Chip AI thiếu hụt: Khi AI nuốt trọn bộ nhớ DRAM của smartphone
Khủng hoảng chip AI thiếu hụt là tình trạng các hệ thống trí tuệ nhân tạo quy mô lớn ngốn lượng bộ nhớ DRAM khổng lồ, đặc biệt là bộ nhớ băng thông cao HBM, khiến nguồn cung bộ nhớ cho smartphone giá rẻ và điện thoại tầm trung bị thu hẹp nghiêm trọng, kéo theo giá thiết bị tăng mạnh và làm lung lay toàn bộ phân khúc phổ thông.
Cốt lõi của vấn đề là cuộc đua hạ tầng AI toàn cầu: các công ty như OpenAI và các nhà cung cấp dịch vụ đám mây đang ồ ạt mua bộ nhớ băng thông cao HBM cho máy chủ AI. AI cần loại chip này để nuôi các GPU xử lý hàng tỷ phép tính mỗi giây. Vấn đề nằm ở chỗ, mỗi gigabyte HBM tiêu tốn năng lực sản xuất gấp hơn ba lần so với một gigabyte DRAM thông thường; tức là mỗi gigabyte HBM xuất xưởng đồng nghĩa với việc khoảng ba gigabyte DRAM cho điện thoại và máy tính bị cắt giảm khỏi dây chuyền. Nói cách khác, cơn sốt chip AI đang hút cạn nguồn cung bộ nhớ DRAM toàn cầu, đẩy giá smartphone tăng vọt và khiến nhiều người thu nhập thấp khó tiếp cận hơn.
Bộ nhớ DRAM khan hiếm đụng trần: Smartphone giá rẻ gánh đủ
Những năm trước, người dùng phổ thông hưởng lợi từ xu hướng smartphone giá rẻ ngày càng mạnh nhưng hiện tại bức tranh đã đảo chiều. Khi HBM tăng từ 2% lên dự kiến 20% tổng sản lượng chip nhớ toàn cầu vào cuối giai đoạn hiện tại, nhà sản xuất đua nhau chuyển công suất sang mảng có lợi nhuận tới 70%, bỏ lại DRAM thông thường với biên lợi nhuận chỉ 20-30%. Kết quả, nguồn cung LPDDR – loại DRAM dành cho di động – bị siết chặt, kéo giá chip tăng theo cấp số nhân.
Chỉ trong một năm, giá LPDDR4 và LPDDR5 đã tăng lần lượt 250% và 220%, trong khi giá DDR5 tại Đức leo tới 414%. Chi phí bộ nhớ trong giá thành một chiếc điện thoại Android giá rẻ vì thế đội thêm 15-50%. Đây là cú đánh chí mạng với các hãng vận hành trên biên lợi nhuận cực mỏng. Smartphone từng nằm ở đáy giá giờ nhảy vọt lên ngưỡng mới, khiến người dùng thu nhập thấp buộc phải chấp nhận thiết bị cũ kỹ hơn, hoặc đơn giản là không còn khả năng mua điện thoại mới nữa: những model từng ở mức thấp nay được bán với giá gấp hơn hai lần.
Điện thoại tầm trung lao dốc: Oppo tăng giá, các hãng khác khó đứng ngoài cuộc
Nếu smartphone giá rẻ là “nạn nhân đầu tiên”, thì điện thoại tầm trung chính là làn sóng kế tiếp đang bị nhấn chìm. Ngày 10/3, một trong những hãng lớn đã chính thức thông báo điều chỉnh giá một số sản phẩm tầm trung và tầm thấp từ ngày 16/3, với lý do chi phí linh kiện – đặc biệt là phần cứng lưu trữ tốc độ cao – tăng quá nhanh. Các dòng bị ảnh hưởng đều ở phân khúc tầm trung đến thấp cấp gồm nhiều series phổ biến. Đây không còn là động thái đơn lẻ, mà là chỉ dấu rõ ràng cho một xu hướng ngành rộng hơn.
