Gánh nặng tăng nhanh, điều trị đơn thuần không đủ
Bệnh tim mạch là nhóm bệnh ảnh hưởng đến tim và hệ mạch máu, có thể dẫn tới biến cố nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc suy tim nếu nguy cơ không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Tại 10 quốc gia ASEAN, khoảng 36,8 triệu người sống chung với bệnh tim mạch trong năm 2021; nhóm bệnh này gây 1,66 triệu ca tử vong và làm mất 42,4 triệu năm sống khỏe mạnh. Số người mắc đã tăng gần 150% so với năm 1990. Đây không còn là áp lực chỉ có thể giải quyết bằng thêm giường bệnh hay kỹ thuật điều trị tiên tiến. Con số ấy phản ánh nhiều trường hợp nguy cơ tích tụ trong cộng đồng trước khi người bệnh bước vào bệnh viện. Nếu hệ thống chỉ tập trung cứu chữa sau biến cố, cái giá phải trả sẽ tiếp tục là tử vong sớm, suy giảm chất lượng sống và áp lực kéo dài lên gia đình, cơ sở y tế.
Già hóa và khoảng cách chăm sóc làm khủng hoảng thêm nặng
Đà gia tăng không đến từ một nguyên nhân đơn lẻ. Dân số già hóa, đô thị hóa, ít vận động và chế độ ăn nhiều muối cùng lúc làm tăng nguy cơ; hút thuốc, tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì và rối loạn mỡ máu càng khiến sức khỏe tim mạch bị đe dọa. Đáng ngại là nhiều nguy cơ âm thầm, nên người bệnh có thể không nhận ra vấn đề cho đến khi xuất hiện biến chứng. Trong khi đó, năng lực y tế và điều kiện kinh tế giữa các nước ASEAN không đồng đều, tạo khoảng cách từ sàng lọc, phát hiện sớm đến điều trị. Khả năng tiếp cận thuốc, nhân lực chuyên khoa và kỹ thuật hiện đại cũng khác biệt, nhất là tại nơi nguồn lực y tế hạn chế. Vì vậy, một chiến lược khu vực chỉ dựa vào bệnh viện lớn sẽ bỏ lại phía sau những cộng đồng cần được bảo vệ nhất.
Phòng ngừa phải bắt đầu từ y tế cơ sở và đời sống hằng ngày
Chuyển trọng tâm sang phòng ngừa bệnh tim không có nghĩa xem nhẹ điều trị; đó là cách giảm số người bước vào tình trạng nguy kịch và giúp người đã mắc bệnh sống khỏe hơn. Các chuyên gia đề nghị mở rộng đo huyết áp, đánh giá nguy cơ tim mạch và quản lý điều trị tại y tế cơ sở. Đây là những việc thiết thực với người dân: phát hiện tăng huyết áp sớm, được tư vấn phù hợp, tiếp cận thuốc và tái khám đều đặn. Kiểm soát yếu tố nguy cơ cần gắn với giảm muối, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên, không hút thuốc và theo dõi đường huyết, cholesterol. Với người đã mắc bệnh, xử trí cấp cứu nhanh, chăm sóc sau xuất viện, phục hồi chức năng và theo dõi lâu dài giúp hạn chế tử vong, tái phát. Tại Việt Nam, Hội Tim mạch học Việt Nam hướng tới mục tiêu kiểm soát huyết áp ở ít nhất 50% người bệnh tăng huyết áp vào năm 2030.
Hợp tác ASEAN cần tạo ra kết quả đo được
Tại Hội nghị Tim mạch Đông Nam Á lần thứ 30, tổ chức ở Brunei Darussalam từ ngày 15 đến 18/10/2026, GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Tim mạch Đông Nam Á nhiệm kỳ 2025–2027, nhấn mạnh tinh thần đoàn kết và hợp tác vì sức khỏe tim mạch của người dân khu vực. Hội nghị có hơn 700 nhà khoa học, bác sĩ và chuyên gia tim mạch tham dự. Thông điệp này cần đi xa hơn trao đổi tại diễn đàn: các nước phải chia sẻ tri thức, đào tạo nhân lực, thúc đẩy nghiên cứu đa quốc gia và mở rộng khả năng tiếp cận tiến bộ y học. Không quốc gia nào có thể tự giải quyết toàn bộ thách thức chung. Hợp tác chỉ có ý nghĩa khi giúp nhiều người được sàng lọc sớm, kiểm soát nguy cơ tốt hơn và tiếp cận điều trị chất lượng hơn. ASEAN cần chuyển từ phản ứng với biến cố sang ngăn biến cố xảy ra; đó mới là nền tảng bền vững để giảm gánh nặng bệnh tim mạch.
