Từ nhu cầu đời sống đến dự án công nghệ
Dự án công nghệ cộng đồng của học sinh là giải pháp được xây dựng từ một nhu cầu thực tế, kết hợp kiến thức STEM với công cụ như robot, trí tuệ nhân tạo và cảm biến để hướng đến lợi ích cho người sử dụng. Hai giải Nhất tại cuộc thi Samsung Solve for Tomorrow 2026 cho thấy cách tiếp cận ấy có thể bắt đầu từ những bài toán rất cụ thể: giúp trẻ tập vận động cánh tay và hỗ trợ nhà vườn nhận biết nguy cơ trong đất trồng.
Ngày 31/10, Samsung Việt Nam phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia và Bộ Tài chính tổ chức vòng chung kết, trao giải tại Hà Nội. NOVARISE, Trường Tiểu học và THCS FPT Đà Nẵng, giành giải Nhất bảng THCS với REHAB Play Arm; đội CDTD, Trường THPT FPT Cần Thơ, đoạt giải Nhất bảng THPT với CDGuard. Điểm đáng chú ý không chỉ là kết quả của hai đội, mà là lựa chọn đưa công nghệ vào những vấn đề có người thụ hưởng rõ ràng.
Robot phục hồi chức năng cần giữ người tập ở trung tâm
REHAB Play Arm kết hợp thiết bị robot hỗ trợ vận động, trò chơi tương tác và hệ thống theo dõi từ xa, hướng đến trẻ em khuyết tật vận động tay trong quá trình tập phục hồi. Đây là một hướng thiết kế đáng chú ý: biến bài tập lặp lại thành hoạt động có tương tác có thể giúp trẻ duy trì hứng thú và chủ động hơn, thay vì xem thiết bị robot phục hồi chức năng như một cỗ máy tách rời trải nghiệm của người tập.
Giá trị của ý tưởng sẽ được quyết định bởi khả năng phù hợp với từng người dùng và bối cảnh sử dụng, chứ không chỉ bởi số lượng công nghệ được tích hợp. Nhóm đặt mục tiêu phát triển giải pháp có chi phí phù hợp với điều kiện ở Việt Nam. Đó là tiêu chí thiết thực: một mô hình chỉ có ý nghĩa khi có thể hỗ trợ quá trình tập luyện ngoài phần trình diễn tại cuộc thi. Dự án vì vậy mở ra câu hỏi đúng về công nghệ y tế học đường: làm sao để thiết bị dễ tiếp cận, an toàn và hữu ích trong thực tế?
CDGuard đưa cảnh báo ô nhiễm đất đến gần nhà vườn
Ở bài toán nông nghiệp, CDGuard kết hợp AI và Internet vạn vật để cảnh báo sớm nguy cơ cadimi khả dụng trong đất trồng sầu riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Từ dữ liệu thu thập và phân tích, hệ thống hướng tới giúp nhà vườn đánh giá nguy cơ, chọn biện pháp cải tạo đất và kiểm soát những yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng nông sản. Đây là cách học sinh ứng dụng AI có đích đến cụ thể: chuyển dữ liệu thành thông tin hỗ trợ quyết định, thay vì dừng ở việc trình diễn mô hình.
Cảnh báo ô nhiễm đất không đồng nghĩa với việc thay thế kiểm nghiệm hay chuyên môn nông nghiệp. Nhưng một công cụ giúp người trồng nhận diện sớm nguy cơ và cân nhắc hướng xử lý có thể làm cho thông tin kỹ thuật gần hơn với nhu cầu tại vườn. Giá trị của CDGuard sẽ phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, mức độ chính xác và khả năng đưa ra khuyến nghị dễ hiểu. Chính việc nhóm bắt đầu từ mối lo về an toàn đất trồng khiến dự án gắn công nghệ với một bài toán sản xuất có hệ quả đối với người trồng và chất lượng nông sản.
Sân chơi toàn quốc là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Hai giải Nhất cần được nhìn trong bối cảnh rộng hơn: vòng chung kết quy tụ 17 đội trình bày giải pháp thuộc các chủ đề môi trường bền vững, thể thao gắn với giáo dục và phát triển xã hội bền vững. Toàn cuộc thi thu hút hơn 1.800 trường tại 34 tỉnh, thành phố, với hơn 2.900 bài dự thi—mức cao nhất kể từ khi chương trình được tổ chức tại Việt Nam năm 2019. Quy mô ấy cho thấy nhiều đội học sinh đang chọn những vấn đề cộng đồng làm điểm xuất phát cho dự án công nghệ.
Kết quả chỉ có sức nặng lâu dài nếu sản phẩm tiếp tục được thử nghiệm và hoàn thiện sau cuộc thi. Theo thông tin tại lễ trao giải, NIC sẽ phối hợp với Samsung mở rộng chương trình đào tạo STEM, AI và Bootcamp; đồng thời kết nối đội thi với chuyên gia để hỗ trợ hoàn thiện, ứng dụng tại địa phương và hướng tới thương mại hóa dự án có tiềm năng. Đây là bước tiếp nối cần thiết. Thành công của cuộc thi Samsung không nên chỉ đo bằng giải thưởng, mà bằng việc các ý tưởng như robot phục hồi chức năng hay hệ thống cảnh báo đất có thể cải thiện qua thử nghiệm thực tế và đến được với người cần chúng.
Hai dự án đoạt giải Nhất cho thấy học sinh có thể nối kiến thức robot, AI và IoT với nhu cầu cụ thể trong y tế và nông nghiệp. Thành quả đáng ghi nhận không chỉ là công nghệ được đưa lên sân khấu, mà là cách các đội bắt đầu từ vấn đề của trẻ tập phục hồi và người trồng sầu riêng. Bài kiểm chứng tiếp theo nằm ngoài cuộc thi: liệu giải pháp có đủ hữu ích, dễ tiếp cận và đáng tin cậy để phục vụ cộng đồng hay không.
