Làng nghề truyền thống số hóa: từ bán buôn thụ động đến đa kênh trực tuyến
Livestream bán hàng thủ công ở các làng nghề Hà Nội là hình thức người thợ và chủ xưởng dùng nền tảng mạng xã hội để giới thiệu quy trình chế tác, tương tác trực tiếp với khách xem và chốt đơn ngay trên sóng, qua đó chuyển dịch từ kiểu bán buôn thụ động sang mô hình làng nghề truyền thống số hóa, kết nối khách hàng vượt khỏi phạm vi địa phương. Chuyển đổi kỹ thuật kinh doanh này không phải chuyện “bắt trend” nhất thời, mà là bước xoay trục tư duy thương mại: từ phụ thuộc tư thương sang tự nắm kênh phân phối. Các xưởng mộc bán trực tuyến, cơ sở dệt lưới, làm nón, mây tre… đang biến trang Facebook, TikTok, Zalo thành “mặt tiền” mới, nơi câu chuyện văn hóa và tay nghề thủ công được kể bằng hình ảnh, video, bình luận thời gian thực, thay cho những hợp đồng buôn sỉ khép kín.
Kiều Phú: chiếc nón lá bước lên sóng, hồn Việt vào không gian số
Ở xã Kiều Phú, nón lá Phú Mỹ từng gắn với chợ quê và thương lái, nay được đưa thẳng lên không gian số bằng phiên livestream quảng bá, kết nối tiêu thụ do UBND xã tổ chức trên các nền tảng mạng xã hội. Điều đáng nói là livestream không chỉ bán hàng, mà kể lại cả hành trình thủ công: chọn lá, phơi, miết, vót vành, xếp lá, khâu từng đường kim mũi chỉ, để người xem hiểu vì sao một thợ lành nghề mỗi ngày chỉ hoàn thiện được từ 1 đến 3 chiếc nón. Theo bà Kiều Thị Nga, hoạt động này nằm trong Kế hoạch số 316/KH-UBND về đợt cao điểm 100 ngày chuyển đổi số, nhằm mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm OCOP. Ngay sau phiên phát sóng đầu tiên, gần 100 chiếc nón đã được khách hàng khắp mọi miền chốt đơn, cho thấy sức bật của kênh trực tuyến đối với hàng thủ công.
Phú Xuyên: từ khung cửi, xưởng mộc đến chiến dịch 100 ngày chuyển đổi số
Phú Xuyên là ví dụ rõ nét cho quá trình làng nghề truyền thống số hóa. Trước đây, đổi mới chủ yếu là đưa máy móc vào thay sức người ở các khâu nặng nhọc như kéo sợi, đan dệt, cưa xẻ gỗ. Nhưng khi bước vào kỷ nguyên thông tin, chỉ cải thiện khâu sản xuất không còn đủ; yêu cầu cấp thiết là thay đổi tư duy thương mại, thoát khỏi cách tiếp cận khách hàng cục bộ, manh mún. Trong khuôn khổ Chiến dịch “100 ngày chuyển đổi số”, xã đã tổ chức 6 phiên livestream quảng bá sản phẩm làng nghề trên nền tảng số, đa dạng về nội dung và hình thức. Qua những khung hình trực tiếp, người mua được xem từ khâu chuẩn bị nguyên liệu, đóng gói, chế biến đến sản phẩm hoàn thiện, yếu tố trực quan và tương tác đa chiều giúp củng cố niềm tin, đưa hàng truyền thống đến người mua ở nhiều tỉnh, thành phố. Đây là chuyển đổi kỹ thuật kinh doanh, nơi quản trị, đóng gói, tiếp thị, chăm sóc sau bán đều gắn với công nghệ.
Xưởng mộc Vạn Điểm: bán trực tuyến để giữ nghề và nâng giá trị văn hóa
Làng nghề mộc cao cấp Vạn Điểm với khoảng 400 hộ sản xuất, kinh doanh đồ gỗ nội thất đang cho thấy một diện mạo mới của xưởng mộc bán trực tuyến. Thay vì ngồi đợi khách vãng lai hay đại lý đến tận cửa hàng, các chủ cơ sở lập trang thông tin riêng, quay video, tổ chức livestream giới thiệu chi tiết từng bộ bàn ghế, giường tủ, đồ thờ chạm khắc tinh xảo. Với những sản phẩm mỹ nghệ có giá trị lớn, việc phát sóng trực tiếp kèm hồ sơ chứng minh nguồn gốc gỗ hợp pháp và quy trình kiểm định chất lượng giúp giải tỏa băn khoăn của đối tác ở xa. Điều đáng chú ý là trên sóng livestream, người thợ không chỉ nói về kích thước, kiểu dáng, mà kể câu chuyện hoa văn, tích cổ, phong tục thờ cúng. Bằng cách đó, các xưởng mộc Hà Nội bước lên sóng trực tiếp không để “thoát ly” truyền thống, mà để giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa trong một ngôn ngữ mới: ngôn ngữ số.
Từ phiên livestream đến chuỗi giá trị mới cho làng nghề Hà Nội
Livestream bán hàng thủ công đang mở ra chuỗi giá trị mới cho làng nghề Hà Nội: sản xuất được cải tiến, thương mại được mở rộng, còn văn hóa được kể lại theo cách gần gũi với thế hệ trẻ. Việc ứng dụng công nghệ số trong xúc tiến thương mại giúp cơ sở sản xuất mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm OCOP, đưa hình ảnh chiếc nón lá – biểu tượng vẻ đẹp dịu dàng của phụ nữ Việt – đến gần hơn với người tiêu dùng cả nước. Thành công của phiên livestream đầu tiên được xem là bước đệm để Kiều Phú nhân rộng mô hình kinh doanh số, gắn sản phẩm với điểm du lịch và trình hồ sơ công nhận nghề làm nón lá già là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ở Phú Xuyên, chính quyền định hướng phát triển làng nghề gắn du lịch trải nghiệm, liên kết chuỗi cung ứng, mở rộng bán hàng trên mạng xã hội và các phiên livestream để tăng doanh thu cho cơ sở sản xuất. Câu hỏi không còn là “có nên lên sóng hay không”, mà là “lên sóng thế nào để vừa bán được hàng, vừa giữ được hồn nghề”.
