Can thiệp tiền tệ: từ “cứu tỷ giá” đến vũ khí địa chính trị
Can thiệp tiền tệ là việc chính phủ và ngân hàng trung ương chủ động mua bán ngoại tệ trên thị trường ngoại hối để tác động lên tỷ giá, nhưng trong bối cảnh mới, hành động này không chỉ nhằm ổn định kinh tế vĩ mô mà còn được sử dụng như một công cụ địa chính trị, định hình dòng vốn toàn cầu và gây sức ép lên các nhà đầu tư, qua đó biến tiền tệ thành một dạng “vũ khí” chính sách. Ngoại hối đã chuyển từ vai trò kỹ thuật sang vai trò quyền lực khi Bộ Tài chính Nhật Bản và Bộ Tài chính Mỹ phối hợp sử dụng đồng yên như công cụ chiến lược, thay vì đơn thuần quản lý biến động tỷ giá. Việc Washington công khai hậu thuẫn Tokyo cho thấy chính sách ngoại hối ngày càng gắn chặt với tính toán địa chính trị và ưu tiên chiến lược của các cường quốc.
Đồng yên Mỹ Nhật: cú bắt tay sau 30 năm và giới hạn của can thiệp
Điểm bước ngoặt nằm ở việc Mỹ và Nhật Bản lần đầu phối hợp can thiệp mua đồng yên kể từ năm 1998. Washington đã tham gia hỗ trợ bằng cách bán euro để mua yên thông qua Fed New York, biến đây thành chiến dịch phối hợp có tính biểu tượng cao trên thị trường ngoại hối. Về mặt định tính, quy mô hành động cho thấy hai bên sẵn sàng dùng bảng cân đối tài chính quốc gia để đứng trực diện với thị trường, nâng chi phí đối với những ai đặt cược đồng yên tiếp tục suy yếu. Tuy nhiên, đà suy yếu của yên sau đó khiến USD/JPY quay trở lại vùng 159 khi tác động can thiệp mờ dần, chứng minh rằng can thiệp tiền tệ đơn lẻ không thể đảo ngược xu thế nếu nền tảng chính sách và dòng vốn vẫn chống lại nó. Nỗ lực bảo vệ mốc 160 vì thế mang màu sắc “câu giờ” hơn là thay đổi cuộc chơi.
Vũ khí hóa tiền tệ và cú sốc lên trái phiếu, Bitcoin
Khi đồng yên bị “vũ khí hóa”, tác động không dừng ở tỷ giá mà lan thẳng sang thị trường trái phiếu và tài sản rủi ro như Bitcoin. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật kỳ hạn 10 năm đang ở vùng cao nhất nhiều năm, trở thành phép thử thực sự cho khả năng chịu đựng của một nền kinh tế có nợ công vượt 200% GDP. Nếu Ngân hàng Trung ương Nhật tăng lãi suất vào tháng 09/2024 như khả năng đã được úp mở, chênh lệch lãi suất với Mỹ sẽ thu hẹp, carry trade có thể bị buộc đóng vị thế, kéo dòng tiền rút khỏi các tài sản rủi ro, trong đó có Bitcoin. Ngược lại, nếu nỗ lực bảo vệ đồng yên thất bại và lợi suất toàn cầu tăng lên, tâm lý đầu tư rủi ro cũng chịu sức ép đáng kể. Nói cách khác, mỗi cú can thiệp tiền tệ giờ là một cú lắc mạnh lên đường cong lợi suất và thị trường tiền mã hóa.
Thị trường ngoại hối đổi luật chơi: nhà đầu tư phải tính thêm “biến số chính trị”
Điều đáng lo không phải là một lần can thiệp, mà là việc can thiệp tiền tệ đang trở thành công cụ chính sách toàn cầu có màu sắc địa chính trị rõ rệt. Khi Bộ Tài chính Mỹ dùng Quỹ Bình ổn Ngoại hối để hỗ trợ những đồng tiền phù hợp với ưu tiên chiến lược, từ peso Argentina đến yên Nhật, thông điệp gửi tới thị trường là: ngoại hối giờ là “sân chơi chính trị”, không chỉ là thị trường định giá kinh tế. Nếu dòng vốn chuyển sang dùng euro hoặc các đồng tiền khác cho giao dịch chênh lệch lãi suất, cục diện thị trường ngoại hối toàn cầu có thể thay đổi đáng kể. Một chuyên gia nhận xét: “Sự thay đổi lớn nhất là các nhà giao dịch giờ đây phải tính thêm một biến số mới khi định giá tài sản, đó là phản ứng chính sách của các chính phủ và ngân hàng trung ương, chứ không chỉ dựa vào các yếu tố kinh tế vĩ mô cơ bản”.
Tháng 09 quyết định: chính sách hơn là can thiệp sẽ định giá lại đồng yên
Goldman Sachs cho rằng việc Ngân hàng Trung ương Nhật tăng lãi suất vào tháng tới sẽ hỗ trợ đồng yên tốt hơn là tiếp tục các đợt can thiệp ngày càng tốn kém. Thống đốc Kazuo Ueda cũng úp mở khả năng có một đợt tăng vào tháng 09/2024, chính mốc thời gian này đã buộc Mỹ phải nhảy vào hỗ trợ để tránh một cú sốc chính sách đơn phương. Tháng 09 vì thế trở thành thời điểm quyết định: nếu BOJ xác nhận tăng lãi suất, khoảng cách lãi suất với Mỹ thu hẹp, lợi suất JGB và khoản lỗ tiềm tàng của các công ty bảo hiểm Nhật sẽ phình to; nếu giữ nguyên, Tokyo sẽ phải tự mình “căng mình” bảo vệ mốc 160 bằng dự trữ ngoại hối. Bài học rõ ràng: can thiệp tiền tệ chỉ mua thời gian, còn định giá dài hạn của đồng yên sẽ được viết lại bằng chính sách – lãi suất, cấu trúc nợ và định hướng địa chính trị.
