Từ lớp học lý thuyết đến cuộc thi khởi nghiệp AI giải quyết vấn đề xã hội
Xu hướng học sinh Việt Nam tham gia cuộc thi khởi nghiệp AI là quá trình các em dùng kiến thức STEM và trí tuệ nhân tạo để thiết kế, thử nghiệm và triển khai sản phẩm công nghệ nhằm giải quyết những vấn đề xã hội cụ thể, thay vì chỉ dừng ở việc học lý thuyết hay làm bài tập trên giấy. Đây là bước chuyển quan trọng trong công nghệ giáo dục Việt Nam, khi học sinh được xem như những nhà đổi mới trẻ, có tiếng nói và trách nhiệm với cộng đồng. Điểm chung nổi bật của các sân chơi như NextGen Innovator 2026 và Samsung Solve for Tomorrow là đặt học sinh vào vai trò người tạo ra giải pháp, không phải người nghe thụ động. Ở đó, “học sinh giải quyết vấn đề xã hội” không còn là khẩu hiệu đẹp mà trở thành tiêu chí chấm điểm, là áp lực tích cực buộc các em phải quan sát đời sống, đặt câu hỏi và biến ý tưởng thành sản phẩm có thể dùng được.
NextGen Innovator: Trao quyền cho nhà đổi mới tương lai trong kỷ nguyên AI
Chung kết NextGen Innovator 2026 do Đại sứ quán Israel tại Việt Nam chủ trì, phối hợp với các tổ chức đổi mới sáng tạo trong nước, đã chọn ra 9 đội từ 140 hồ sơ để thuyết trình trực tiếp trước ban giám khảo về các giải pháp giải quyết vấn đề xã hội. Đây không chỉ là cuộc thi ý tưởng; các đội được đánh giá trên tính sáng tạo, tính khả thi, chất lượng thuyết trình, tinh thần phối hợp và mức độ tác động thực tiễn, cho thấy trọng tâm là khả năng đi đến triển khai. Chủ đề xuyên suốt “Trao quyền cho Nhà đổi mới Tương lai trong Kỷ nguyên AI” cùng thông điệp “dám thử, dám thất bại, dám đổi mới” đã biến cuộc thi thành một “phòng thí nghiệm thái độ” hơn là nơi săn giải thưởng. Học sinh được khuyến khích chọn các lĩnh vực như AI vì Cộng đồng, Đô thị thông minh và bền vững, Nông nghiệp công nghệ cao, An ninh mạng hay Tương lai của học tập, buộc các em phải gắn AI với những bài toán rất đời thường của xã hội Việt Nam. Một dự án tiêu biểu là FoodLoop AI, ứng dụng AI để xử lý dữ liệu bữa ăn học đường, từ đó đề xuất điều chỉnh thực đơn vừa đảm bảo dinh dưỡng vừa hạn chế lãng phí thực phẩm. Đây là ví dụ rõ ràng cho thấy cuộc thi khởi nghiệp AI không phải sân chơi xa vời, mà chạm thẳng vào câu chuyện bữa ăn mỗi ngày của học sinh. Đáng chú ý, những dự án xuất sắc còn được xem xét hỗ trợ triển khai thực tế, biến sân khấu chung kết thành bước đệm cho sản phẩm đi vào đời sống.
Samsung Solve for Tomorrow: Khi học sinh tự tay biến ý tưởng thành sản phẩm
Ở một lát cắt khác của công nghệ giáo dục Việt Nam, Samsung Solve for Tomorrow cho thấy học sinh THCS, THPT hoàn toàn có thể làm việc như những nhóm phát triển sản phẩm thực thụ. Từ hơn 2.900 đội ở vòng sơ loại, cuộc thi chọn Top 50 vào vòng Phát triển sản phẩm rồi Top 17 (8 đội THCS, 9 đội THPT) vào chung kết, với những dự án được đầu tư bài bản và gắn chặt với thực tế tại Việt Nam. "Theo ban giám khảo, các đội lọt vào Top 17 cho thấy định hướng phát triển sản phẩm rõ ràng khi tập trung giải quyết những vấn đề cụ thể cho từng nhóm người dùng mục tiêu". Điểm đáng nói là học sinh trực tiếp tham gia mọi khâu: xác định vấn đề, nghiên cứu nhu cầu, xây dựng giải pháp, thử nghiệm, đánh giá và hoàn thiện sản phẩm theo quy trình thiết kế kỹ thuật. Đi cùng ý tưởng là quá trình thực nghiệm công phu; nhiều đội tự xây dựng dữ liệu, phân tích kết quả thử nghiệm và điều chỉnh giải pháp để chứng minh tính khả thi. Ở đây, “học sinh không chỉ có ý tưởng mà còn thực hiện thử nghiệm và triển khai giải pháp công nghệ” không phải lời khen xã giao, mà là tiêu chuẩn bắt buộc để đi tiếp.
Từ sân chơi đến hệ sinh thái công nghệ giáo dục Việt Nam
Nhìn rộng hơn, các cuộc thi khởi nghiệp AI như NextGen Innovator và Samsung Solve for Tomorrow đang trở thành mảnh ghép quan trọng trong hệ sinh thái công nghệ giáo dục Việt Nam. Một bên truyền cảm hứng từ tinh thần “Quốc gia khởi nghiệp” của Israel, nơi thất bại là một phần của quá trình học hỏi; một bên gắn với chiến lược trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp công nghệ, đầu tư dài hạn cho giáo dục và chuẩn bị nguồn nhân lực tương lai. Các chương trình này phù hợp với định hướng phát triển giáo dục, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, khi khuyến khích học sinh dám nghĩ, dám làm, dám thất bại và dám đổi mới. Không dừng ở cấp phổ thông, mô hình còn được nối dài bằng các chương trình đào tạo chuyên sâu như Samsung Innovation Campus, tập trung vào AI, IoT, dữ liệu lớn và lần đầu đưa nội dung bán dẫn vào đào tạo, dự kiến hỗ trợ khoảng 2.200 sinh viên phát triển năng lực công nghệ cao. Sự kết nối giữa khu vực công và tư giúp lan tỏa phong trào học tập, ứng dụng STEM đến nhiều địa phương, tạo nền cho một thế hệ công dân số biết dùng công nghệ để giải quyết vấn đề xã hội.
Kết luận: Đừng để nỗ lực của học sinh dừng lại ở… bài thi
Điểm sáng lớn nhất từ NextGen Innovator và Samsung Solve for Tomorrow là việc học sinh được nhìn nhận như những nhà đổi mới trẻ, có quyền thử, quyền sai và quyền được hỗ trợ để triển khai giải pháp. Khi 9 đội từ 140 hồ sơ NextGen thuyết trình về các dự án AI vì cộng đồng, hay 17 đội Solve for Tomorrow bước vào chung kết sau hành trình phát triển sản phẩm, đó là tín hiệu cho thấy lớp học đang dịch chuyển sang mô hình “học bằng làm” một cách nghiêm túc. Vấn đề còn lại là xã hội – từ nhà trường, phụ huynh đến doanh nghiệp và cơ quan quản lý – có coi những dự án này là “bài thi để chấm điểm” hay “hạt giống để ươm mầm”. Nếu chọn vế thứ hai, chúng ta cần thêm cơ chế ươm tạo, kết nối và đặt hàng từ thực tiễn để các sản phẩm không dừng ở sân khấu trao giải. Khi đó, cuộc thi khởi nghiệp AI mới thực sự trở thành đường băng, giúp thế hệ trẻ cất cánh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và đóng góp thiết thực cho cộng đồng.
