AI trong giáo dục: từ công cụ mới đến năng lực bắt buộc của người thầy
AI trong giáo dục là việc giáo viên và học sinh sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo để thiết kế học liệu, tổ chức hoạt động học tập, hỗ trợ tìm hiểu kiến thức, kiểm tra đánh giá và phát triển năng lực tự học, trong đó con người vẫn giữ vai trò quyết định trong lựa chọn nội dung, phương pháp và đạo đức sử dụng công nghệ. AI không còn là “xu hướng xa vời” mà đang dần trở thành năng lực nghề nghiệp mới của giáo viên phổ thông. Hà Tĩnh đặt mục tiêu đến năm 2030 ít nhất 80% học sinh phổ thông được phổ cập kiến thức, kỹ năng cơ bản về AI và 100% đội ngũ giáo dục được bồi dưỡng kỹ năng AI. Điều này cho thấy ai không làm chủ công cụ AI sớm sẽ tụt lại phía sau chính học trò của mình.
Hành trình làm chủ AI của cô giáo Hà Tĩnh: công nghệ phải phục vụ người học
Tại Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (Hà Tĩnh), 34 phòng học được trang bị tivi thông minh cùng hệ thống phòng học STEM trị giá hơn 3,4 tỷ đồng, tạo nền tảng để giáo viên đổi mới phương pháp dạy học. Trong môi trường đó, cô Phạm Thị Ngọc Mai, giáo viên Địa lí, là một trong những người đi đầu. Từ Skype trong sáng kiến “Dạy học kết nối” năm học 2016-2017 đến lớp học thông minh năm 2022-2023, mỗi bước tiến công nghệ đều kéo theo một bước tự học của người thầy. Đến năm học 2023-2024, cô Mai bắt đầu dạy học với AI trong môn Địa lí, hướng dẫn học sinh dùng công cụ để tìm kiếm, xử lý thông tin, tạo sản phẩm học tập, biết đặt câu hỏi, kiểm chứng kết quả, nhận diện giới hạn của AI và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Quan điểm của cô rõ ràng: điều quan trọng nhất không phải dùng thật nhiều công cụ mà là xây dựng tư duy lấy con người làm trung tâm và đạo đức AI cho học sinh.
Dạy học với AI trong lớp học phổ thông: trò chơi, học liệu và trợ lý học tập
Nếu câu chuyện ở Hà Tĩnh cho thấy chiều sâu của việc làm chủ AI, thì các giáo viên tiểu học và THCS tại Hà Nội, Hải Phòng lại cho thấy chiều rộng của ứng dụng. Công nghệ và AI đang ngày càng trở thành những công cụ quen thuộc trong lớp học. Cô Trần Thị Mai Trang dùng AI để gợi ý tranh ảnh, phiếu học tập, câu hỏi và trò chơi tương tác gắn với nội dung bài học, từ “ô cửa bí mật” đến hành trình vượt chướng ngại vật. Cô Nguyễn Thị Hà Vân dùng công cụ AI lớp học để thiết kế học liệu, hình ảnh, video và trò chơi cho từng chủ đề, giúp tiết học sinh động hơn và học sinh tham gia nhiều hơn thay vì chỉ nghe giảng. Với môn Toán, cô Ngô Thị Phương dùng hình ảnh, mô phỏng, đồ thị và công cụ tương tác để làm rõ những khái niệm trừu tượng, coi AI như một “trợ lý học tập” có thể giải thích lại kiến thức theo cách khác và đưa ra ví dụ khi học sinh gặp khó khăn. Ở cả ba, điểm chung là: AI giải phóng thời gian soạn bài để giáo viên tập trung quan sát, hiểu từng học sinh và chọn cách dạy phù hợp.
Tác động tới học sinh: hứng thú hơn, chủ động hơn nhưng không dựa dẫm vào máy
Nhìn từ phía học sinh, AI trong giáo dục chỉ có ý nghĩa nếu làm tăng sự chủ động. Em Bạch Thị Diệu Linh, học sinh lớp 12A5, chia sẻ rằng việc ứng dụng công nghệ và các phần mềm trong dạy học giúp em hứng thú hơn, chủ động tiếp cận kiến thức, tăng tương tác và khả năng làm việc nhóm. Những hình ảnh trực quan, video và trò chơi tương tác khiến tiết học trở nên sinh động, học sinh có thêm cơ hội “tham gia vào bài học” chứ không phải ngồi thụ động nghe giảng. Nhưng các giáo viên đều cảnh báo: nếu học sinh dùng AI để chép đáp án, bỏ qua bước suy nghĩ, công cụ sẽ phản tác dụng. Cô Hà Vân khuyến khích học sinh dùng AI để tìm hiểu chủ đề, đặt câu hỏi, tham khảo ý tưởng và kiểm tra lại những điều chưa hiểu, kèm nguyên tắc rõ ràng: “Mình nghĩ trước – AI gợi ý sau – mình kiểm chứng lại – cuối cùng mình tự quyết định”. Đó là cách biến AI thành trợ lý học tập, không phải “người làm hộ bài”.
Lời khuyên cho giáo viên muốn bắt đầu dạy học với AI
Điểm dễ thấy là những giáo viên làm chủ AI đều bắt đầu từ việc nhỏ nhưng kiên trì. Hành trình từ Skype đến AI của cô Phạm Thị Ngọc Mai cho thấy mỗi công cụ mới đều kéo theo một thay đổi trong tư duy dạy học. Với giáo viên đang phân vân, có thể bắt đầu bằng ba bước: (1) dùng AI để hỗ trợ thiết kế một phần bài giảng (trò chơi tương tác, hệ thống câu hỏi, phiếu học tập); (2) thử một hoạt động trên lớp có tích hợp công cụ AI lớp học như Kahoot, Quizizz, Microsoft Forms, Azota để kiểm tra, đánh giá nhanh; (3) dành thời gian hướng dẫn học sinh cách đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và tôn trọng bản quyền khi dùng AI. Theo kế hoạch, Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai sẽ thí điểm giáo dục AI cho học sinh từ năm học 2025-2026, song hành với việc tăng cường giáo dục STEM, kỹ năng số, ngoại ngữ và hoạt động trải nghiệm. Đây là tín hiệu rõ ràng: đổi mới phương pháp dạy không còn là khẩu hiệu, mà là con đường bắt buộc nếu giáo viên muốn đồng hành cùng thế hệ học sinh lớn lên trong thời đại AI.
