Hiệp định thương mại Việt Nam - Mỹ: bước ngoặt chiến lược đang ở vạch đích
Hiệp định thương mại Việt Nam Mỹ là một thỏa thuận song phương về thương mại đối ứng, hướng tới khuôn khổ giao thương công bằng, cân bằng và ổn định giữa hai nền kinh tế, qua đó tạo nền tảng pháp lý và thể chế mới cho dòng chảy hàng hóa, dịch vụ và hợp tác kinh tế lâu dài của cộng đồng doanh nghiệp hai nước. Vấn đề không phải là liệu hiệp định có được ký kết hay không, mà là doanh nghiệp Việt Nam sẽ đón nhận cú hích này theo cách chủ động hay thụ động. Thông tin từ cơ quan quản lý cho thấy Việt Nam và Mỹ đã cơ bản hoàn tất quá trình đàm phán hiệp định thương mại đối ứng công bằng và cân bằng, chỉ còn một vài vấn đề kỹ thuật cần làm rõ trước khi sẵn sàng ký kết và thực thi trong thời gian sớm nhất. Đàm phán được khởi động từ tháng 4/2025 và hai bên đã trải qua 7 phiên đàm phán chính thức cùng nhiều vòng tham vấn chuyên sâu ở cả cấp Bộ trưởng và cấp kỹ thuật. Một thỏa thuận đi qua ngần ấy vòng thương lượng chắc chắn sẽ không chỉ là biểu tượng ngoại giao, mà là bước định hình mới cho cách doanh nghiệp Việt Nam chơi trong sân lớn Mỹ.
Vì sao giai đoạn cuối đàm phán có ý nghĩa khác biệt đối với doanh nghiệp?
Việc đàm phán thương mại đối ứng bước vào chặng cuối cho thấy hai bên đã tìm được tiếng nói chung ở những nội dung cốt lõi, phần còn lại chủ yếu là tinh chỉnh kỹ thuật. Điều này gửi đi một tín hiệu rõ ràng cho doanh nghiệp: cuộc chơi mới gần như đã được định hình, và thời gian chuẩn bị không còn nhiều. Bộ Công Thương công khai kỳ vọng với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan của Mỹ, đặc biệt là Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ, toàn bộ nội dung đàm phán sẽ sớm được hoàn thiện để hiệp định có thể tiến tới ký kết và đưa vào thực hiện trong thời gian sớm nhất. Nói cách khác, nhà nước đang chạy nước rút trên bàn đàm phán, còn doanh nghiệp không thể tiếp tục đứng ngoài quan sát. Cấu trúc thuế quan, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật hay cơ chế phòng vệ thương mại – dù chưa được công bố chi tiết – đều là những yếu tố có thể thay đổi đáng kể phương thức tiếp cận thị trường Mỹ, buộc doanh nghiệp phải rà soát lại chiến lược xuất khẩu, đầu tư và quản trị rủi ro.
Cơ hội kinh tế: thị trường Mỹ rộng mở hơn nhưng không còn "dễ tính"
Ở góc nhìn tích cực, hiệp định thương mại Việt Nam Mỹ hứa hẹn tạo dựng một khuôn khổ thương mại ổn định, cân bằng và hướng tới phát triển bền vững. Với việc Mỹ là một đối tác thương mại có tầm quan trọng hàng đầu đối với hoạt động xuất khẩu của Việt Nam, bất kỳ bước cải thiện nào về môi trường thể chế đều mang ý nghĩa đòn bẩy cho tăng trưởng doanh thu của doanh nghiệp. Khi hiệp định được ký kết hiệp định Mỹ, doanh nghiệp có thể trông đợi vào một số lợi thế: giảm bất định thể chế, rõ ràng hơn về quy định, tiềm năng mở rộng danh mục hàng hóa được ưu đãi và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng gắn với thị trường Mỹ. Thỏa thuận còn được kỳ vọng mở ra những cơ hội hợp tác kinh tế – thương mại sâu rộng và mạnh mẽ hơn nữa giữa hai nước, nhất là trong các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Tuy nhiên, điều đó cũng đồng nghĩa với việc Mỹ sẽ yêu cầu nhiều hơn về minh bạch, tuân thủ và chất lượng – thị trường rộng mở nhưng không còn chỗ cho cách làm chắp vá.
Thách thức: sức ép tuân thủ, nguy cơ bị sàng lọc và bài toán năng lực nội tại
Một hiệp định được thiết kế trên nguyên tắc đối ứng, công bằng và cân bằng không chỉ bảo vệ lợi ích tổng thể, mà còn siết lại những nới lỏng mà doanh nghiệp từng quen thuộc. Khi khuôn khổ hợp tác trở nên ổn định và chặt chẽ hơn, các biện pháp giám sát nguồn gốc, tiêu chuẩn lao động, môi trường hay chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại rất có thể được áp dụng nghiêm ngặt hơn. Với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, tác động kinh tế doanh nghiệp có thể diễn ra theo hướng sàng lọc: những đơn vị chậm cải thiện năng lực quản trị, không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và minh bạch thông tin sẽ khó trụ lại ở thị trường Mỹ. Ngược lại, doanh nghiệp biết coi sức ép tuân thủ là cơ hội nâng cấp sẽ củng cố được vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Bài toán đặt ra không phải là tránh hiệp định, mà là chủ động đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng, dữ liệu truy xuất, tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế và năng lực thương lượng để khai thác lợi ích từ khuôn khổ mới.
Doanh nghiệp nên làm gì trong thời gian "đếm ngược" đến ngày ký kết?
Vì hiệp định dự kiến được ký kết và đưa vào thực thi trong thời gian sắp tới, giai đoạn hiện nay là thời gian đếm ngược hơn là chờ đợi. Bộ Công Thương công khai mục tiêu nhanh chóng hoàn thiện toàn văn hiệp định để tiến hành ký kết và sớm đưa vào thực tiễn. Khi nhà nước đã định hướng như vậy, doanh nghiệp không thể tiếp tục coi hiệp định là câu chuyện của cơ quan quản lý. Ba ưu tiên rõ ràng cần được hành động ngay: (1) Chủ động tiếp cận thông tin chính sách, tham gia các chương trình tham vấn và đào tạo liên quan tới hiệp định thương mại Việt Nam Mỹ; (2) Rà soát khả năng đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, lao động và môi trường ở mức chuẩn Mỹ; (3) Xây dựng chiến lược thị trường dựa trên giả định sân chơi sẽ minh bạch hơn nhưng cạnh tranh cũng khốc liệt hơn. Cuối cùng, doanh nghiệp nên coi ký kết hiệp định Mỹ là cột mốc buộc mình phải chuyển từ tư duy “bán hàng sang Mỹ” sang “tự tin đứng trong chuỗi cung ứng gắn với Mỹ”. Ai chuẩn bị tốt trong giai đoạn đàm phán cuối cùng sẽ là người thu được lợi ích lớn nhất khi hiệp định đi vào đời sống.
