Con số 90,3%: Tín hiệu đỏ từ một đợt khám sức khỏe trẻ em quy mô lớn
Khám sức khỏe trẻ em là hoạt động sàng lọc sức khỏe trẻ nhằm phát hiện sớm bệnh lý, nhận diện các vấn đề sức khỏe trẻ em phổ biến và đưa ra can thiệp kịp thời, giúp hạn chế biến chứng lâu dài và định hướng chăm sóc phù hợp cho từng lứa tuổi. Trong đợt khám sàng lọc sức khỏe trẻ tại Hà Nội, dữ liệu từ ngày 1/5 đến 20/9 cho thấy có 220.272 trẻ đăng ký khám, trong đó 169.352 trẻ đã được khám. Kết quả phân tích gây choáng: 152.970 trẻ có ít nhất một vấn đề sức khỏe bất thường, chiếm tới 90,3% số trẻ được khám. Đây không phải là vài trường hợp cá biệt, mà là bức tranh chung cho thấy trẻ em đang âm thầm mang bệnh. Nếu cha mẹ vẫn tin rằng con “trông khỏe là đủ”, thì con số 90,3% là lời phản biện rõ ràng: sức khỏe trẻ cần được kiểm chứng bằng khám sàng lọc, không phải bằng cảm giác chủ quan.
Những bệnh lý phổ biến: Răng miệng, mắt, dinh dưỡng và hệ quả của lối sống hiện đại
Điều đáng nói là các vấn đề sức khỏe trẻ em được phát hiện không phải bệnh hiếm gặp, mà chính là những bệnh lý gắn với sinh hoạt hằng ngày. Bệnh răng – hàm – mặt chiếm tỉ lệ cao nhất với 67,7% trẻ được khám. Tiếp theo là các vấn đề về mắt và tật khúc xạ, chiếm 26,1%, phản ánh rõ tác động của học đường và màn hình lên thị lực trẻ. Về dinh dưỡng, thừa cân, béo phì chiếm 20%, trong khi suy dinh dưỡng vẫn chiếm 11,6%. Một câu nói đáng suy ngẫm từ TS.BS Ngô Quang Hùng: "Nhận diện đúng mô hình bệnh tật sẽ giúp ngành y tế xây dựng các giải pháp phù hợp, từ dự phòng, sàng lọc, phát hiện sớm đến điều trị và quản lý bệnh lâu dài". Nếu cha mẹ không nhìn thẳng vào những con số này, các bệnh tưởng như “nhỏ” sẽ tích lũy thành vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khi trẻ trưởng thành.
Vì sao phải sàng lọc sức khỏe trẻ từ sớm thay vì chờ đến khi có triệu chứng?
Kết quả khám sức khỏe trẻ em tại Hà Nội cho thấy sàng lọc sức khỏe trẻ không phải thủ tục hình thức, mà là công cụ phát hiện sớm bệnh lý cực kỳ hiệu quả. Nhiều vấn đề như tật khúc xạ, sâu răng, thừa cân hay suy dinh dưỡng thường diễn tiến âm thầm, trẻ ít kêu đau, cha mẹ càng dễ bỏ qua. Khi được khám sàng lọc định kỳ, những bất thường nhỏ sẽ được ghi nhận, theo dõi và can thiệp trước khi trở thành biến chứng lâu dài. Nhóm nghiên cứu đã đề xuất tăng cường bảo vệ thị lực cho học sinh, chú trọng chăm sóc răng miệng và dinh dưỡng ở trẻ nhỏ, đồng thời kiểm soát thừa cân, béo phì ở lứa tuổi tiểu học thông qua chế độ ăn hợp lý và vận động thể lực. Nói cách khác, khám sức khỏe trẻ em bài bản là bước khởi đầu để thay đổi cả lối sống gia đình, chứ không chỉ là một tờ phiếu kết quả.
Mô hình bệnh tật trẻ em đang thay đổi: Cha mẹ không thể giữ cách nghĩ cũ
Theo TS.BS Ngô Quang Hùng, mô hình bệnh tật trẻ em Việt Nam giai đoạn 2026–2030 cần được nhìn nhận qua bốn nhóm trọng tâm: bệnh không lây nhiễm; sức khỏe tâm thần và phát triển; bệnh truyền nhiễm diễn biến phức tạp; bệnh lý sơ sinh và sàng lọc. Ở khu vực ngoại thành và lứa tuổi mầm non, xu hướng nổi bật là suy dinh dưỡng; trong khi tại nội thành, từ tiểu học đến THPT, các bệnh không lây nhiễm và bệnh học đường như tật khúc xạ, béo phì lại chiếm ưu thế. Điều này cho thấy trẻ em ở mỗi khu vực, mỗi lứa tuổi đối mặt với những nguy cơ khác nhau, không thể áp dụng một kiểu chăm sóc chung chung. Việc mở rộng phạm vi khám sàng lọc và nâng cao chất lượng dữ liệu được xem là yêu cầu cần thiết để có bức tranh đầy đủ hơn về sức khỏe trẻ em. Khi cha mẹ hiểu rằng bệnh của trẻ không chỉ là “cảm cúm, sốt virus”, họ sẽ chủ động hơn trong việc đưa con đi khám sức khỏe định kỳ và lắng nghe khuyến cáo chuyên môn.
Từ dữ liệu đến hành động: Cần hệ thống sàng lọc sức khỏe trẻ và sự tham gia của gia đình
Các chuyên gia nhấn mạnh, để đối phó với tỉ lệ trẻ có vấn đề sức khỏe cao, không thể chỉ trông chờ vào một vài đợt khám sức khỏe trẻ em rời rạc. Cần mở rộng số hóa khám sức khỏe học đường đến toàn bộ xã, phường, đồng thời xây dựng hệ thống giám sát bệnh tật trẻ em có khả năng liên thông dữ liệu giữa bệnh viện, trạm y tế và nhà trường. Quy trình khám sàng lọc phải được chuẩn hóa, cán bộ y tế cơ sở được tập huấn và dữ liệu được kiểm tra chéo định kỳ để bảo đảm độ tin cậy. Ở tầm hệ thống, đó là cách để phát hiện sớm bệnh lý và quản lý sức khỏe trẻ lâu dài. Ở tầm gia đình, cha mẹ cần coi kết quả sàng lọc sức khỏe trẻ là bản đồ định hướng chăm sóc: điều chỉnh chế độ ăn, thời gian học – chơi, thói quen vệ sinh răng miệng, kiểm tra mắt định kỳ. Kết luận rõ ràng là: nếu cha mẹ không thay đổi, những con số 90,3%, 67,7% hay 20% sẽ còn tiếp tục lặp lại trong các thế hệ trẻ sau.
