Thí điểm 100 trường là phép thử về chất lượng, không chỉ về công nghệ
Trường học số là mô hình tổ chức dạy học và quản lý nhà trường có sử dụng nền tảng số, dữ liệu và công cụ công nghệ để hỗ trợ giáo viên, học sinh và hoạt động chuyên môn. Ngày 29/10, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội khởi động mô hình trong khuôn khổ nhiệm vụ chuyển đổi số giáo dục năm học 2026–2027, đồng thời công bố kế hoạch thí điểm tại 100 cơ sở giáo dục phổ thông công lập và tư thục giai đoạn 2026–2028. Quy mô dự kiến gồm khoảng 300 lớp học, đủ để thử nghiệm ở nhiều môi trường nhưng vẫn đòi hỏi đánh giá sát sao trước khi nhân rộng. Đây nên được xem là một phép thử về cách công nghệ cải thiện việc dạy và học, chứ không phải cuộc chạy đua trang bị. Thành công sẽ được đo bằng chất lượng bài học, khả năng tiếp cận và mức độ hỗ trợ giáo viên.
Lý do thúc đẩy chương trình không chỉ nằm ở xu hướng công nghệ. Giám đốc Sở Nguyễn Văn Hiền xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ chiến lược nhằm nâng chất lượng giáo dục và hướng tới nền giáo dục hiện đại, công bằng, hội nhập; định hướng này cũng gắn với yêu cầu đẩy mạnh công nghệ hiện đại, đặc biệt là AI, trong Nghị quyết 71-NQ/TW ban hành ngày 22/8/2025. Nhưng mục tiêu lớn chỉ có ý nghĩa khi trường học có đủ hạ tầng, nội dung phù hợp và năng lực sử dụng. Nếu thiếu những điều kiện đó, 100 điểm thí điểm có thể tạo ra nhiều tài khoản và thiết bị hơn là thay đổi thực chất trong lớp học.
AI và học liệu số cần giải quyết việc học cụ thể
AI trong giáo dục có thể hỗ trợ tra cứu tài liệu, giao và chấm bài, theo dõi tiến độ qua bảng điều khiển và góp phần cá nhân hóa trải nghiệm học tập. Theo kế hoạch được công bố, giáo viên và học sinh tại 100 trường sẽ có tài khoản riêng với tên miền hanoiedu.vn, cùng quyền truy cập miễn phí các công cụ Google, trong đó có Gemini dành cho giáo dục. Đây là lợi ích thiết thực nếu công cụ giúp giảm việc lặp lại và dành thêm thời gian cho hướng dẫn, trao đổi với học sinh. Tuy nhiên, AI không thể thay thế phán đoán sư phạm: nội dung do máy tạo ra vẫn cần được kiểm tra, và việc dùng công cụ phải phù hợp với độ tuổi, mục tiêu bài học.
Học liệu số cũng chỉ có giá trị khi gắn với chương trình và giúp học sinh hiểu bài tốt hơn. Kế hoạch đặt trọng tâm vào dạy học kết hợp, khai thác học liệu số và tổ chức kiểm tra, đánh giá trên hệ thống; Trục quản lý học tập HanoiStudy được định hướng làm hạ tầng kết nối dùng chung, hỗ trợ cập nhật kết quả học tập và xây dựng hồ sơ học tập. Điều đó có thể giúp nhà trường theo dõi tiến độ rõ hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về chất lượng học liệu, khả năng liên thông dữ liệu và sự công bằng giữa học sinh có điều kiện tiếp cận công nghệ khác nhau. Nền tảng tốt không tự tạo nên bài giảng tốt; nội dung và cách dạy vẫn phải dẫn đường.
Giáo viên quyết định công nghệ có đi vào lớp học hay không
Điểm đáng chú ý của sáng kiến là đào tạo cán bộ quản lý và giáo viên được tính ngay trong quá trình triển khai. Giáo viên cần được bồi dưỡng để sử dụng công cụ số, thiết kế học liệu trực quan, xây dựng bài giảng sáng tạo và lựa chọn cách ứng dụng AI phù hợp; Canva Việt Nam công bố chương trình bồi dưỡng dành cho 10.000 giáo viên Hà Nội. Quy mô hỗ trợ này đáng ghi nhận, nhưng bồi dưỡng không nên dừng ở một buổi giới thiệu công cụ. Giáo viên cần thời gian thực hành, hỗ trợ khi gặp vướng mắc và cơ hội chia sẻ bài học giữa các trường. Năng lực số không phải kỹ năng phụ bên cạnh chuyên môn: đó là điều kiện để công nghệ phục vụ mục tiêu học tập thay vì trở thành thêm một việc hành chính.
Bảo vệ học sinh cũng phải được xem là một phần của năng lực triển khai. Ngành giáo dục yêu cầu không đưa thông tin cá nhân, họ tên hay điểm số của học sinh lên các công cụ AI công cộng ngoài hệ thống; học sinh, nhất là ở bậc tiểu học và trung học cơ sở, cần được giáo viên hướng dẫn và giám sát khi sử dụng. Đây là ranh giới cần được biến thành quy định dễ hiểu và thực hiện thống nhất, thay vì chỉ nhắc chung về an toàn. Một mô hình số đáng tin cậy phải giúp giáo viên kiểm soát dữ liệu, giải thích giới hạn của AI cho học sinh và phát hiện khi công cụ đưa ra thông tin sai lệch.
Mở rộng chỉ nên đến sau khi có bằng chứng hiệu quả
Lộ trình cho thấy Hà Nội đặt mục tiêu vượt xa giai đoạn thí điểm: kế hoạch nêu việc mở rộng từ 100 trường trọng điểm tới khoảng 1.000 trường ở giai đoạn đầu, hướng tới tài khoản số cho toàn bộ học sinh tại các trường vận hành mô hình trong giai đoạn 2028–2030, rồi đặt mục tiêu để toàn bộ cơ sở giáo dục phổ thông đạt tiêu chí trường học số trong giai đoạn 2030–2035. Các mốc này tạo sức ép tích cực, nhưng tiến độ không nên lấn át việc kiểm chứng kết quả. Thành phố cần nhìn vào mức độ sử dụng thực tế, chất lượng dạy học, sự an toàn của dữ liệu và khả năng tiếp cận của học sinh trước khi mở rộng.
Trường học số Hà Nội có cơ hội tạo ra đổi mới đáng kể nếu AI, học liệu số và HanoiStudy được kết nối với công việc hằng ngày của giáo viên. Nhưng chuyển đổi số giáo dục sẽ không thành công nhờ nền tảng hay thiết bị đứng riêng lẻ. Thước đo thuyết phục nhất là giáo viên có thêm thời gian và công cụ để dạy tốt hơn, học sinh được hỗ trợ phù hợp mà không đánh đổi quyền riêng tư, và nhà trường có dữ liệu hữu ích để cải thiện hoạt động. Vì vậy, Hà Nội nên xem 100 cơ sở đầu tiên là nơi học hỏi và điều chỉnh, không phải một con số để hoàn thành cho đủ.
