Từ dòng cá bình dân đến cú nhảy 20.000% tại Brazil
Cá rô phi Việt Nam là mặt hàng thủy sản được nuôi trong môi trường nước ngọt và nước lợ có kiểm soát, cho thịt chắc, vị ngọt tự nhiên, ít xương dăm, ngày càng được xuất khẩu dưới dạng sản phẩm fillet và chế biến giá trị gia tăng. Trong 7 tháng, mặt hàng tưởng như bình dân này bất ngờ trở thành tâm điểm khi xuất khẩu sang Brazil tăng trưởng 20000%, đưa kim ngạch cá rô phi lên mức kỷ lục và buộc ngành phải nhìn lại chiến lược. Khi tổng xuất khẩu cá rô phi đạt 80 triệu USD, tăng 55% so với cùng kỳ, riêng Brazil đã chiếm 40 triệu USD, tương đương một nửa tổng kim ngạch. Đây không phải cú ăn may, mà là dấu hiệu cho thấy cấu trúc thị trường đang thay đổi theo hướng có lợi cho Việt Nam.
Brazil: động cơ tăng trưởng mới của cá rô phi Việt Nam
Xuất khẩu Brazil đã trở thành câu chuyện tâm điểm của cá rô phi Việt Nam: mức tăng 20.065% cùng kim ngạch 40 triệu USD trong 7 tháng, chiếm 50% tổng xuất khẩu, là con số hiếm thấy ở bất kỳ ngành hàng nào. Riêng tháng 7, xuất khẩu đạt 5 triệu USD, tăng 6.272% so với cùng kỳ, cho thấy nhu cầu không chỉ bùng nổ nhất thời mà đang leo dốc liên tục. Theo các doanh nghiệp, đằng sau cú nhảy này là sự dịch chuyển chuỗi cung ứng: một số nước, trong đó có Mỹ, đang giảm nhập cá rô phi từ Trung Quốc, tạo khoảng trống cho Việt Nam chen chân. Điều này đồng nghĩa, nếu Việt Nam không nhanh chóng củng cố vùng nuôi và ổn định chất lượng, lợi thế mới giành được tại Brazil có thể bị đối thủ khác lấy mất chỉ trong vài mùa vụ.
Thoát khỏi phân khúc hàng hóa: bước nhảy vào sushi, sashimi
Điều đáng giá nhất trong làn sóng tăng trưởng này là cá rô phi Việt Nam đang thoát khỏi hình ảnh “hàng rẻ, bán số lượng”, để chen chân vào phân khúc cao cấp. Nhật Bản là ví dụ rõ ràng: xuất khẩu đạt 1,6 triệu USD, tăng 61%, riêng tháng 7 tăng 175% với 137 nghìn USD. Quan trọng hơn, cá rô phi Việt Nam đã bắt đầu được dùng cho sushi và sashimi – những phân khúc vốn rất khắt khe về độ tươi, cấu trúc thịt và an toàn thực phẩm. Lợi thế thịt chắc, vị ngọt, không mùi bùn và ít xương dăm giúp sản phẩm fillet cá rô phi phù hợp cho chế biến cao cấp. Nói cách khác, thành công ở Nhật cho thấy cá rô phi Việt Nam đang được định vị lại: không chỉ là nguồn đạm giá mềm, mà là nguyên liệu có thể bước vào bàn ăn tinh tế.
Rủi ro chu kỳ và bài toán bền vững sau cơn sóng Brazil
Dù Brazil đang bùng nổ, bức tranh chung vẫn có những vết gợn. Xuất khẩu sang Mỹ giảm 42%, xuống còn 18 triệu USD, và một số thị trường như Ả Rập Xê Út cũng ghi nhận biến động theo tháng. Tuy nhiên, mức giảm này được đánh giá mang tính chu kỳ: nhập khẩu tăng mạnh các tháng trước khiến tồn kho cao, kéo nhu cầu xuống trong ngắn hạn. Vấn đề không nằm ở cầu dài hạn, mà ở cách Việt Nam kiểm soát nguồn cung và chi phí. Theo đại diện Hiệp hội, việc một số nước giảm nhập cá rô phi Trung Quốc là cơ hội, nhưng Việt Nam phải chủ động quy hoạch vùng nuôi, hạ giá thành so với đối thủ và đẩy mạnh chế biến sâu để không phụ thuộc vào bất cứ một thị trường đơn lẻ nào.
Con đường phía trước: mở rộng vùng nuôi, nâng cấp sản phẩm
Sau cú tăng trưởng 20000%, câu hỏi không còn là “cá rô phi Việt Nam có chỗ đứng hay không” mà là “giữ nhịp bùng nổ này như thế nào”. Các kế hoạch đã được phác thảo: hiệp hội đang phối hợp với cơ quan quản lý và doanh nghiệp để nghiên cứu, phát triển vùng nuôi rô phi quy mô lớn, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long – nơi được đánh giá có lợi thế tự nhiên cho nuôi loài cá này. Nhà nước được kỳ vọng sớm triển khai chương trình riêng cho cá rô phi, từ hạ tầng vùng nuôi đến tiêu chuẩn chất lượng. Ở chiều sản phẩm, định hướng rõ ràng là tăng tỷ trọng fillet chất lượng cao, sản phẩm phục vụ sushi – sashimi và các dòng chế biến tiện lợi, nhằm nâng giá trị mỗi kg cá rô phi thay vì chỉ tăng sản lượng. Khi đó, cú bùng nổ tại Brazil sẽ không là ngoại lệ, mà trở thành bước khởi đầu cho một ngành hàng mới của thủy sản Việt Nam.
