Đồng yen suy yếu và cú trở lại bất thường của Bộ Tài chính Mỹ
Cuộc can thiệp tiền tệ Mỹ nhằm hỗ trợ đồng yen suy yếu là động thái trong đó Bộ Tài chính nước này phối hợp với Nhật Bản mua vào yen trên thị trường ngoại hối, dùng nguồn lực tài khóa và uy tín chính trị để tác động trực tiếp đến tâm lý nhà đầu tư, qua đó ổn định tỷ giá và bảo vệ lợi ích tài chính của chính mình trước làn sóng đầu cơ và biến động toàn cầu. Điểm mấu chốt của đợt hỗ trợ đồng yen lần này không phải ở vài phiên biến động tỷ giá, mà ở chỗ Washington công khai trở lại vai trò người chơi chủ động trên thị trường ngoại hối. Bộ Ngân khố dưới thời Scott Bessent được mô tả là đang theo đuổi cách tiếp cận chủ động hơn với thị trường tài chính toàn cầu. Việc Mỹ thông báo trước cho một số ngân hàng về khả năng can thiệp và yêu cầu họ sẵn sàng cho các hành động tương lai cho thấy đây không phải phản ứng tức thời, mà là phần của một chiến lược can thiệp tiền tệ Mỹ được tính toán. Dù yen đã có thời điểm suy yếu kéo dài, Washington chỉ thật sự bước vào khi đồng tiền này rơi về vùng thấp nhất trong nhiều thập kỷ so với USD, còn lãi suất chính sách của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản vẫn ở khoảng cách lớn so với Mỹ và châu Âu, tạo nền cho áp lực bán yen ngày càng mạnh. Việc Bộ Tài chính Mỹ trực tiếp hỗ trợ đồng yen, nếu được xác nhận, sẽ là lần đầu tiên kể từ sau chiến dịch phối hợp G7 năm 2011, khi mục tiêu khi đó là ổn định thị trường sau thảm họa thiên tai.
Tư duy nhà giao dịch trong chính sách tài chính Mỹ
Điều khiến giới đầu tư chú ý không chỉ là quy mô giao dịch, mà là người ra quyết định. Scott Bessent – từng là nhà giao dịch nổi tiếng tại quỹ của George Soros, tham gia nhiều thương vụ đặt cược lớn trên đồng bảng Anh và yen – nay mang thẳng tư duy trader vào ghế Bộ trưởng Ngân khố. Trên cương vị này, ông tiếp tục dùng công cụ ngoại hối như một phần của chính sách kinh tế, biến thị trường ngoại hối thành đường truyền giữa lợi ích quốc gia và tâm lý thị trường. Một nhà đầu tư trái phiếu tại Mỹ nhận xét động thái hỗ trợ yen lần này khó giải thích bằng mục tiêu ngoại giao truyền thống, mà phản ánh Washington hành động từ lợi ích kinh tế của chính mình. Cũng cùng quỹ, cùng cơ quan và cùng cách tiếp cận đó đã được sử dụng khi Bộ Tài chính Mỹ hỗ trợ đồng peso Argentina thông qua thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, được mô tả là biến hoạt động ngoại hối thành công cụ của chính sách quốc gia. Ở khía cạnh cấu trúc thị trường, sự xuất hiện chủ động của Bộ Tài chính Mỹ gửi đi tín hiệu rằng Washington sẵn sàng bước vào bất cứ khi nào lợi ích bị đe dọa, buộc các quỹ đầu cơ phải tính lại chiến lược bán khống yen và các đồng tiền khác.
Đồng yen bị ‘vũ khí hóa’: từ quản lý tỷ giá đến công cụ răn đe
Điểm khác biệt lớn nhất của đợt can thiệp hỗ trợ đồng yen lần này là cách các chính phủ sử dụng đồng tiền như một vũ khí chính sách. Giới chuyên gia nhận định Nhật Bản từng nhiều lần can thiệp để hỗ trợ yen, nhưng lần này có quy mô và ý nghĩa khác thường khi hoạt động được Washington hậu thuẫn, thực hiện thông qua cặp euro–yen thay vì trực tiếp trên USD–yen và đi kèm sự ủng hộ chính trị rõ ràng từ phía Mỹ. Theo Jesper Koll, Bộ Tài chính Nhật Bản và Bộ Tài chính Mỹ đã “vũ khí hóa” đồng yen, theo nghĩa biến đồng tiền này thành công cụ răn đe thị trường. Thay vì chỉ là quản lý ngoại hối truyền thống, hai chính phủ cùng dùng bảng cân đối công để tác động vào tâm lý nhà đầu tư, khiến những người đặt cược yen tiếp tục giảm giá không còn đối mặt với một cơ quan đơn lẻ, mà là hai chủ thể có chủ quyền với nguồn lực tài chính và sức nặng chính trị lớn hơn nhiều. Hệ quả trực tiếp là chi phí rủi ro cho chiến lược carry trade – vay yen chi phí thấp để mua tài sản lợi suất cao hơn – tăng mạnh. Billy Leung cho rằng phép tính của các giao dịch dùng yen làm đồng tiền tài trợ đã thay đổi; nếu nhà đầu tư coi nguy cơ can thiệp phối hợp là có thật, họ sẽ thận trọng hơn với các vị thế bạc đầu trên yen.
