Từ một cú dừng xe ngẫu hứng đến hiện tượng ảnh viral mạng xã hội
“Con đường hoang vắng Việt Nam” là cách một nhiếp ảnh gia phong cảnh Quảng Trị người Nga gọi nhánh Tây Đường Hồ Chí Minh, nơi anh dùng flycam ghi lại dải nhựa xuyên rừng, kẹp giữa vách đá dựng đứng và cảnh quan gần như nguyên sơ, để kể câu chuyện cô đơn trong nhiếp ảnh qua một khung hình duy nhất.
Điểm khởi phát của hiện tượng này không phải là một chiến dịch quảng bá mà là cú dừng xe vào khoảng 9h sáng ngày 30/4, khi Anatolii Kusurko đang lái xe cùng một người bạn trên đường đi Phong Nha – Kẻ Bàng và nhận ra quanh mình là khoảng trống hoàn toàn vắng người, vắng cả nhà cửa lẫn xe cộ. Anh đưa drone lên, chụp từ góc cao và sau đó, đăng bức ảnh lên một nhóm du lịch dành cho người nước ngoài với tiêu đề "Vietnam's loneliest road" vào ngày 17/9. Bức ảnh nhanh chóng nhận được hơn 7.000 lượt thích, lần đầu tiên một Đường Hồ Chí Minh ảnh của anh trở thành ảnh viral mạng xã hội, vượt ngoài mong đợi của chính tác giả.
Vì sao nhiều người tưởng đó là ảnh AI: cảm giác siêu thực từ một con đường có thật
Nếu phải chọn một ví dụ cho sự lẫn lộn giữa ảnh thật và ảnh sinh ra từ máy, thì con đường hoang vắng Việt Nam mà Anatolii ghi lại là minh chứng hoàn hảo. Góc chụp từ trên cao khiến mặt đường như đổ thẳng xuống một vách núi bất tận, hai bên là mảng xanh dày đặc và vách đá xám sẫm, tạo cảm giác siêu thực đến mức nhiều người nhìn lần đầu đều khẳng định đó phải là sản phẩm của AI.
Điều thú vị là chính tác giả cũng thừa nhận ngày nay ngày càng khó phân biệt ảnh thật với ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo ra, và đôi khi bản thân anh cũng nghi ngờ những khung hình “quá ấn tượng” trên mạng. Nhưng ở trường hợp này, sự siêu thực lại đến từ một địa hình rất thực: rừng rậm, núi đá vôi và một con đường bê tông hẹp, gần như không có dấu vết đô thị. Việc anh chọn thời điểm vùng đường vắng tanh, không xe cộ, không người, không cả tín hiệu điện thoại ở nhiều đoạn đường theo lời những người dẫn tour, càng làm bức ảnh giống một thiết kế kỹ thuật số hơn là một cảnh quan quốc gia. Chính sự nhầm lẫn đó biến tác phẩm thành điểm giao giữa đời thực và thế giới do máy móc tạo ra, đặt lại câu hỏi về cách chúng ta nhìn phong cảnh Việt Nam trong thời đại hậu AI.
Nhánh Tây Đường Hồ Chí Minh: lịch sử, chiều dài 250 km và tầng nghĩa cô đơn
Bên dưới lớp siêu thực và cô đơn trong nhiếp ảnh, bức Đường Hồ Chí Minh ảnh của Anatolii đang nhắc chúng ta về một biểu tượng lịch sử rất cụ thể. Khung hình được chụp trên nhánh Tây Đường Hồ Chí Minh, thuộc dãy Trường Sơn lịch sử, tuyến đường dài khoảng 250 km nối ngã ba Khe Gát ở xã Phong Nha với Quốc lộ 9 ở xã Khe Sanh. Đây không chỉ là cung đường xuyên núi rừng mà còn là một phần mạng lưới giao thông từng gắn với những năm tháng chiến tranh, hy sinh và lưu thông bí mật.
