AI, chip nhớ và “bình thường mới” của giá smartphone
Giá smartphone tăng là hiện tượng mặt bằng giá bán điện thoại liên tục nhích lên do chi phí linh kiện, đặc biệt là RAM và bộ nhớ, leo thang vì nhu cầu trí tuệ nhân tạo, khiến người dùng phải trả nhiều tiền hơn cho mỗi lần mua dù số lượng máy bán ra không tăng tương ứng. Trong quý 1, lượng điện thoại xuất xưởng tại Việt Nam giảm 9% so với cùng kỳ nhưng giá trị toàn thị trường lại tăng 8%, cho thấy người mua chuyển sang mua thưa hơn nhưng chi mạnh tay hơn cho mỗi chiếc máy. Đây không còn là biến động nhất thời mà là một “mặt bằng giá mới” mà cả hãng lẫn người dùng buộc phải làm quen.
Khi AI chip nhớ đắt hơn cả chip xử lý
Điểm bất thường của đợt giá smartphone tăng lần này nằm ở chỗ thủ phạm không phải con chip xử lý dù chúng cũng lên giá, mà là bộ đôi DRAM và bộ nhớ NAND. Nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu AI khiến các nhà sản xuất dồn công suất sang dòng bộ nhớ băng thông cao cho AI, làm nguồn cung dành cho điện thoại bị thu hẹp và giá bật lên gần như thẳng đứng. Chỉ trong một năm, giá chip nhớ động đã tăng gấp 5 lần, kéo giá nhiều mặt hàng điện tử tăng tới 20% và bị cư dân mạng gọi là “RAMageddon” – ngày tận thế của bộ nhớ. Một tổ hợp 12GB RAM và 256GB bộ nhớ trong được ước tính đã tăng chi phí khoảng 340% chỉ sau một năm, vượt cả giá chip xử lý cao cấp trên smartphone.
Smartphone tầm trung đắt lên: bạn đang trả tiền cho cái gì?
Khi chi phí RAM tăng mạnh và chiếm phần lớn giá linh kiện điện thoại, smartphone tầm trung đắt trở thành chuyện khó tránh. Trước đây, chipset là linh kiện đắt nhất bên trong máy; nhưng nay bộ đôi DRAM và bộ nhớ trong đã vượt qua chi phí chip xử lý, buộc nhà sản xuất phải nâng giá bán nếu không muốn biên lợi nhuận bị bào mòn sâu. Ở phân khúc tầm trung – nơi biên lợi nhuận vốn mỏng và người mua nhạy cảm với từng trăm nghìn đồng – các hãng gần như không còn khả năng “đỡ hộ” chi phí cho khách hàng, nên cuộc chơi chuyển từ ai rẻ hơn sang ai trả lại nhiều giá trị hơn trên mỗi đồng đã tăng. Điện thoại tầm trung bây giờ thường mang cấu hình bộ nhớ từng là độc quyền của cận cao cấp, nên khi AI kéo giá bộ nhớ lên, mức giá mới lập tức phản ánh vào túi tiền người mua.
Người Việt đổi thói quen mua máy: ít lần hơn, dùng lâu hơn
Ở Việt Nam, việc lượng máy xuất xưởng giảm nhưng tổng giá trị thị trường vẫn tăng cho thấy người dùng không rời bỏ smartphone, họ chỉ mua thưa hơn và trả nhiều hơn mỗi lần mua. Khi giá thiết bị mới tăng cao, người tiêu dùng có xu hướng giữ máy cũ lâu hơn thay vì nâng cấp thường xuyên. Mặt bằng giá mới nhiều khả năng sẽ kéo dài thêm vài năm, đủ lâu để người mua điện thoại tầm trung buộc phải thay đổi cách tính: thay vì “2 năm thay máy một lần”, họ sẽ cân nhắc giữ máy lâu hơn, ưu tiên độ bền, pin lớn, khả năng kháng nước, vì mỗi lần đổi máy là một lần “đầu tư” đáng kể. Đây là sự dịch chuyển thói quen tiêu dùng mang tính cấu trúc, không chỉ là phản ứng nhất thời trước giá cao.
Tương lai giá smartphone: chấp nhận đắt hơn, đòi hỏi nhiều hơn
Điều khó chịu nhất với người dùng là viễn cảnh giá linh kiện điện thoại chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Năng lực sản xuất mới cho bộ nhớ cần thêm nhiều quý nữa mới hoạt động, nên kịch bản chi phí bộ nhớ giảm rõ rệt trong ngắn hạn gần như không có cơ sở. Có một câu đáng nhớ: “Cuộc khủng hoảng chip là trạng thái bình thường mới trong tương lai gần” và tình trạng khan hiếm có thể kéo dài đến năm 2027. Nếu giá linh kiện duy trì mức cao, nhà sản xuất chỉ còn vài lựa chọn khó chịu: tăng giá smartphone, thu hẹp dung lượng, cắt bớt thành phần hoặc chấp nhận lợi nhuận thấp hơn. Với người dùng, cách phản ứng hợp lý là chấp nhận giá smartphone tăng nhưng đồng thời đòi hỏi nhiều hơn về độ bền, hỗ trợ cập nhật và trải nghiệm lâu dài – vì mỗi chiếc máy đã trở thành khoản đầu tư dài hạn chứ không còn là món đồ “lên đời” hàng năm.
