Điểm ưu tiên lớp 10 là gì và thay đổi lần này nhắm tới điều gì?
Điểm ưu tiên lớp 10 là số điểm cộng thêm vào tổng điểm xét tuyển cho một số nhóm học sinh thuộc diện chính sách hoặc khó khăn, nhằm bù đắp thiệt thòi và hỗ trợ các em tiếp cận giáo dục trung học phổ thông trong môi trường cạnh tranh cao. Bộ GD-ĐT đang đề xuất điều chỉnh đối tượng và mức điểm ưu tiên khi tuyển sinh vào lớp 10, đồng thời giới hạn tổng điểm khuyến khích không quá 1 điểm. Nói thẳng, đây là bước siết lại các “điểm cộng” để giảm chênh lệch quá lớn giữa điểm thi thực và điểm xét tuyển, hướng tới một kỳ tuyển sinh lớp 10 mới coi trọng kết quả học tập, thi cử hơn là lợi thế từ các loại giấy chứng nhận.
Giảm mạnh mức điểm ưu tiên: Từ 2 điểm xuống 1 điểm
Theo quy định hiện hành, học sinh thuộc diện ưu tiên khi tuyển sinh lớp 10 được chia thành 3 nhóm, được cộng lần lượt 2 điểm, 1,5 điểm và 1 điểm. Dự thảo mới rút gọn thành 2 nhóm: nhóm 1 được cộng 1 điểm, nhóm 2 được cộng 0,5 điểm; mỗi học sinh chỉ được hưởng một mức ưu tiên cao nhất. Nghĩa là mức điểm ưu tiên cao nhất giảm từ 2 xuống 1 điểm, mức tiếp theo giảm từ 1,5 xuống 0,5 điểm. Đây là thay đổi có tính “cắt nửa” ưu đãi, gửi đi thông điệp rõ ràng: ưu tiên vẫn có, nhưng không thể lấn át hoàn toàn điểm thi. Những em từng trông chờ 1–2 điểm cộng để vượt qua ngưỡng trúng tuyển nay buộc phải nâng điểm thực, không còn nhiều “vùng đệm” an toàn.
Điểm khuyến khích giảm: Không còn chỗ cho cuộc đua huy chương
Song song với điểm ưu tiên, Bộ GD-ĐT đề xuất tổng điểm khuyến khích không quá 1 điểm, được cộng một lần vào tổng điểm xét tuyển sau khi quy đổi theo số môn thi. Trong khi đó, quy định hiện hành cho phép học sinh đạt giải cấp tỉnh được cộng tới 1,5 điểm cho giải Nhất, 1 điểm cho giải Nhì và 0,5 điểm cho giải Ba. Nghĩa là điểm khuyến khích giảm rõ rệt, đặc biệt với nhóm học sinh “săn giải” để lấy lợi thế tuyển sinh. Việc khống chế điểm khuyến khích tối đa 1 điểm giúp hạn chế tình trạng một số em có điểm thi không quá nổi bật nhưng vẫn vượt lên nhờ nhiều điểm cộng. Về mặt nguyên tắc, đây là bước đi hướng tới công bằng tuyển sinh, giảm lệ thuộc vào thành tích phong trào, đưa trọng tâm trở lại năng lực học tập cốt lõi.
Những nhóm học sinh nào chịu tác động trực tiếp?
Dự thảo chia đối tượng ưu tiên thành 2 nhóm với tiêu chí khá rõ. Nhóm 1 gồm con liệt sĩ, con Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, con thương binh, con người hưởng chính sách như thương binh, con bệnh binh và con các đối tượng chính sách khác theo Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng. Nhóm 2 gồm trẻ em, học sinh thuộc hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều; hộ cận nghèo; có cha, mẹ hoặc người giám hộ thường trú tại xã, thôn đặc biệt khó khăn; học sinh là người dân tộc thiểu số hoặc có cha, mẹ là người dân tộc thiểu số. Các nhóm này vẫn được hưởng điểm ưu tiên, nhưng mức giảm đồng nghĩa khoảng cách giữa các em và học sinh không ưu tiên sẽ thu hẹp. Những gia đình từng xem điểm cộng là “tấm vé” vào trường top cần nhìn lại chiến lược: ưu tiên giờ là hỗ trợ, không phải “bảo hiểm” chắc chắn.
Tuyển sinh lớp 10 mới: Kỳ thi hai môn và áp lực điểm thi thực
Dự thảo quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp nêu rõ, tuyển sinh lớp 10 có thể theo hình thức thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp, tùy điều kiện từng địa phương. Nếu tổ chức thi tuyển, kỳ thi sẽ diễn ra với hai môn ngữ văn và toán. Khi điểm ưu tiên và điểm khuyến khích giảm, trọng số của hai môn này càng lớn: chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể làm mất lợi thế mà trước đây điểm cộng bù đắp được. Chính sách mới đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng dạy – học ở THCS và cách đánh giá năng lực thực. Về mặt tích cực, nó khuyến khích học sinh tập trung vào kiến thức nền tảng thay vì chạy theo quá nhiều cuộc thi lấy điểm khuyến khích. Nhưng đồng thời, áp lực thi cử sẽ dồn mạnh hơn lên học sinh lớp 9, nhất là ở các đô thị nơi cạnh tranh vào trường công lập luôn gay gắt.
