Một thước đo chung cho những khối lớp then chốt
Đề kiểm tra chung là bài kiểm tra định kỳ do Sở Giáo dục và Đào tạo xây dựng, thẩm định và cung cấp cho học sinh một số khối lớp, nhằm đo kết quả theo cùng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông. Từ ngày 1-12-2026, quy định mới giao sở thực hiện việc này với một số môn đánh giá bằng điểm số ở lớp 5, 9 và 12. Học sinh lớp 5 làm bài vào cuối học kỳ I và cuối năm học; lớp 9, lớp 12 kiểm tra vào cuối hai học kỳ. Đây là bước đi đáng làm: khi mỗi trường tự ra đề, độ khó và cách chấm có thể khác nhau, trong khi điểm số lại được dùng để so sánh học sinh và làm căn cứ xét tuyển đại học. Đánh giá thống nhất vì thế có thể giúp kết quả học tập phản ánh năng lực sát hơn, thay vì phản ánh mức độ dễ hay khó của đề tại từng trường.
Công bằng không chỉ nằm ở cùng một đề
Đề chung có thể giảm chênh lệch trong cách ra đề, nhưng không tự xóa được khác biệt về điều kiện học tập. Một trường ở xa trung tâm có thể thiếu nguồn lực, cơ hội ôn tập và đội ngũ giáo viên như trường thuận lợi hơn; cùng một chuẩn đầu ra khi ấy chưa chắc đồng nghĩa với cơ hội chuẩn bị ngang nhau. Hiệu trưởng Trường THCS Mỹ Đức cho biết trường có 24 lớp 9 với hơn 1.000 học sinh, trong khi chất lượng giáo dục tại địa bàn xa trung tâm vẫn còn khoảng cách với nội thành. Tại Đà Nẵng, một trường có khoảng 700 học sinh lớp 9 thuộc diện kiểm tra chung; lãnh đạo ngành giáo dục cũng bày tỏ lo ngại về chênh lệch điều kiện và mặt bằng học tập giữa đồng bằng với miền núi. Vì vậy, nếu chỉ công bố điểm mà không xét đến bối cảnh, phép so sánh có thể trở thành áp lực mới cho học sinh vùng xa. Muốn học bạ tin cậy hơn, cần dùng kết quả để hỗ trợ dạy học, không biến nó thành nhãn xếp hạng.
Bảo mật đề và tổ chức phải đi cùng chất lượng
Thành công của chủ trương còn phụ thuộc vào việc tổ chức đồng bộ. Ngân hàng câu hỏi phải đủ lớn, được thẩm định kỹ để hạn chế trùng lặp và lộ đề; chỉ một điểm lộ đề cũng có thể ảnh hưởng đến toàn địa bàn. In sao, đóng gói, vận chuyển và bàn giao đề niêm phong cần quy trình thống nhất, nhưng vẫn phải tính đến khoảng cách và điều kiện giao thông khác nhau giữa các khu vực. Đây không phải chi tiết hậu cần phụ: một quy trình bảo mật lỏng lẻo có thể làm mất ý nghĩa của thang đo chung. Trong năm học 2026-2027, Hà Nội dự kiến khảo sát học sinh lớp 4 và lớp 7; hai đợt được lên kế hoạch vào ngày 11-11-2026 và 24-3-2027. Những hoạt động này có thể giúp học sinh làm quen cấu trúc bài và giúp giáo viên nhận ra phần kiến thức cần củng cố. Kết luận nên rõ ràng: đề chung là công cụ hữu ích, không phải đích đến. Giá trị của nó nằm ở đánh giá công bằng, hỗ trợ đúng nơi và tạo cơ sở xét tuyển đại học đáng tin cậy.
