Tối ưu hóa nguồn nhân lực giáo viên là gì và vì sao phải làm ngay?
Tối ưu hóa nguồn nhân lực giáo viên là quá trình sắp xếp lại mạng lưới trường lớp, phân bổ, luân chuyển và tuyển dụng giáo viên theo nhu cầu thực tế từng vùng, từng cấp học nhằm bảo đảm mỗi lớp học có đủ thầy cô với cơ cấu môn học hợp lý, đồng thời tinh gọn bộ máy quản lý và nâng cao chất lượng giảng dạy. Đây không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc khi nhiều địa phương cùng lúc đối diện nghịch lý: thiếu giáo viên ở nơi đông dân, lại thừa hoặc cân đối hơn ở miền núi, vùng khó. Bức tranh hiện nay cho thấy ai chậm tay tái cấu trúc sẽ chấp nhận để học sinh học trong tình trạng ghép lớp, thiếu môn, hoặc phải học với giáo viên dạy chéo chuyên môn – một cái giá quá đắt cho tương lai.
Bắc Ninh: Sáp nhập trường, đưa cán bộ quản lý trở lại lớp học
Bắc Ninh đang chọn một hướng đi táo bạo: sáp nhập hệ thống trường mầm non, phổ thông công lập để tinh gọn bộ máy quản lý, đồng thời bổ sung giáo viên giảng dạy trực tiếp. Tỉnh được giao 48.704 biên chế viên chức cho các cấp học nhưng mới có 47.687 người, còn thiếu 1.017 biên chế, trong đó giáo viên thiếu 661 người ở tất cả các cấp. Nghịch lý là nơi thiếu nhiều lại chủ yếu là vùng đô thị, khu đông dân, trong khi miền núi và vùng đồng bào dân tộc không thiếu đáng kể.
Câu trả lời của Bắc Ninh là sắp xếp mạng lưới trường lớp và đội ngũ. Tại xã Bố Hạ, 9 trường công lập (3 mầm non, 3 tiểu học, 3 THCS) với 333 cán bộ, giáo viên và thiếu 17 chỉ tiêu sẽ được sáp nhập thành 3 trường quy mô lớn, mỗi cấp duy trì 5 điểm trường với hàng chục lớp và hàng nghìn học sinh. "Một cơ sở giáo dục có quy mô lớn có điều kiện tổ chức các tổ chuyên môn mạnh, tạo môi trường thi đua giảng dạy và học tập tốt hơn, đồng thời sẽ khắc phục tình trạng thiếu giáo viên". Quan điểm này đi thẳng vào mục tiêu: lấy lớp học làm trung tâm, không để giáo viên kẹt trên ghế quản lý trong khi dưới lớp thiếu người đứng lớp.
UBND tỉnh đã có hướng dẫn cụ thể về bố trí, sắp xếp nhân sự khi sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập, vừa bảo đảm quy định, vừa giữ quyền lợi hợp pháp của viên chức. Ngành Giáo dục ước tính việc sắp xếp có thể bù đắp từ 20–25% số lượng giáo viên còn thiếu hiện nay so với quy định. Song song, Chủ tịch UBND tỉnh đã đồng ý chủ trương tuyển dụng 661 giáo viên mầm non, phổ thông trong kỳ tuyển dụng giáo viên 2026 để kịp bảo đảm đội ngũ cho năm học mới. Đây là cách tiếp cận khá “cứng”: giảm 6 hiệu trưởng và 8 phó hiệu trưởng ở một xã để dồn lực cho lớp học. Câu hỏi còn lại là sắp xếp thế nào để không biến tối ưu hóa nguồn nhân lực giáo viên thành nỗi bất an nghề nghiệp của đội ngũ.
