Từ một cú dừng xe ngẫu hứng đến biểu tượng "con đường cô đơn"
Hiện tượng viral quanh bức ảnh con đường cô đơn Việt Nam là câu chuyện một du khách nước ngoài dùng drone ghi lại đoạn đường mòn Hồ Chí Minh nhánh Tây giữa núi rừng hoang sơ, rồi bất ngờ biến khoảnh khắc riêng tư thành biểu tượng đại diện cho ảnh phong cảnh tối giản và nỗi hoài nghi trước thời đại trí tuệ nhân tạo, nơi người xem luôn băn khoăn giữa cái đẹp tự nhiên và khả năng dựng cảnh của máy móc. Con đường chạy giữa rừng cây, hai bên là những vách núi đá lớn, không xe cộ, không nhà cửa, mặt đường kéo dài như vô tận. Khi đang lái xe cùng một người bạn, Anatolii Kusurko quyết định dừng lại chụp vài tấm bằng điện thoại rồi sử dụng drone để có góc nhìn từ trên cao về nơi anh gọi là "cô đơn nhất Việt Nam". Đây là lần đầu anh đi trên tuyến này, cũng là lần đầu ghé khu vực nay thuộc Quảng Trị.
Vì sao một khung cảnh hoang sơ khiến người xem nghi là ảnh AI?
Bức ảnh toàn cảnh đường mòn Hồ Chí Minh nhánh Tây, đoạn nối ngã ba Khe Gát, xã Phong Nha, với quốc lộ 9, xã Khe Sanh, trên chiều dài khoảng 250 km, đã nhận hơn 7.000 lượt yêu thích trên mạng xã hội. Con số đó không chỉ nói lên sức hút của phong cảnh, mà còn phơi bày tâm thế ngờ vực mới: cứ hễ cảnh quá đẹp, ánh sáng quá hoàn hảo, người ta lập tức nghĩ đến AI. Chính Anatolii thừa nhận ngày nay ảnh thật và sản phẩm tạo bởi trí tuệ nhân tạo ngày càng khó phân biệt, đến mức anh thường tự hỏi liệu một bức ảnh quá ấn tượng có phải là của AI hay không. Cảm giác "khó tin" ngay cả khi lái xe trên con đường này góp phần làm dày thêm nghi ngờ: nếu trải nghiệm thực tế đã vượt khỏi mong đợi, thì ảnh ghi lại trải nghiệm đó càng dễ bị hiểu nhầm là dựng lên bằng thuật toán.
Thẩm mỹ tối giản: đường, núi và khoảng trống cô đơn
Điều biến bức ảnh này thành hiện tượng không phải là chi tiết phức tạp, mà là tinh thần ảnh phong cảnh tối giản: một con đường đen nổi bật giữa các mảng núi đá và rừng cây gần như không biến động. Tuy không nhắc đến kỹ thuật, cách Anatolii dùng drone để ghi lại toàn cảnh đã kéo người xem lên cao, đặt họ vào vị trí quan sát kiến trúc của thiên nhiên hơn là sự tấp nập của nhiếp ảnh đường phố Việt Nam. Sự vắng mặt của xe cộ, nhà cửa và dấu hiệu con người tạo nên một negative space khổng lồ bằng cảm xúc, nơi sự cô đơn được nhấn mạnh bởi chính khoảng trống trong khung hình hơn là những gì xuất hiện. Từ góc độ người yêu ảnh, đó là lựa chọn thẩm mỹ có chủ ý: dùng ít thành phần để nói nhiều điều về sự yên bình, hoang sơ, và cả lịch sử thầm lặng của hệ thống đường Trường Sơn mà anh chỉ được bạn mình kể lại sau khi đã chụp xong.
Giữa thực và AI: nhìn ánh sáng để phân biệt
Khi xã hội quen với việc nghi ngờ, câu hỏi không phải là có ngờ hay không, mà là ta dựa vào đâu để phân biệt ảnh thật AI. Câu chuyện của Anatolii gợi ý một đường ranh: ánh sáng, bóng đổ và những bất toàn tự nhiên. Anh không khẳng định mình luôn nhận ra đâu là sản phẩm máy móc, mà nhấn mạnh cảm giác khó phân biệt khi một bức ảnh quá ấn tượng xuất hiện trên màn hình. Nhưng chính việc anh sống ở TP.HCM 4 năm, mang máy ảnh ra đường ghi lại cuộc sống thường ngày mỗi khi rảnh, cho thấy đôi mắt nhiếp ảnh đường phố Việt Nam vẫn được luyện bằng thực tế. Trong bức ảnh con đường cô đơn, ánh sáng không phô trương; nó bám vào địa hình, vào vách núi đá, vào những vùng cây có độ đậm nhạt khác nhau. Những chi tiết đó là nơi người xem nghiêm túc cần nhìn kỹ nếu muốn phân biệt: AI thường biết "đẹp" theo nghĩa tuyến tính, còn cảnh thật mang trong mình sự mâu thuẫn nhỏ mà người từng đi qua dễ nhận.
Khi người ngoại quốc kể câu chuyện Việt Nam bằng ảnh
Điểm đáng suy nghĩ là: chính một người Nga đang làm giáo viên mầm non ở TP.HCM, bắt đầu ngày bằng bánh mì và cà phê muối, lại dùng ống kính để kể một câu chuyện khác về đất nước mà anh gọi là "đa dạng đến mức khó tin". Anh dành thời gian rảnh để đi nhiều vùng miền, từng đặt chân đến gần như tất cả tỉnh, thành và vẫn còn nhiều nơi muốn quay lại. Bảo Lộc với anh là "viên ngọc ẩn" xứng đáng được chú ý hơn, và mỗi chuyến đi từ TP.HCM ra Phong Nha - Kẻ Bàng qua Nha Trang, Phú Yên, Huế đều trở thành chất liệu cho những khung hình. Việc bức ảnh con đường mòn Hồ Chí Minh nhánh Tây bất ngờ nhận hơn 7.000 lượt yêu thích chứng tỏ cộng đồng không chỉ tò mò trước kỹ thuật ảnh phong cảnh tối giản, mà còn sẵn sàng để một người ngoại quốc giúp họ nhìn lại những nơi tưởng đã quen, trong bối cảnh thế giới đang ngày càng hoang mang với trí tuệ nhân tạo.
