Nhồi máu cơ tim không còn là “bệnh của người già”
Nhồi máu cơ tim tuổi trẻ là tình trạng một vùng cơ tim bị thiếu máu nuôi đột ngột do tắc nghẽn hoặc gián đoạn dòng máu ở động mạch vành, khiến tế bào cơ tim tổn thương hoặc hoại tử, nếu không được chẩn đoán và can thiệp kịp thời sẽ dẫn đến suy tim, rối loạn nhịp nguy hiểm, sốc tim hoặc tử vong. Đây không còn là câu chuyện xa vời với người dưới 40. Một nam thanh niên 22 tuổi nhập viện vì đau ngực điển hình của bệnh lý mạch vành, không tiền sử bệnh tim nhưng đã hút thuốc lá, thuốc lào suốt 8 năm. Một phụ nữ 27 tuổi được đưa đến bệnh viện trong tình trạng đau nghẹn ngực, khó thở, và được xác định nhồi máu cơ tim cấp phải đặt stent tái thông mạch vành. Hai ca điển hình này cho thấy bệnh tim người trẻ đang trở thành thực tế đáng lo chứ không phải ngoại lệ hiếm gặp.
Vì sao người trẻ ngày càng dễ bị nhồi máu cơ tim?
Đa số người trẻ vẫn sống trong ảo tưởng: nhồi máu cơ tim là chuyện sau tuổi 50. Trong khi đó, các bác sĩ ghi nhận bệnh đang có xu hướng trẻ hóa, xuất hiện ngày càng nhiều ở nhóm dưới 50 và không ít người dưới 40 phải nhập viện vì nhồi máu cơ tim. Thủ phạm không nằm ở tuổi tác mà ở lối sống thiếu lành mạnh: thức khuya, ít vận động, áp lực công việc, căng thẳng kéo dài, ăn nhiều chất béo, uống rượu bia, hút thuốc lá và dùng chất kích thích đang âm thầm hủy hoại hệ tim mạch. Trường hợp nam thanh niên 22 tuổi với 8 năm hút thuốc lá, thuốc lào là minh chứng rõ ràng cho việc yếu tố nguy cơ tim trẻ có thể tích lũy rất sớm và bùng phát thành biến cố cấp tính ngay ở tuổi đôi mươi. Khi tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu cũng trẻ hóa, tim người trẻ càng phải gánh nhiều gánh nặng cùng lúc.
Những dấu hiệu cảnh báo tim mạch thường bị người trẻ bỏ qua
Điều nguy hiểm nhất không phải là cơn nhồi máu cơ tim, mà là việc người trẻ cố chịu đựng, tự chẩn đoán rồi bỏ qua dấu hiệu cảnh báo tim mạch. Các bác sĩ nhấn mạnh: đau thắt ngực, tức ngực, cảm giác đè nặng ở ngực, nhất là sau khi vận động, kèm khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, choáng váng hoặc mệt mỏi bất thường, tuyệt đối không được coi là “đau cơ”, “thiếu ngủ” hay “stress nhẹ”. Cơn đau có thể lan lên cổ, hàm, vai hoặc cánh tay – đó là bản tin khẩn cấp của trái tim chứ không phải triệu chứng thoáng qua. Theo cảnh báo của các bác sĩ tim mạch, khi cơn đau ngực xuất hiện đột ngột, kéo dài hoặc kèm khó thở, người bệnh phải đến ngay cơ sở có khả năng cấp cứu tim mạch để được thăm khám và can thiệp kịp thời, thay vì tự theo dõi tại nhà và chấp nhận rủi ro biến chứng nặng.
Kiểm soát yếu tố nguy cơ tim trẻ: việc phải làm trước tuổi 40
Thực tế, nhiều yếu tố nguy cơ tim trẻ là có thể kiểm soát nếu bạn chủ động từ sớm. Bác sĩ yêu cầu trường hợp thanh niên 22 tuổi phải bỏ hoàn toàn thuốc lá, thuốc lào vì đây là yếu tố nguy cơ rất lớn đối với bệnh lý mạch vành, có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, thậm chí đột tử. Sau can thiệp, cả hai bệnh nhân trẻ đều được tiếp tục theo dõi, điều trị nội khoa và kiểm soát yếu tố nguy cơ tim mạch lâu dài, đồng thời kiểm soát cân nặng và tái khám định kỳ. Về phòng ngừa bệnh tim sớm, các bác sĩ khuyến cáo hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá, ăn uống cân bằng với nhiều rau xanh, trái cây, giảm thức ăn nhanh, nước ngọt đóng chai, món chiên rán, thực phẩm nhiều chất béo, đường, muối. Ngồi lâu, ít vận động, mất nước, dùng thuốc tránh thai hoặc hormone mà không theo dõi cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông ở người có sẵn yếu tố nguy cơ.
Chiến lược tự bảo vệ tim cho người dưới 40
Thông điệp quan trọng nhất từ các ca nhồi máu cơ tim tuổi trẻ là: nếu bạn dưới 40 mà vẫn xem bệnh tim là chuyện “về già rồi tính”, bạn đang đánh cược bằng chính mạng sống. Chiến lược tự bảo vệ tim phải bắt đầu từ việc thay đổi hành vi: bỏ thuốc lá, kiểm soát cân nặng, ngủ đủ, giảm stress và tập thể dục đều đặn là nền tảng không thể thương lượng. Khám sức khỏe định kỳ, đo huyết áp, kiểm tra đường máu, mỡ máu giúp phát hiện sớm các bệnh lý nền đang trẻ hóa như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu – những “đồng phạm” dẫn đến nhồi máu cơ tim ở người trẻ. Việc tiêm phòng đầy đủ các vaccine như cúm, phế cầu và một số bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cũng được bác sĩ khuyến nghị để bảo vệ sức khỏe tim mạch, đặc biệt khi cơ thể vốn có bệnh nền hoặc yếu tố nguy cơ. Nói thẳng: chủ động phòng ngừa hôm nay vẫn rẻ hơn rất nhiều so với một lần đối mặt phòng cấp cứu tim mạch.
