Rời lối bán buôn thụ động
Chuyển đổi số làng nghề là việc đưa công cụ trực tuyến vào quảng bá, bán hàng và chăm sóc khách để sản phẩm thủ công vượt khỏi phạm vi địa phương, còn người làm nghề chủ động hơn trong việc tìm và phục vụ người mua. Đây không phải trào lưu trang trí cho một nghề cũ, mà là cách ứng phó với thị trường đã thay đổi. Khi chỉ dựa vào tư thương, đại lý hay khách vãng lai, cơ sở sản xuất có ít cơ hội tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng và dễ bị giới hạn trong mạng lưới quen thuộc. Nhu cầu đổi cách làm trở nên cấp thiết khi máy móc trong xưởng không còn đủ bảo đảm sức cạnh tranh; các cơ sở phải thay đổi tư duy thương mại, giảm phụ thuộc vào trung gian và cách tiếp cận manh mún. Tại Đa Sỹ, hơn 800 hộ trực tiếp làm nghề rèn cùng khoảng 100 hộ kinh doanh, tiêu thụ cho thấy quy mô cộng đồng cần tìm đầu ra rộng hơn.
Một màn hình không thể thay thế tay nghề, nhưng có thể giúp người thợ tự kể giá trị của sản phẩm và kết nối với khách hàng ở xa. Nếu làng nghề chỉ đưa hàng lên mạng mà vẫn chờ người mua tự tìm đến, cơ hội số sẽ bị bỏ lỡ; điều cần thiết là chủ động giới thiệu, tiếp nhận đơn hàng và duy trì tương tác.
Livestream biến quy trình thành lời giới thiệu
Trong năm 2026, Đoàn Thanh niên phường Kiến Hưng phối hợp triển khai truyền thông số cho làng rèn Đa Sỹ, với 22 đoàn viên tham gia tổ truyền thông. Tại Phú Xuyên, sáu phiên phát trực tiếp được tổ chức trong khuôn khổ Chiến dịch “100 ngày chuyển đổi số”, mở rộng cách quảng bá sản phẩm làng nghề trên nền tảng số. Những hoạt động này cho thấy livestream làng nghề có ích nhất khi người xem được nhìn thấy sản phẩm đang được làm ra, thay vì chỉ lướt qua một bức ảnh thành phẩm.
Người thợ có thể trình bày kiểu dáng, công dụng và quy trình chế tạo, đồng thời trả lời câu hỏi ngay trong phiên phát sóng. Với sản phẩm thủ công, phần trình diễn trực tiếp biến kỹ thuật và công sức vốn khó thể hiện qua danh mục hàng hóa thành bằng chứng cụ thể. Người mua ở xa có thêm cơ sở để đánh giá và hỏi rõ trước khi đặt hàng; người làm nghề thì mở rộng cơ hội tiếp cận khách mới. Đây là lợi thế thực tế của bán hàng đa kênh: phát trực tiếp bổ trợ cho trang thông tin, video và các kênh bán khác, chứ không nên là một buổi quảng bá rời rạc.
Phản hồi trực tuyến phải trở thành dữ liệu hữu ích
Giá trị dài hạn của công cụ số không dừng ở lượt xem hay đơn hàng. Bình luận, câu hỏi, yêu cầu đặt hàng và phản hồi sau mua giúp người sản xuất nhận diện sản phẩm nào được quan tâm, khách đang tìm kiểu dáng nào và điểm gì cần cải thiện. Từ những tín hiệu ấy, cơ sở có thể điều chỉnh mẫu mã, nâng chất lượng và phản hồi nhu cầu sát hơn thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm hoặc một nhóm khách quen.
Đó là bước chuyển quan trọng trong tiêu thụ sản phẩm thủ công: người mua không chỉ là người nhận hàng, mà còn cung cấp thông tin để sản phẩm tiến hóa. Tuy vậy, dữ liệu chỉ hữu ích nếu có người theo dõi và biến phản hồi thành quyết định cụ thể. Đưa hàng lên nền tảng mà không đọc câu hỏi, xử lý phản hồi sau bán hay thống nhất cách ghi nhận nhu cầu sẽ biến kênh số thành một tấm biển quảng cáo, không phải năng lực kinh doanh.
Muốn đi đường dài, cần cả hệ thống phía sau
Chuyển đổi số không thể giao hết cho từng hộ sản xuất, nhất là khi kỹ năng, hạ tầng và tổ chức thị trường còn thiếu. Kinh nghiệm tại Đa Sỹ cho thấy đưa sản phẩm lên môi trường số mới là khởi đầu; để công nghệ trở thành hoạt động thường xuyên, các cơ sở cần được hỗ trợ về kỹ năng, hạ tầng và kết nối thị trường. Địa phương cũng cần đầu mối hỗ trợ thương mại điện tử, phối hợp giữa chính quyền, đoàn thể, hợp tác xã, doanh nghiệp vận chuyển và hộ sản xuất; đồng thời phát triển hạ tầng và giải quyết khó khăn về mặt bằng.
Hỗ trợ chỉ có ý nghĩa khi quảng bá gắn với phân phối và tiêu thụ thực tế, thay vì dừng ở những phiên phát sóng riêng lẻ. Làng nghề nên kết hợp nội dung trực tuyến với trưng bày, trải nghiệm và dịch vụ sau bán để khách có thể hiểu, tin rồi mua sản phẩm. Công nghệ không thay thế bàn tay nghệ nhân; nó giúp bàn tay ấy tìm đúng người mua. Thành công của chuyển đổi số làng nghề vì vậy không đo bằng số lần lên sóng, mà bằng khả năng duy trì khách hàng, cải tiến sản phẩm từ phản hồi và tạo đầu ra ổn định.
