Sốt xuất huyết là gì và vì sao người có bệnh nền phải lo nhiều hơn?
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi vằn, có thể gây thoát huyết tương, xuất huyết nặng, sốc, suy đa tạng và tử vong nếu không được phát hiện, theo dõi và xử trí kịp thời, nhất là ở người có bệnh nền tim mạch hoặc tiểu đường.
Điều đáng lo nhất hiện nay không phải là chúng ta chưa từng nghe về sốt xuất huyết, mà là vẫn còn quá nhiều người xem nó như “bệnh theo mùa” và nghĩ chỉ cần nghỉ ngơi, uống nước là sẽ tự khỏi. Đó là suy nghĩ nguy hiểm với nhóm bệnh nền nguy hiểm như đái tháo đường, bệnh tim, huyết áp. Sốt xuất huyết có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng người mắc tiểu đường hoặc tim mạch có nguy cơ gặp sốt xuất huyết biến chứng nặng cao hơn nhiều. Khi cơ thể vốn đã phải gồng mình vì bệnh mạn tính, thêm một đợt nhiễm virus Dengue là đủ khiến hệ miễn dịch và tim mạch “quá tải”. Vấn đề không phải là có mắc hay không, mà là nếu mắc thì cơ thể chịu đựng được tới đâu.
Nguy cơ ‘dịch chồng dịch’ tại TPHCM và bài học từ con số
Tại TPHCM, số ca sốt xuất huyết đang tăng nhanh đúng vào mùa mưa – thời điểm muỗi vằn sinh sôi mạnh nhất. Trong tuần 30 (20–26/7), thành phố ghi nhận 995 ca sốt xuất huyết, tăng 20% so với trung bình 4 tuần trước; lũy kế đến hết tuần 30 đã có 23.481 ca, tăng 23,9% so với cùng kỳ năm 2025. Ở khu vực phía Nam, 29 tuần đầu năm đã ghi nhận 53.428 ca, tăng 38,9% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây không còn là “dao động theo mùa”, mà là cảnh báo rất rõ ràng rằng dịch đang leo thang.
Trong bối cảnh tay chân miệng và COVID-19 vẫn tồn tại, ngành y tế đã nhắc tới nguy cơ nhiều bệnh truyền nhiễm lưu hành cùng lúc – một dạng “dịch chồng dịch” nếu cộng đồng lơ là phòng ngừa. Trong khi đó, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh sốt xuất huyết; điều trị chủ yếu dựa vào theo dõi sát và xử trí biến chứng. Khi chưa có “thuốc tiên”, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc giảm tối đa nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt ở những người có bệnh nền. Bỏ qua cảnh báo này là tự đẩy mình vào thế bị động trong một cuộc chiến mà muỗi và virus luôn đi trước.
Tiểu đường, tim mạch và cái giá của sự chủ quan khi mắc sốt xuất huyết
Người bệnh tim mạch và tiểu đường thường đã có hệ thống mạch máu, tim và chuyển hóa đường huyết suy yếu, nên khi nhiễm virus Dengue, nguy cơ sốt xuất huyết biến chứng tăng vọt. Sốt cao khiến cơ thể mất nước, tụt huyết áp và thoát huyết tương buộc tim phải hoạt động nhiều hơn để duy trì tưới máu cho các cơ quan. Ở những trái tim đã suy, đây là “bài kiểm tra sức bền” rất khắc nghiệt; thậm chí virus còn có thể tấn công trực tiếp vào cơ tim, gây viêm cơ tim hoặc rối loạn chức năng tim.
