Từ cam kết quốc tế đến bước tiến của Việt Nam
Hiệp định Artemis là khuôn khổ nguyên tắc chung định hướng hợp tác quốc tế trong khám phá và sử dụng Mặt Trăng, Sao Hỏa cùng các thiên thể khác vì mục đích hòa bình. Sáng 28/10, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, đại diện Việt Nam, trao văn kiện tham gia hiệp định cho Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Jennifer Wicks. Việt Nam trở thành quốc gia ký kết thứ 78, gia nhập một liên minh đang mở rộng với cam kết khám phá và sử dụng không gian an toàn, minh bạch, có trách nhiệm. Bộ Ngoại giao Mỹ hoan nghênh quyết định này và xem đây là bước mở rộng quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Mỹ–Việt Nam sang lĩnh vực mới. Ý nghĩa của sự kiện không nằm ở con số thành viên đơn thuần: Việt Nam đang xác lập vị trí trong một lĩnh vực ngày càng gắn khoa học với kinh tế và năng lực công nghệ.
Các nguyên tắc tạo nền cho hợp tác có trách nhiệm
Mỹ cùng bảy quốc gia khác thiết lập Hiệp định Artemis vào năm 2020 nhằm tạo bộ nguyên tắc thực tiễn cho hoạt động khám phá không gian có trách nhiệm. Những nguyên tắc này định hướng hợp tác trong khám phá và sử dụng các thiên thể vì mục đích hòa bình, đồng thời đề cao minh bạch, khả năng tương thích giữa các hệ thống, chia sẻ thông tin khoa học, hỗ trợ phi hành gia và tính bền vững. Đây là điểm đáng chú ý: khi nhiều quốc gia cùng hoạt động ngoài Trái Đất, quy tắc chung giúp phối hợp an toàn hơn, giảm rủi ro và tạo điều kiện chia sẻ lợi ích từ tiến bộ khoa học. Việt Nam cũng nêu mong muốn thúc đẩy hợp tác không gian bình đẳng, minh bạch, bền vững và phù hợp với luật pháp quốc tế. Tham gia khuôn khổ này đồng nghĩa với việc cam kết hành xử có trách nhiệm, chứ không chỉ mở thêm một kênh đối ngoại.
Cơ hội chỉ có giá trị khi gắn với nhu cầu trong nước
Khám phá không gian đang mở ra cơ hội mới và có vai trò ngày càng lớn đối với tiến bộ khoa học, tăng trưởng kinh tế cùng những công nghệ định hình tương lai, theo Bộ Ngoại giao Mỹ. Trong bối cảnh đó, Việt Nam gia nhập Hiệp định Artemis để mở rộng hợp tác, tiếp cận tri thức và kinh nghiệm quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ vũ trụ. Giá trị thiết thực với người dân nằm ở những ứng dụng gần gũi hơn các chuyến thám hiểm: dữ liệu vệ tinh có thể hỗ trợ giám sát tài nguyên, theo dõi biến đổi khí hậu, dự báo và cảnh báo thiên tai. Việt Nam cũng ưu tiên tăng năng lực tự chủ về công nghệ và dữ liệu không gian, phục vụ bảo vệ môi trường và ứng phó thiên tai. Vì vậy, thước đo thành công không chỉ là vị thế quốc tế, mà là khả năng chuyển hợp tác thành năng lực hữu ích cho phát triển bền vững.
