Kết nối di tích thành những hành trình có chủ đề
Hành trình du lịch di sản Hà Nội là nền tảng số kết nối các điểm di tích bằng bản đồ, mã QR và tư liệu đa phương tiện, giúp công chúng tìm hiểu lịch sử ngay trên điện thoại. Nền tảng được ra mắt ngày 18-10 tại đình Kim Ngân, trong sự phối hợp của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn với các đối tác Pháp và Việt Nam. Đây là cách tiếp cận đáng chú ý: thay vì để mỗi di tích đứng riêng lẻ, nền tảng xâu chuỗi chúng thành bốn tuyến gồm Thăng Long tứ trấn, đền thờ Mẫu, đình thờ tổ nghề và chùa Hà Nội. Tổng cộng 28 di tích được giới thiệu theo cấu trúc chủ đề, giúp người xem hình dung thành phố qua tín ngưỡng, nghề thủ công và lịch sử đô thị. Dự án là kết quả gần một năm nghiên cứu của gần 40 chuyên gia và 100 sinh viên, những người đã khảo sát hơn 100 di tích để chọn địa điểm và xây dựng hồ sơ.
Mã QR biến chuyến tham quan thành trải nghiệm tự khám phá
Điểm mạnh của nền tảng không nằm ở việc đưa thêm một màn hình vào chuyến đi, mà ở khả năng đặt thông tin đúng nơi du khách cần: ngay tại di tích. Người dùng mở bản đồ tương tác di tích trên điện thoại thông minh mà không cần cài ứng dụng; mã QR tại điểm đến dẫn tới hồ sơ gồm mô tả khoa học, ảnh xưa và nay, video, trích đoạn văn bia, tư liệu Hán Nôm, bản vẽ kiến trúc và tài liệu tham khảo. Nhờ vậy, khách tham quan có thể tự tìm hiểu lịch sử, kiến trúc và tín ngưỡng thay vì chỉ lướt qua một địa danh. Kho tư liệu cũng mở rộng cách tiếp cận cho người dân, học sinh, sinh viên và khách quốc tế; thông tin tiếng Pháp giúp nền tảng tiếp cận thêm du khách nước ngoài. Đây là hướng công nghệ số du lịch có ích: công nghệ làm giàu trải nghiệm tại chỗ, thay vì thay thế giá trị của không gian thật.
Số hóa phải đi cùng trách nhiệm bảo tồn
Nền tảng ra đời trong bối cảnh sức ép đô thị hóa khiến việc nhận diện và bảo tồn di sản Hà Nội trở nên cấp thiết, trong khi nhiều di tích chưa được kiểm kê đầy đủ. Số hóa vì thế không nên chỉ được xem là tiện ích du lịch thông minh; việc ghi chép, hệ thống hóa và chia sẻ tư liệu còn tạo nền tảng cho giáo dục, nghiên cứu và nhận thức cộng đồng. Nguồn tư liệu được chuẩn hóa có thể giúp người học và nhà nghiên cứu tiếp cận di sản có hệ thống hơn. Nhưng mã QR không tự bảo đảm giá trị: nội dung phải chính xác, có chất lượng và được cập nhật thường xuyên để công chúng tin cậy. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cũng cho biết sẽ nghiên cứu khả năng nhân rộng mô hình ở địa phương khác, tùy đặc điểm di sản và nhu cầu thực tế. Kết luận nên rõ ràng: công nghệ chỉ góp phần bảo tồn di sản khi tri thức số được duy trì nghiêm túc và gắn với trải nghiệm tại chỗ.
