho cách làm du lịch làng quê trên cả nước.
