Cá rô phi Việt Nam và bước ngoặt trên thị trường Brazil
Cá rô phi Việt Nam tấn công mạnh vào thị trường Brazil là hiện tượng xuất khẩu khi một mặt hàng thủy sản từ Việt Nam tăng sản lượng, giá trị và thị phần trong nước nhập khẩu, đồng thời tạo áp lực cạnh tranh rõ rệt lên ngành nuôi cá bản địa cả về giá, chất lượng lẫn chính sách thương mại. Brazil hiện đang nổi lên là thị trường chủ lực của cá rô phi Việt Nam, chiếm gần 49% tổng kim ngạch xuất khẩu trong 8 tháng, từ nền tảng trước đó còn khá khiêm tốn trên bản đồ cá thịt trắng toàn cầu. Điều này cho thấy xu hướng dịch chuyển trọng tâm của các doanh nghiệp cá rô phi Việt Nam khỏi những thị trường truyền thống suy giảm sang các thị trường mới nổi có nhu cầu cao và ít bị bão hòa.
Tăng trưởng xuất khẩu bứt phá: cơ hội của Việt Nam, áp lực với Brazil
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong 8 tháng đầu năm, xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam đạt khoảng 90 triệu USD, tăng 43% so với cùng kỳ. Bước nhảy lớn nhất đến từ thị trường Brazil, nơi lượng phi lê cá rô phi Việt Nam nhập vào tăng gần 3,5 lần, từ 1.407 tấn lên 4.892 tấn chỉ trong một năm. Về bản chất, đây là kết quả của việc mở rộng quy mô xuất khẩu từ nền kim ngạch rất thấp trước đó, cộng với xu hướng toàn cầu thiếu hụt một số loại cá thịt trắng tự nhiên và giá tăng cao, tạo thêm dư địa cho các loài cá nuôi cung ứng ổn định. Cá rô phi Việt Nam vì thế đang tận dụng tốt khoảng trống thị trường, nhưng đồng thời đẩy cá rô phi Brazil vào thế phải cạnh tranh thương mại gay gắt ngay trên sân nhà.
Người nuôi cá Brazil và làn sóng đề xuất hạn chế nhập khẩu
Khi cá rô phi Việt Nam tràn vào thị trường Brazil, những người nuôi cá địa phương không nhìn đây là câu chuyện win–win, mà là mối đe dọa trực tiếp. Brazil vốn là một trong những quốc gia sản xuất cá rô phi lớn, với sản lượng cá nuôi hơn 1 triệu tấn trong năm 2025, trong đó cá rô phi chiếm khoảng 68% và là loài cá nuôi chủ lực. Việc nhập khẩu phi lê cá rô phi Việt Nam tăng gần 3,5 lần trong 8 tháng đầu năm đã khiến các tổ chức đại diện ngành thủy sản Brazil cảnh báo rằng nguồn hàng ngoại này có thể tạo sức ép lên người nuôi trong nước và làm méo mó giá bán nội địa. Từ đó, họ đề nghị Chính phủ có biện pháp hạn chế nhập khẩu, rõ ràng là muốn dựng lại hàng rào bảo hộ để giảm bớt cạnh tranh thương mại trên thị trường Brazil.
Đề xuất giới hạn ở mức 5% và rủi ro bảo hộ quá tay
Trong số các biện pháp được ngành nuôi cá Brazil nêu lên, đáng chú ý nhất là đề xuất giới hạn sản phẩm nhập khẩu vào khoảng 5% quy mô thị trường nội địa, tương đương khoảng 16.200 tấn mỗi năm. Cùng với đó là yêu cầu tăng cường kiểm tra thuế, an toàn vệ sinh, chất lượng, tỷ lệ mạ băng và tiêu chuẩn môi trường với cá rô phi nhập khẩu. Về mặt lập luận, đây là cách họ bảo vệ người nuôi cá trong nước trước áp lực từ cá rô phi Việt Nam. Nhưng nhìn dưới góc độ cạnh tranh thương mại, các động thái hạn chế nhập khẩu nếu đi quá xa có thể khiến Brazil đánh mất cơ hội tiếp cận nguồn cá ổn định, đa dạng và giá cạnh tranh. Kiểm soát chất lượng là cần thiết, song biến quy định kỹ thuật thành rào cản thương mại lại đi ngược dòng tự do hóa mà ngành thủy sản toàn cầu đang hướng tới.
Việt Nam cần chiến lược dài hạn: hơn cả chuyện giá rẻ
Sự trỗi dậy của cá rô phi Việt Nam trên thị trường Brazil là một bước tiến, nhưng không nên bị hiểu lầm là thắng lợi bền vững nếu chỉ dựa vào giá thấp. Bản thân cá rô phi Việt Nam vẫn đang chịu sức ép từ nguồn cung toàn cầu lớn và cạnh tranh về giá. Nếu Brazil siết chặt nhập khẩu, các doanh nghiệp Việt Nam buộc phải tính đến hướng đi dài hạn: chế biến sâu, đa dạng sản phẩm, và đáp ứng yêu cầu riêng của từng thị trường chứ không chỉ bán phi lê phổ thông. Việc cá rô phi nước lợ Việt Nam bắt đầu được đưa vào phân khúc sushi, sashimi tại Nhật Bản cho thấy tiềm năng nâng cao giá trị thay vì chỉ chạy theo sản lượng. Với thị trường Brazil, theo dõi sát chính sách thương mại, chuẩn bị sẵn phương án ứng phó hàng rào kỹ thuật và xây dựng hình ảnh sản phẩm bền vững sẽ là chìa khóa để giữ được chỗ đứng khi làn sóng bảo hộ nổi lên.
