Tim mạch không còn là “bệnh của người già”
Bệnh tim mạch trẻ hóa là xu hướng ngày càng nhiều người ở độ tuổi dưới 40, thậm chí dưới 30, mắc các bệnh như bệnh mạch vành, suy tim, tăng huyết áp hoặc rối loạn nhịp tim vốn trước đây thường gặp ở người lớn tuổi, làm thay đổi hoàn toàn bức tranh nguy cơ tim mạch tuổi trẻ và buộc xã hội phải nhìn nhận lại khái niệm “tim khỏe” ở người trẻ đô thị hiện nay. Trong các hội nghị tim mạch gần đây, giới chuyên môn đều thống nhất rằng tim mạch đã trở thành nguyên nhân tử vong hàng đầu với gần 19 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn thế giới và khoảng 200.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam, chiếm xấp xỉ một phần ba số ca tử vong chung. Con số khổng lồ đó không chỉ đến từ người cao tuổi mà ngày càng có sự góp mặt của lớp bệnh nhân trẻ, trong đó không ít trường hợp bệnh mạch vành được ghi nhận ở người dưới 30, thậm chí ở độ tuổi 20. Vấn đề không còn là "tương lai sẽ ra sao" mà là "hiện tại chúng ta đã chậm đến mức nào" trong việc phòng ngừa bệnh tim ở người trẻ.
Đô thị hóa, lối sống hiện đại và cái giá tim mạch phải trả
Khi các chuyên gia nhấn mạnh rằng bệnh lý tim mạch đang gia tăng trong bối cảnh đô thị hóa và thay đổi lối sống, họ đang nói về một cái giá rất cụ thể mà thế hệ trẻ phải trả. Áp lực công việc, thức khuya, ăn nhanh, ít vận động, thuốc lá, rượu bia và căng thẳng kéo dài tạo thành "cocktail" nguy cơ tim mạch tuổi trẻ, khiến mảng xơ vữa xuất hiện sớm và tim phải “già đi” trước tuổi. Những trường hợp nhồi máu cơ tim, bệnh mạch vành ở người ngoài 20, dưới 30 không còn là chuyện hiếm, mà là dấu hiệu cho thấy ngưỡng an toàn tim mạch cũ đã bị phá vỡ. Trong khi công nghệ, kỹ thuật can thiệp tim mạch đang tiến rất nhanh với nhiều thiết bị hiện đại, phân tầng nguy cơ sớm và điều trị cá thể hóa, thì cách người trẻ sử dụng sức khỏe tim của mình lại khá bất cẩn: chỉ đến bệnh viện khi đã khó thở, phù chân, đau ngực – tức là khi suy tim và biến cố đã hình thành. Nếu tim mạch là nguyên nhân khiến 200.000 người Việt tử vong mỗi năm, thì việc tiếp tục xem bệnh tim là chuyện của "ba mẹ" là một ảo tưởng nguy hiểm.
Cúm, RSV: nhiễm trùng hô hấp nhỏ, biến cố tim mạch lớn
Một trong những điểm thường bị bỏ qua khi nói về phòng ngừa bệnh tim là mối liên hệ giữa cúm và bệnh tim mạch. Khi cơ thể nhiễm cúm hoặc RSV, phản ứng viêm, sốt, tăng nhịp tim, khó thở và thiếu oxy đồng loạt xuất hiện. Ở người khỏe mạnh, tim còn khả năng bù trừ; nhưng với người đã có suy tim, bệnh mạch vành hoặc các bệnh lý tim mạch khác, những biến đổi sinh lý tưởng chừng thoáng qua đó đủ để đẩy bệnh nền vào trạng thái mất ổn định. Nghiên cứu đăng trên một tạp chí tim mạch hàng đầu cho thấy trong 7 ngày đầu sau khi xác nhận mắc cúm, nguy cơ nhập viện vì nhồi máu cơ tim cấp tăng khoảng 6 lần so với các giai đoạn trước và sau đó. Với RSV, người có bệnh tim từ trước – đặc biệt là suy tim – là nhóm có nguy cơ nhập viện cao hơn, với tình trạng nhiễm virus có thể khiến tim rơi vào suy cấp, thiếu máu cơ tim, rối loạn nhịp hoặc các biến cố khác. Nói thẳng ra, một đợt "cúm thường" ở người bệnh tim có thể trở thành cú huých khiến tim sụp đổ.
Phòng ngừa bệnh tim: từ bàn làm việc đến mũi vắc xin
Nếu bệnh tim mạch trẻ hóa là hệ quả của lối sống đô thị hóa, thì phòng ngừa bệnh tim phải bắt đầu từ những thay đổi rất đời thường. Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt là kiểm tra huyết áp, mỡ máu, đường huyết và siêu âm tim, được các bác sĩ xem là nền tảng để quản lý yếu tố nguy cơ, phát hiện bệnh sớm ngay khi có bất thường trên xét nghiệm hoặc hình ảnh tim. Với người đã có bệnh tim mạch, phòng ngừa nhiễm trùng hô hấp chính là một phần của bảo vệ sức khỏe tim: rửa tay, tránh tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp, theo dõi sát các dấu hiệu bất thường và trao đổi sớm với bác sĩ. Tiêm chủng cúm hằng năm được các hội chuyên môn xếp vào nhóm khuyến cáo cao nhất cho người bệnh mạch vành mạn, nhằm giảm nguy cơ biến cố và tử vong tim mạch; còn tiêm phòng các bệnh hô hấp khác là một phần của chiến lược chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân suy tim. Với RSV, khuyến cáo tiêm cho người từ 60 tuổi trở lên, trong đó nhóm có bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn hoặc suy giảm miễn dịch cần đặc biệt lưu ý. Vấn đề là người bệnh không nên chờ "đợt dịch" mới nghĩ đến vắc xin, mà phải xem tiêm chủng là một lớp áo giáp tim mạch dài hạn.
Từ hội nghị chuyên gia đến lựa chọn hằng ngày của người trẻ
Việc một trung tâm tim mạch tổ chức hội nghị khoa học lần thứ 6, quy tụ gần 1.000 bác sĩ và chuyên gia y tế trong và ngoài nước, với hơn 40 phiên thảo luận tại 8 hội trường về phòng ngừa tim mạch, dinh dưỡng, can thiệp mạch vành, phẫu thuật tim và các kỹ thuật ít xâm lấn, cho thấy giới chuyên môn đang nỗ lực rất lớn để chạy kịp tốc độ trẻ hóa của bệnh tim. Song song đó, các chương trình tư vấn sức khỏe nhân Ngày Tim mạch thế giới được tổ chức tại các bệnh viện lớn, với sự tham gia của chuyên gia về tiêm chủng và nội tim mạch, thể hiện một thông điệp rõ ràng: tri thức tim mạch không thể ở mãi trong hội trường, nó cần đi vào quyết định hằng ngày của từng người trẻ. Trong 5 năm đầu kể từ khi phát bệnh, tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân suy tim có thể lên đến 50% – cao hơn nhiều loại ung thư. Đó không chỉ là dữ liệu, mà là lời nhắc rằng tim không cho phép chúng ta trì hoãn. Người dưới 40 tuổi cần coi việc quản lý nguy cơ tim mạch, phòng ngừa cúm và bệnh tim mạch, cũng nghiêm túc như cách họ quản lý công việc và tài chính. Nếu thế hệ trẻ không thay đổi, thì mọi công nghệ và hội nghị tim mạch sẽ chỉ là nỗ lực chữa cháy muộn màng.
