Gánh nặng lớn, không còn là căn bệnh chỉ của tuổi già
Bệnh tim mạch là nhóm bệnh ảnh hưởng đến tim và mạch máu, có thể gây biến cố nghiêm trọng hoặc tiến triển âm thầm trước khi làm suy giảm chức năng tim. Tại Việt Nam, nhóm bệnh này chiếm khoảng 31% tổng số ca tử vong, tương đương khoảng 200.000 người mỗi năm; mức gánh nặng ấy đủ để biến phòng ngừa thành ưu tiên sức khỏe cộng đồng, không phải việc riêng của từng bệnh nhân.
Điều đáng lo hơn là bệnh tim mạch ngày càng xuất hiện ở người trẻ, thay vì chủ yếu giới hạn ở người cao tuổi như quan niệm phổ biến trước đây. Bệnh tim người trẻ vì thế không nên bị xem là chuyện xa vời hay chỉ cần quan tâm sau tuổi trung niên. Thông tin về gánh nặng bệnh tật được nêu tại Hội nghị khoa học Tim mạch can thiệp toàn quốc lần thứ 12, diễn ra trong hai ngày 7 và 8/11, quy tụ gần 1.500 đại biểu trong nước và quốc tế.
Nguy cơ có thể tích tụ từ những yếu tố quen thuộc
Tăng huyết áp là một nguy cơ tim mạch lớn, nhưng không phải yếu tố duy nhất. Rối loạn mỡ máu, tiểu đường, hút thuốc, thừa cân hoặc béo phì, ít vận động và chế độ ăn thiếu lành mạnh đều làm nguy cơ tăng lên. Đáng ngại là nhiều yếu tố này có thể kéo dài mà người mắc không nhận ra mức độ nguy hiểm, cho đến khi xuất hiện biến cố.
Theo dữ liệu được nêu tại hội nghị, Việt Nam có khoảng 16,9 triệu người từ 30 đến 79 tuổi bị tăng huyết áp, nhưng chỉ khoảng 51% được chẩn đoán, 32% được điều trị và khoảng 15% kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu. Khoảng cách giữa mắc bệnh và kiểm soát hiệu quả cho thấy phòng ngừa bệnh tim phải bắt đầu bằng những việc đều đặn: kiểm tra sức khỏe, theo dõi huyết áp và trao đổi với nhân viên y tế, thay vì chờ triệu chứng rõ rệt.
Già hóa dân số khiến phát hiện bệnh van tim cấp thiết hơn
Nguy cơ ở người trẻ không làm giảm nhu cầu chăm sóc người cao tuổi. Bệnh van tim do thoái hóa, vôi hóa thường gặp ở nhóm này; van bị hẹp cản trở dòng máu, còn van bị hở khiến máu trào ngược và tim phải làm việc nhiều hơn. Những tổn thương cấu trúc có thể tiến triển âm thầm, dần dẫn đến suy giảm chức năng tim và suy tim.
Ước tính gần 500.000 người trên 60 tuổi mắc bệnh van động mạch chủ ở các mức độ khác nhau; khoảng 100.000–200.000 người có thể bị hẹp van mức độ vừa đến nặng. Đến năm 2030, Việt Nam dự kiến có khoảng 18 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tăng gần 4 triệu so với năm 2024. Dân số già đi đồng nghĩa nhu cầu phát hiện bệnh tim và điều trị van tim sẽ tăng, trong khi người cao tuổi thường có thêm bệnh nền khiến lựa chọn điều trị phức tạp.
Can thiệp qua ống thông đang mở rộng lựa chọn cho một số người có nguy cơ phẫu thuật cao, song không phải bệnh nhân nào cũng phù hợp; chỉ định và theo dõi sau can thiệp cần được bác sĩ đánh giá.
Phòng ngừa và phát hiện sớm phải thành thói quen
Phòng ngừa bệnh tim không đòi hỏi chờ đến khi có triệu chứng. Duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế muối, mỡ động vật và rượu bia, tránh thuốc lá, ăn thêm rau quả, vận động thường xuyên và khám sức khỏe định kỳ là những việc thiết thực được khuyến nghị. Người có yếu tố nguy cơ nên trao đổi với nhân viên y tế về lịch kiểm tra và cách kiểm soát phù hợp; tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc không phải giải pháp an toàn.
Một mức giảm huyết áp 5 mmHg có thể làm giảm nguy cơ đột quỵ 13%, suy tim 13%, bệnh tim thiếu máu cục bộ 8% và tử vong do tim mạch 5%, theo số liệu được Giáo sư Phạm Mạnh Hùng nêu. Đây là lời nhắc rõ ràng rằng kiểm soát yếu tố nguy cơ có giá trị, kể cả khi người bệnh chưa cảm thấy bất thường. Phát hiện bệnh tim sớm và theo dõi đều đặn có thể giúp lựa chọn cách xử trí kịp thời, phù hợp với từng người.
Thông điệp cần được giữ lại rất đơn giản: bệnh tim mạch gây gánh nặng lớn, đang ảnh hưởng nhiều hơn đến người trẻ, trong khi già hóa dân số làm tăng nhu cầu chăm sóc van tim ở người cao tuổi. Bắt đầu kiểm soát nguy cơ sớm và chủ động kiểm tra sức khỏe là cách thiết thực để không đợi đến biến cố mới hành động.