Quảng Ninh: Luân chuyển 350 giáo viên để cân bằng thiếu – thừa
Nếu Bắc Ninh chọn “cắt – gộp” trường, Quảng Ninh lại nhấn mạnh vào luân chuyển và phân bổ lại giáo viên. Cho năm học 2026–2027, toàn ngành giáo dục tỉnh được giao 19.426 biên chế hưởng lương ngân sách, hiện mới sử dụng 18.329 người, vẫn còn 1.097 vị trí chưa dùng. Sau khi cắt giảm ban đầu 977 vị trí theo yêu cầu trung ương, tỉnh tiếp tục rà soát và tuyển nốt 120 chỉ tiêu còn lại, ưu tiên nơi thiếu giáo viên. Cùng lúc, ngành giáo dục triển khai luân chuyển 350 giáo viên, tổ chức dạy liên trường và phân bổ lại giữa nơi thừa và nơi thiếu.
"Mục tiêu của tỉnh là bảo đảm đủ giáo viên đứng lớp ngay từ đầu năm học, đồng thời từng bước giải quyết tình trạng thiếu và mất cân bằng giáo viên giữa các môn học, cấp học và khu vực". Cách nói này rất rõ: Quảng Ninh thừa nhận vấn đề không chỉ là thiếu số lượng mà còn lệch cơ cấu. Tỉnh dự kiến 371.313 học sinh, tăng 1.111 so với trước; đặc biệt học sinh THPT tăng 3.649, THCS tăng 1.830 trong khi tiểu học lại giảm 2.924. Vì vậy, tỉnh yêu cầu từng địa phương rà soát tuyển sinh, sĩ số, phòng học và giáo viên để tránh quá tải cục bộ.
Đáng chú ý, Quảng Ninh còn đầu tư mạnh vào hạ tầng: 11.765 phòng học đều kiên cố, hơn 92% trường đạt chuẩn quốc gia; 15 trường mới đang được xây dựng, 64 trường sửa chữa, trong đó 8 trường mới sẽ đưa vào sử dụng ngay từ đầu năm học. Tăng trường, thêm lớp mà không phân bổ lại giáo viên sẽ khiến hạ tầng trở thành “vỏ rỗng”. Ngược lại, luân chuyển 350 giáo viên và tổ chức dạy liên trường là cách tối ưu hóa nguồn nhân lực giáo viên trên nền hạ tầng sẵn có. Tuy nhiên, để chính sách này bền vững, tỉnh phải bảo đảm chế độ, lộ trình luân chuyển rõ ràng, nhất là với giáo viên đến vùng khó.
Thanh Hóa: Tuyển 1.632 giáo viên nhưng vẫn thiếu hàng nghìn người
Thanh Hóa là ví dụ điển hình cho thấy tuyển dụng giáo viên 2026 dù quy mô lớn vẫn chỉ là một phần lời giải. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo, đến cuối năm học 2025–2026, tỉnh còn thiếu 17.455 vị trí việc làm so với chỉ tiêu Bộ Giáo dục và Đào tạo giao; trong đó mầm non thiếu 4.242, tiểu học 4.738, THCS 7.084, THPT 1.391. Tính theo chức danh, tỉnh thiếu 8.285 giáo viên và 9.170 nhân viên. Đáng lo hơn, thiếu giáo viên tập trung ở các môn có nhu cầu cao như Tin học, Công nghệ, tiếng Anh, Khoa học tự nhiên, Nghệ thuật, trong khi vùng dân tộc, miền núi, biên giới và đặc biệt khó khăn lại càng thiếu.
Trong bối cảnh đó, Thanh Hóa tổ chức kỳ tuyển dụng 1.632 giáo viên, gồm 307 cho mầm non, 630 cho tiểu học, 680 cho THCS và 15 cho Trường THPT chuyên Lam Sơn theo chính sách thu hút và sử dụng nhân lực. Đợt tuyển dụng này thu hút 8.041 người đăng ký cho 1.632 chỉ tiêu, được đánh giá là một trong những đợt tuyển lớn nhất những năm gần đây. Sở Giáo dục và Đào tạo kỳ vọng kỳ tuyển dụng không chỉ bổ sung về số lượng mà còn nâng cao chất lượng đội ngũ và góp phần ổn định nhân sự giảng dạy. Tuy nhiên, ngay cả khi tuyển đủ, tỉnh vẫn còn thiếu 6.653 giáo viên so với mục tiêu cho năm học 2026–2027.
