Từ nhận diện nguy cơ đến bản lĩnh nói không
Diễn đàn phòng chống thuốc lá học đường là hoạt động giáo dục giúp học sinh hiểu tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới, đồng thời luyện cách nhận diện, phòng tránh và ứng phó với lời rủ rê. Đây là hướng đi cần thiết: cảnh báo về tác hại sẽ khó tạo thành hành động nếu người trẻ chưa biết phải làm gì khi nguy cơ xuất hiện ngay trong nhóm bạn.
Chiều 27/10, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức diễn đàn “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới” tại Trường THPT Lê Viết Thuật. Chương trình thu hút hơn 1.000 học sinh của trường cùng chuyên gia tâm lý, giảng viên và nhà nghiên cứu. Quy mô ấy cho thấy vấn đề không thể chỉ được xử lý như một vi phạm cá nhân; trường học cần chủ động xây dựng hiểu biết và kỹ năng tự bảo vệ cho cả cộng đồng học sinh.
Khi sản phẩm len vào trường học
Lý do cần hành động sớm khá rõ: thuốc lá điện tử và các chất gây nghiện mới đang có xu hướng tiếp cận người trẻ, trong khi sự tò mò và mong muốn khẳng định bản thân có thể khiến học sinh dễ thử nghiệm khi chưa biết cách nhận diện nguy cơ. Các sản phẩm này đã len vào môi trường học đường, có lúc trở thành trào lưu trong một bộ phận học sinh, kể cả học sinh nữ.
Mạng xã hội khiến việc tiếp cận thông tin và mua bán các sản phẩm ấy dễ dàng hơn. Vì vậy, chỉ nhắc rằng “có hại” là chưa đủ. Học sinh cần biết nguy cơ có thể xuất hiện dưới dạng nào, cách nhận ra tình huống đáng ngờ và người lớn nào có thể hỗ trợ. Diễn đàn tạo không gian để nhà quản lý, chuyên gia và học sinh cùng trao đổi về tác hại, đồng thời bàn cách xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh.
Luyện cách từ chối, không chỉ nghe cảnh báo
Giá trị thiết thực nhất của diễn đàn nằm ở việc đưa kỹ năng vào cuộc trao đổi. Qua hỏi đáp và tình huống thực tế, học sinh thảo luận cách từ chối khi bạn bè mời dùng thuốc lá điện tử, hỗ trợ bạn có dấu hiệu lệ thuộc và báo cho người có trách nhiệm khi phát hiện hành vi lôi kéo sử dụng chất bị cấm. Đây là cách tiếp cận đáng khuyến khích: học sinh từ chối thuốc lá cần có câu trả lời và phương án cụ thể, chứ không chỉ được yêu cầu phải tránh xa.
Kỹ năng ấy cũng cần được duy trì sau khi diễn đàn kết thúc. Lãnh đạo ngành giáo dục đề nghị các trường lồng ghép nội dung phòng chống thuốc lá vào bài giảng và hoạt động ngoại khóa, xây dựng môi trường không khói thuốc, đồng thời tăng cường phát hiện và ngăn chặn việc tàng trữ, mua bán, sử dụng thuốc lá điện tử trong trường. Các trường cũng được đề nghị chú trọng kỹ năng từ chối lời rủ rê và nghiên cứu nhân rộng câu lạc bộ học sinh không khói thuốc.
Biến diễn đàn thành thói quen tự bảo vệ
Một buổi trao đổi không thể tự mình ngăn mọi lời rủ rê, nhưng có thể mở đầu cho cách ứng xử khác: học sinh biết hỏi, biết từ chối và biết tìm hỗ trợ thay vì im lặng. Các em cũng được khuyến khích chủ động bảo vệ bản thân, nhắc nhở bạn bè và người thân tránh xa thuốc lá cùng chất gây nghiện. Trách nhiệm này sẽ có ý nghĩa hơn khi nhà trường phối hợp với gia đình, duy trì giáo dục đều đặn và xử lý nguy cơ bằng sự hỗ trợ kịp thời.
Diễn đàn tại Trường THPT Lê Viết Thuật vì thế nên được xem là điểm khởi đầu, không phải hoạt động tuyên truyền một lần. Khi kỹ năng nhận diện và từ chối được luyện tập thường xuyên, học sinh có thêm cơ hội đứng vững trước áp lực bạn bè và sức hút của thuốc lá điện tử học đường. Phòng ngừa hiệu quả bắt đầu từ kiến thức, nhưng chỉ bền vững khi kiến thức được biến thành lựa chọn cụ thể trong đời sống hằng ngày.