Ngày nay, tuyến này đưa du khách đi qua Phong Nha – Kẻ Bàng, động Thiên Đường, hang Tám Cô, sân bay Tà Cơn, đồng thời mở ra những lớp cảnh quan nguyên sơ, vách đá vôi dựng, những đoạn đường bê tông chỉ vừa đủ cho hai xe tránh nhau. Sự "hoang vắng" mà Anatolii cảm nhận – cảm giác “bí ẩn và cô đơn” khi lái xe qua rừng, đến mức anh phải tự hỏi “con đường này trông sẽ ra sao nếu nhìn từ trên cao” – không phải là sự bỏ quên, mà là kết quả của một lựa chọn du lịch: hầu hết tour chọn nhánh Đông, còn nhánh Tây chủ yếu dành cho người bản địa và vài đoàn đi lẻ. Cái cô đơn của con đường vì thế mang màu lịch sử và địa lý: một tuyến huyết mạch từng đông đúc trong chiến tranh, nay lặng đi giữa hệ sinh thái rừng và ký ức.
Cô đơn và biệt lập trong nhiếp ảnh: khi du khách nước ngoài đọc vị Việt Nam bằng phong cảnh
Về mặt mỹ thuật, sức hút của bức ảnh nằm ở cách nó đưa chủ đề "solitude and isolation in visual art" vào một bối cảnh Việt Nam rất cụ thể. Anatolii kể rằng khoảnh khắc dừng xe, cảnh vật trước mắt vừa bí ẩn vừa cô độc, khiến anh thấy “có chút đáng sợ” và thôi thúc anh đưa máy bay lên để nhìn toàn cảnh. Đó là phản xạ của một người làm nhiếp ảnh phong cảnh Quảng Trị: dùng chiều cao để nén lại còn đường, phóng đại độ dốc, kéo dài cảm giác xa xôi mà mắt thường đã cảm nhận được.
Ở góc độ nội dung, một du khách Nga – người đến Việt Nam để làm giáo viên, sống bình thản mỗi ngày với ổ bánh mì và ly cà phê muối, rồi dành cuối tuần để lang thang từ Ta Xua, Huế, Măng Đen đến Ninh Thuận – đã chọn kể câu chuyện cô đơn trong nhiếp ảnh bằng chính những gì anh nhìn thấy trên đất Việt. Anh mô tả cảnh quan Việt Nam như “gần như vô tận về sự đa dạng” và mỗi chuyến đi chỉ là “một giọt nước trong đại dương” những nơi còn muốn khám phá. Trong bức ảnh này, sự biệt lập không mang tính bi quan; nó là khoảnh khắc một người ngoại quốc nhận ra sức mạnh của thiên nhiên Việt Nam – đủ lớn để khiến con người nhỏ lại, đủ tĩnh để mọi tiếng ồn xã hội tạm biến mất.
Kết luận: Khi một con đường vắng nói hộ chúng ta về Việt Nam và thời đại số
Hiện tượng con đường hoang vắng Việt Nam xuất hiện trên mạng như một nghịch lý: một đoạn nhánh Tây Đường Hồ Chí Minh gần như không có khách du lịch lại trở thành tâm điểm chú ý nhờ một du khách nước ngoài, trong khi người Việt từng đi qua nó lại ít khi nghĩ đến việc dừng lại để chụp. Bức ảnh này cho thấy hai điều đáng suy nghĩ. Thứ nhất, những khoảng trống cô đơn trong cảnh quan tự nhiên – rừng, núi, đường vắng – vẫn là chất liệu mạnh mẽ cho nhiếp ảnh, đặc biệt khi được đặt trong bối cảnh lịch sử cụ thể. Thứ hai, thời đại AI khiến chúng ta hoài nghi ngay cả vẻ đẹp của chính đất nước mình: phản xạ "đây chắc là ảnh AI" bộc lộ sự xa cách giữa người dùng mạng và thực địa.
Câu chuyện Anatolii lái xe theo một lộ trình không nằm trong kế hoạch, rồi bất ngờ rẽ vào một khoảnh khắc cô đơn đủ mạnh để trở thành ảnh viral mạng xã hội, là lời nhắc nhở nhẹ nhưng thẳng: Việt Nam không thiếu cảnh quan, chỉ thiếu những cái nhìn kiên nhẫn, dám dừng lại khi mọi thứ “vắng quá” và dám đặt câu hỏi: nếu nhìn từ một góc khác, nơi này sẽ hiện ra thế nào. Khi một người ngoại quốc ghi lại khoảnh khắc đó trên Đường Hồ Chí Minh, chúng ta có cơ hội nhìn lại đất nước qua đôi mắt bên ngoài – nơi cô đơn, biệt lập không còn là cảm giác phải tránh, mà là giá trị thẩm mỹ cần được trân trọng.