Để lấp khoảng trống, UBND tỉnh dự kiến tiếp tục giao 3.840 hợp đồng lao động làm giáo viên trong năm học mới. Ngành giáo dục cũng phối hợp các sở, ngành và chính quyền cơ sở để sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục theo chỉ đạo của Thủ tướng; sau sắp xếp, một phần cán bộ quản lý dôi dư sẽ được phân công đứng lớp, bổ sung lực lượng giảng dạy cho nơi thiếu. Đây là một dạng tối ưu hóa nguồn nhân lực giáo viên: không tuyển mới bằng mọi giá, mà dùng lại lực lượng quản lý hiện có, miễn là họ đủ chuyên môn. Song cách làm này chỉ hiệu quả nếu đi kèm bồi dưỡng, hỗ trợ, tránh tâm lý “bị giáng chức” khi trở lại lớp học.
Chuẩn bị cho năm học mới: Tái cấu trúc có kịp nâng chất lượng giảng dạy?
Điểm chung của Bắc Ninh, Quảng Ninh và Thanh Hóa là không chờ thêm bất kỳ cuộc cải cách giáo dục nào từ trên xuống mới hành động. Họ đang chủ động sắp xếp mạng lưới trường lớp, tổ chức tuyển dụng giáo viên 2026 quy mô lớn, luân chuyển hàng trăm giáo viên và đưa cán bộ quản lý trở lại giảng dạy. Bắc Ninh đặt mục tiêu xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý có bản lĩnh nghề nghiệp, năng lực đổi mới, làm chủ công nghệ và thích ứng với xu thế giáo dục hiện đại. Ở Thanh Hóa, kỳ tuyển dụng có hai vòng thi, dự kiến diễn ra trong hai ngày 22 và 23/8/2026; sau chấm thi, công bố kết quả và hoàn tất thủ tục, quyết định tuyển dụng đầu tiên sẽ được ban hành vào những tuần đầu tháng 9/2026.
Trong khi đó, Bắc Ninh đã ấn định học sinh mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên tựu trường ngày 27/8/2026, buộc mọi việc sắp xếp nhân sự, kể cả những quyết định nhạy cảm như điều động, sáp nhập, phải hoàn tất trong thời gian rất ngắn. Quảng Ninh chuẩn bị đưa vào sử dụng 8 trường mới ngay từ đầu năm học, đồng thời thực hiện chính sách miễn sách giáo khoa từ năm học 2026–2027. Câu hỏi lớn là: các giải pháp tối ưu hóa nguồn nhân lực giáo viên này có thực sự nâng chất lượng giảng dạy hay chỉ giải quyết được bài toán “đủ người đứng lớp”?
Tác động thực tế lên người học và người dạy sẽ là thước đo công bằng nhất. Một mặt, các biện pháp như gộp trường, luân chuyển giáo viên, giao hợp đồng và dùng lại cán bộ quản lý giúp tránh quá tải cục bộ, hạn chế tình trạng lớp thiếu giáo viên hoặc phải học ghép. Mặt khác, nếu không đi kèm cải thiện điều kiện làm việc, chế độ và lộ trình nghề nghiệp, những thay đổi này dễ biến thành gánh nặng, nhất là ở vùng dân tộc, miền núi, biên giới – nơi giáo viên phải công tác ít nhất 3 năm trước khi được xem xét điều chuyển. Kết luận thẳng thắn là: tái cấu trúc là điều kiện cần, nhưng để năm học mới thực sự có chất lượng, các địa phương phải đặt lợi ích lớp học – cả giáo viên lẫn học sinh – làm trung tâm của mọi quyết định.