Mối ràng buộc lợi ích Mỹ–Nhật và nỗi lo bất ổn tiền tệ
Đằng sau chiến dịch hỗ trợ yen là sự đan xen lợi ích tài chính của cả Mỹ và Nhật. Tokyo muốn ngăn đà mất giá của đồng yen và giảm áp lực trên thị trường trái phiếu chính phủ khi chi phí nhập khẩu năng lượng và lạm phát kéo dài đang gia tăng sức ép buộc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản phải bình thường hóa chính sách tiền tệ. Nhật Bản lại là chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Washington, nên yen suy yếu kéo dài có thể khiến các nhà đầu tư Nhật bán bớt trái phiếu Kho bạc Mỹ để đưa vốn về nước hoặc hỗ trợ đồng nội tệ, đúng lúc lợi suất trái phiếu Mỹ đang ở vùng cao nhất gần hai thập kỷ. Từ góc nhìn của Nhà Trắng, việc giữ cho yen ổn định hơn đồng nghĩa hạn chế nguy cơ dòng vốn rời khỏi thị trường trái phiếu Mỹ và giảm bớt sức ép từ một đồng USD quá mạnh lên năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu. Lợi suất trái phiếu Nhật tăng sẽ kéo dòng vốn quay về trong nước, tạo áp lực lên trái phiếu Kho bạc Mỹ; ổn định yen là cách chặn sớm kênh truyền dẫn rủi ro này. Giáo sư Eswar Prasad xem đây là động thái phòng thủ, nhưng thừa nhận can thiệp tỷ giá đang mang màu sắc địa chính trị rõ rệt hơn. Trong bối cảnh căng thẳng toàn cầu, việc Mỹ hỗ trợ các ngân hàng trung ương của những quốc gia phù hợp với ưu tiên chiến lược cho thấy tiền tệ đã trở thành lớp phòng thủ trong “kiến trúc an ninh” tài chính mới.
Ý nghĩa dài hạn: thị trường ngoại hối bước vào kỷ nguyên chính trị hóa
Nếu chỉ nhìn vào vài phiên USD/JPY giảm từ vùng khoảng 158,9 xuống thấp hơn sau tin về khả năng can thiệp của Bộ Tài chính Mỹ, nhiều người có thể cho rằng đây chỉ là một chiến dịch ổn định tỷ giá mang tính kỹ thuật. Nhưng về dài hạn, điều đáng chú ý là cách Washington và Tokyo cùng biến thị trường ngoại hối thành công cụ trong hộp đồ chính sách tài chính Mỹ và Nhật. Từ nay, bất kỳ chiến lược bán khống đồng yen suy yếu hay dùng yen làm nguồn vốn giá rẻ đều phải tính thêm biến số: rủi ro can thiệp phối hợp của hai chính phủ. Điều này làm thay đổi cấu trúc rủi ro trên thị trường ngoại hối, nơi các đồng tiền lớn không chỉ phản ánh chênh lệch lãi suất và tăng trưởng, mà còn sự lựa chọn địa chính trị của các bộ tài chính. Việc Mỹ từng hỗ trợ đồng peso Argentina bằng công cụ hoán đổi tiền tệ, rồi nay tham gia giải cứu yen, cho thấy một mô thức mới: can thiệp ngoại hối gắn với ưu tiên chiến lược và chu kỳ chính trị trong nước. Kết cuộc, đợt hỗ trợ đồng yen là lời cảnh báo cho giới đầu tư rằng thời kỳ xem tiền tệ chỉ như biến số kinh tế đã qua. Trong một thế giới phân mảnh, mỗi cú can thiệp tiền tệ Mỹ trên thị trường ngoại hối sẽ phải được đọc như một thông điệp địa chính trị – không ít hơn, không hơn.