Theo Counterpoint Research, giá chip nhớ LPDDR dành cho di động có thể đạt gần gấp ba lần mức quý III/2025, và "điện thoại phân khúc giá rẻ có thể bị ảnh hưởng nhiều nhất", khi các nhà sản xuất Android đã tăng giá từ 10-20% ngay trong tháng 1. Ở phía nhà sản xuất, biên lợi nhuận gần như biến mất: chỉ riêng chi phí chip NAND, DRAM, chipset và bo mạch chủ đã gần chạm ngưỡng 90-100 USD. Meizu đã phải tạm dừng phát triển phần cứng nội địa cho điện thoại mới vì mất sức mạnh thương lượng với chuỗi cung ứng. Smartphone tầm trung vì thế mất dần định nghĩa “dễ tiếp cận”, trượt lên gần với vùng giá cao cấp, bỏ lại khoảng trống mà chưa ai biết sẽ lấp bằng sản phẩm gì.
Chuỗi domino từ châu Phi đến iPhone: Kỷ nguyên smartphone giá rẻ đang lung lay
Tác động của bộ nhớ DRAM khan hiếm không dừng ở vài thương hiệu riêng lẻ. Transsion – hãng nắm 48% thị phần điện thoại tại châu Phi – đã báo cáo lợi nhuận ròng năm 2025 giảm 54% và buộc phải cắt giảm mục tiêu xuất thêm 40% so với công suất hiện tại. Oppo cắt hơn 20%, Vivo gần 15%, trong khi một nhà sản xuất lớn khác giảm 19% trong quý I/2026. Ở Ấn Độ, thị trường điện thoại dưới một ngưỡng giá phổ thông sụt giảm tới 59% so với cùng kỳ. Đó không còn là trục trặc ngắn hạn mà là sự tái cấu trúc toàn bộ thị trường, đúng với cảnh báo rằng “kỷ nguyên smartphone giá rẻ đang lung lay” và trên thực tế là “kỷ nguyên giá rẻ đang kết thúc”.
Làn sóng này lan tới cả các ông lớn cao cấp. Bộ phận điện thoại của một tập đoàn dẫn đầu không thể ký thỏa thuận dài hạn với chính bộ phận chip nhớ của mình, khiến dòng flagship mới ra mắt với dung lượng RAM thấp hơn kỳ vọng và đối mặt nguy cơ ghi nhận khoản lỗ ròng đầu tiên trong lịch sử. Một hãng khác cũng phải chấp nhận trả giá cao hơn 100% cho chip LPDDR5X sau khi giá loại chip này tăng 230% trong năm 2025. Theo JPMorgan, đến năm 2027, bộ nhớ có thể chiếm tới 45% chi phí linh kiện của một mẫu điện thoại cao cấp, so với khoảng 10% hiện nay. Đó là lời tuyên án cho mô hình smartphone giá rẻ từng giúp hàng tỷ người tiếp cận Internet di động.
Người dùng phải đổi chiến lược: nâng cấp chậm, chọn kỹ, chấp nhận đắt
Khi giá smartphone tiếp tục tăng mạnh và dự báo lượng xuất xưởng điện thoại toàn cầu giảm gần 13% trong năm 2026, chỉ có thể phục hồi từ 2027 nếu nguồn cung chip theo kịp nhu cầu, người dùng không còn lựa chọn nào khác ngoài việc điều chỉnh chiến lược mua sắm. Đối với nhóm thu nhập thấp, những chiếc điện thoại từng nằm ở vùng giá thấp nay nhảy lên mức hoàn toàn vượt quá khả năng chi trả. Điện thoại tầm trung vốn là lựa chọn “an toàn” giờ cũng tăng giá, trong khi smartphone giá rẻ bị bóp nghẹt khỏi kệ hàng.
Trong bối cảnh chip AI thiếu hụt kéo dài, người dùng nên chuẩn bị cho kịch bản nâng cấp chậm hơn, ưu tiên độ bền và cập nhật phần mềm thay vì chạy theo cấu hình. Những ai đang sở hữu điện thoại tầm trung ổn định có lẽ sẽ kéo dài vòng đời thiết bị thêm một đến hai năm, chờ thị trường ổn định sau khi các nhà máy hoàn tất chuyển dịch công suất. Hy vọng duy nhất hiện nay đến từ việc một số nhà sản xuất tại Trung Quốc mở rộng thị phần LPDDR, dù chính họ cũng đang lên kế hoạch chuyển 20% công suất sang HBM. Đến lúc đó, smartphone giá rẻ như chúng ta từng biết có thể đã trở thành một khái niệm của quá khứ.