Với người tiểu đường và sốt xuất huyết, phản ứng viêm và căng thẳng do bệnh khiến đường huyết tăng hoặc giảm thất thường, làm việc kiểm soát bệnh tiểu đường khó khăn hơn; không ít trường hợp phải điều chỉnh phác đồ hoặc tạm thời dùng insulin. Chuyên gia đã nhấn mạnh: người có bệnh nền không đồng nghĩa chắc chắn sẽ bị sốt xuất huyết nặng, nhưng đây là nhóm có nguy cơ cao nên phải được phát hiện sớm, theo dõi sát và điều trị kịp thời. Nói thẳng: nếu bạn đang sống chung với bệnh mạn tính, coi sốt xuất huyết là “cảm sốt thường” là một sai lầm có thể trả giá bằng tính mạng.
Dấu hiệu sốt xuất huyết nặng: đừng đợi tới khi quá muộn
Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao, đau đầu, đau nhức cơ, mệt mỏi, phát ban hoặc chấm đỏ trên da. Nhiều người thấy hết sốt liền nghĩ đã qua nguy hiểm, nhưng thực tế, có không ít trường hợp sau vài ngày sốt tưởng như hồi phục lại bất ngờ bước vào giai đoạn nguy hiểm với thoát huyết tương, xuất huyết nặng, sốc hoặc suy đa tạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Đó là lý do những ai từng mắc bệnh thường ám ảnh, vì họ hiểu sốt xuất huyết không đi theo “kịch bản” dễ đoán như cảm cúm thông thường.
Những dấu hiệu sốt xuất huyết nặng cần đến viện ngay gồm: đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu bất thường (chảy máu mũi, chân răng, tiểu hoặc đi ngoài ra máu), bứt rứt, lừ đừ, tay chân lạnh, tiểu ít. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo này, người bệnh – đặc biệt là nhóm bệnh nền nguy hiểm như tim mạch, tiểu đường – tuyệt đối không nên cố nằm nhà hay tự truyền dịch; đây là lúc cần bác sĩ đánh giá và xử trí chuyên môn. Việc bù dịch ở bệnh nhân tim chẳng hạn phải được cân nhắc kỹ, vì truyền ít dễ sốc, truyền nhiều dễ suy tim, phù phổi. Tự điều trị là tự đặt mình vào “vùng đỏ” rủi ro.
Chiến lược bảo vệ người có bệnh nền: kiểm soát tốt bệnh mạn và phòng ngừa muỗi đốt
Trong bối cảnh cả nước từng ghi nhận hơn 181.000 ca sốt xuất huyết với 43 ca tử vong vào năm 2025, và gần 60.000 ca trong những tháng đầu năm 2026, tăng gần 3 lần so với cùng kỳ năm trước, việc coi phòng ngừa sốt xuất huyết như “việc của nhà nước” là một lựa chọn thiếu trách nhiệm với chính sức khỏe mình. Nếu trước đây bệnh được xem chủ yếu xảy ra ở trẻ em thì hiện người lớn đã chiếm hơn một nửa tổng số ca mắc. Người lớn có bệnh nền vì thế nằm giữa “tâm bão” rủi ro.
Chiến lược khôn ngoan nhất là “song kiếm”: kiểm soát chặt bệnh nền và chủ động phòng ngừa sốt xuất huyết. Quản lý bệnh mạn tốt (uống thuốc đều, tái khám đúng hẹn, giữ đường huyết, huyết áp ổn định) giúp cơ thể có “dư địa” chống đỡ khi chẳng may nhiễm virus. Về phòng ngừa sốt xuất huyết, người dân cần thường xuyên diệt lăng quăng, loại bỏ nơi muỗi sinh sản bằng cách đậy kín dụng cụ chứa nước, thả cá vào bể chứa, lật úp vật dụng không dùng, thu gom phế liệu, thay nước bình hoa hằng tuần, ngủ màn, mặc quần áo dài tay và dùng kem/xịt xua muỗi. Ngoài ra, vắc-xin cho người từ 4 tuổi trở lên, kể cả người từng mắc bệnh, giúp phòng cả 4 type virus Dengue, nhưng không dành cho người quá mẫn với thành phần vắc-xin, phụ nữ mang thai, cho con bú hoặc một số người suy giảm miễn dịch nên cần được bác sĩ tư vấn.
