Làm chủ AI: từ công cụ hỗ trợ đến năng lực nghề nghiệp mới
Giáo viên làm chủ AI trong lớp học là quá trình giáo viên không chỉ biết dùng một vài phần mềm, mà còn hiểu rõ cách trí tuệ nhân tạo hỗ trợ thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu, tổ chức hoạt động học tập và kiểm tra đánh giá, đồng thời hình thành cho học sinh năng lực sử dụng AI chủ động, an toàn và có trách nhiệm gắn với mục tiêu giáo dục cụ thể. AI trong lớp học vì thế không phải là trào lưu công nghệ lớp học nhất thời, mà đang trở thành một năng lực nghề nghiệp mới buộc giáo viên phải học tập liên tục và đổi mới phương pháp dạy để tối ưu hóa kết quả học tập của học sinh. Nếu trước đây giáo viên chỉ cần thành thạo máy tính và vài nền tảng trực tuyến, giờ năng lực sử dụng AI đã bước vào trung tâm câu chuyện phát triển chuyên môn. Trong bối cảnh chuyển đổi số lan sâu vào giáo dục, câu hỏi không còn là “có dùng AI hay không”, mà là “giáo viên sẽ làm chủ AI theo cách nào để giữ con người ở vị trí trung tâm?”.
Hà Tĩnh: một giáo viên Địa lí mở đường cho công nghệ lớp học
Ở Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, 34 phòng học được trang bị tivi thông minh cùng hệ thống phòng học STEM hiện đại trị giá hơn 3,4 tỷ đồng, tạo nền cho mô hình lớp học thông minh và giáo viên làm chủ AI. Trong môi trường đó, cô Phạm Thị Ngọc Mai, giáo viên Địa lí, là người đi đầu khi biến công nghệ lớp học thành trục chính của đổi mới phương pháp dạy. Từ năm học 2016–2017, cô triển khai sáng kiến “Dạy học kết nối” với Skype, kéo học sinh ra khỏi kiểu tiếp thu thụ động và đặt các em vào dòng tương tác với giáo viên trong và ngoài nước. Sau đó là Microsoft Teams, Kahoot, Quizizz, Forms, Azota, tiếp đến AR, STEM, lớp học thông minh, và đến năm học 2023–2024, AI chính thức bước vào các tiết Địa lí của cô Mai. Cách đi này cho thấy: đổi mới phương pháp dạy không phải đổi bộ slide, mà là liên tục thử nghiệm công nghệ để thay đổi vai trò của học sinh trong giờ học.
AI trong tiết Địa lí: khi học sinh học cách chất vấn công cụ
Điểm đáng chú ý trong hành trình của cô Mai là bà không xem AI chỉ như “máy soạn giáo án nhanh”, mà là cơ hội để học sinh rèn năng lực số và kỹ năng AI giáo dục. Theo cô, AI hỗ trợ giáo viên thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu, đồng thời mở ra cách tiếp cận mới với môn Địa lí. Học sinh được hướng dẫn dùng AI để tìm kiếm, xử lý thông tin và tạo sản phẩm học tập, nhưng phải biết đặt câu hỏi, kiểm chứng kết quả, nhận diện giới hạn của công cụ, tôn trọng bản quyền và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Một câu nói của cô Mai xứng đáng được xem là kim chỉ nam: “Điều quan trọng nhất trong giáo dục AI không phải là ứng dụng thật nhiều công cụ mà là hình thành tư duy lấy con người làm trung tâm và đạo đức AI cho học sinh”. Sự thay đổi này phản ánh rõ ở lớp: học sinh chủ động hơn, hứng thú hơn, tương tác và làm việc nhóm tốt hơn, như chia sẻ của em Bạch Thị Diệu Linh, học sinh lớp 12A5.
Điện Biên: học kỹ năng AI từ thực tiễn lớp học, không từ phòng hội thảo
Tại Điện Biên, câu chuyện làm chủ AI lại được kể từ góc độ bền bỉ và thực dụng của giáo viên trung học cơ sở và phổ thông dân tộc nội trú. Với cô Nguyễn Ngọc Phương ở Trường THCS Thanh Nưa, dù đã ngoài 50 tuổi, AI là công cụ hỗ trợ từ soạn bài đến thiết kế học liệu, giúp tiết kiệm thời gian và làm bài giảng sinh động hơn. Các phần mềm liên tục đổi tính năng, giao diện, buộc cô phải học không ngừng, qua đó rèn khả năng thích ứng và tinh thần học tập suốt đời. Cô Hoàng Huyền Trang ở Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên nhìn AI như cơ hội cắt giảm việc lặp lại, dành thời gian cho hoạt động chuyên môn và đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá. Khi lo học sinh dùng AI làm bài tập, cô yêu cầu các em trình bày lại quá trình làm bài, diễn giải các bước và lý do lựa chọn nội dung, từ đó buộc các em phải tư duy phản biện thay vì phụ thuộc kết quả máy tạo. Đây là minh chứng rõ ràng: kỹ năng AI không được bồi dưỡng bằng slide lý thuyết, mà bằng những tình huống cụ thể trong lớp học.
Từ mục tiêu địa phương đến yêu cầu quốc gia: giáo viên không thể đứng ngoài AI
Điểm chung giữa Hà Tĩnh và Điện Biên là quan điểm coi AI là năng lực bắt buộc, không phải “phần thưởng” dành cho vài giáo viên ham công nghệ. Hà Tĩnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 80% học sinh phổ thông được phổ cập kiến thức, kỹ năng cơ bản về AI, đồng thời 100% đội ngũ giáo dục, đào tạo được bồi dưỡng, cập nhật kỹ năng AI. Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai được lựa chọn thí điểm giáo dục AI từ năm học 2025–2026, song song tăng cường STEM, kỹ năng số, ngoại ngữ và hoạt động thực hành, trải nghiệm. Ở Điện Biên, lãnh đạo ngành giáo dục nhấn mạnh giáo viên phải biết khai thác nền tảng số, phần mềm chuyên môn và công cụ AI để xây dựng kế hoạch bài dạy, thiết kế học liệu, tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá và theo dõi tiến bộ học sinh. Quan điểm bồi dưỡng là học đi đôi với hành, lấy hiệu quả công việc và chất lượng giáo dục làm thước đo; giáo viên cần được thực hành, tạo sản phẩm, thử nghiệm trong lớp và nhận góp ý từ tổ chuyên môn, đồng nghiệp, giáo viên cốt cán. Thông điệp rất rõ: ai không chủ động học và thực hành AI hôm nay sẽ tụt lại phía sau trong nghề.
