Tắm mùa hè: thói quen tưởng vô hại nhưng có thể cướp mạng người
Tắm mùa hè an toàn là việc điều chỉnh nhiệt độ nước, thời điểm tắm và cách làm mát sau tắm sao cho cơ thể không bị sốc nhiệt độ tim mạch, tránh làm mạch máu co giãn đột ngột gây biến động huyết áp, rối loạn nhịp tim, nguy cơ đột quỵ mùa hè và các tai biến tim – não khác. Những ngày nóng nực, phần lớn chúng ta xem tắm và bật điều hòa như “cứu tinh” mà quên rằng cơ thể đang phải chống chọi với nhiệt độ và độ ẩm tăng cao. Khi mồ hôi ra liên tục, mạch máu dưới da luôn giãn nở để thoát nhiệt; nếu ta dội nước lạnh, bật điều hòa sâu hoặc tắm sai thời điểm, tim và não phải chịu cú đánh bất ngờ. Thật khó chấp nhận, nhưng cảm giác mát lạnh sảng khoái đôi khi là cái giá quá đắt nếu phía sau là nguy cơ ngất xỉu, đột quỵ hoặc liệt dây thần kinh mặt.
5 kiểu tắm mùa hè bác sĩ cảnh báo: tim và não không chịu nổi
Điểm chung của 5 sai lầm tắm mùa hè là đều tạo cú sốc nhiệt độ tim mạch, bắt hệ tuần hoàn và não bộ gánh áp lực đột ngột. Thứ nhất, dội nước lạnh ngay khi cơ thể đang đổ nhiều mồ hôi sau vận động hoặc đi nắng khiến mạch máu co thắt dữ dội, huyết áp dao động, dễ kích hoạt biến cố mạch máu não và nguy cơ đột quỵ cấp tính. Thứ hai, tắm bằng nước quá nóng hoặc quá lạnh: nước nóng làm giãn mạnh mạch máu, tăng tốc lưu thông máu, gây hồi hộp, rối loạn nhịp tim; nước lạnh làm huyết áp tăng vọt, thiếu máu cơ tim, dẫn đến đột quỵ thiếu máu não cục bộ. Thứ ba, ngâm mình quá lâu trong phòng tắm kín, khiến máu dồn ra da, giảm tưới máu cho tim và não, dễ chóng mặt, ngất. Thứ tư, tắm ngay sau khi ăn no, khi đói hoặc sau uống rượu bia, làm rối loạn phân phối máu, tăng nguy cơ biến cố tim mạch. Cuối cùng, tắm xong liền vội vã bật quạt mạnh, điều hòa lạnh sâu làm mạch máu co lại đột ngột, có thể gây đột quỵ tức thì hoặc liệt mặt.
Những ca bệnh cảnh tỉnh: từ nhồi máu cơ tim đến méo miệng vì điều hòa
Sai lầm tắm và làm mát không chỉ là lý thuyết. Trưởng khoa Tim mạch Đinh Á Huy tại Bệnh viện Nhân dân tỉnh Chiết Giang đã tiếp nhận một nam bệnh nhân ngoài 40 tuổi, đi làm ngoài trời về đã dội thẳng nước lạnh lên người để hạ nhiệt nhanh. Ngay sau đó, anh tức ngực kéo dài nhưng chủ quan, vài giờ sau đau thắt ngực dữ dội, chẩn đoán nhồi máu cơ tim diện rộng do tắm sai cách, may mắn được cứu sống. Một câu chuyện khác là chị N., 24 tuổi ở Hà Nội, bật điều hòa 20–22°C nguyên đêm ngay sau khi tắm trong những ngày oi bức, đến bệnh viện trong tình trạng cơ mặt phải nặng nề, miệng méo lệch sang trái, mắt phải nhắm không kín. Sau thăm khám, chị bị liệt dây thần kinh số VII ngoại biên – dạng liệt mặt do luồng khí lạnh gây co mạch, phù nề và chèn ép dây thần kinh trong ống xương. Những ca bệnh này là lời nhắc thẳng thừng: nếu tiếp tục “đùa” với nước lạnh và điều hòa, cái giá không chỉ là vài cơn cảm mà có thể là nhồi máu cơ tim hoặc liệt dây thần kinh vĩnh viễn.
Điều hòa và liệt dây thần kinh mặt: cái giá của việc ngủ trong phòng quá lạnh
Điều hòa là cứu cánh mùa nóng, nhưng sử dụng điều hòa đúng cách lại là câu chuyện nhiều người trẻ bỏ qua. Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng nơi chị N. điều trị cho biết, trong đợt nắng nóng kéo dài, họ tiếp nhận nhiều bệnh nhân liệt dây thần kinh số VII ở mọi lứa tuổi, từ người lớn đến trẻ em, với điểm chung là bật điều hòa lạnh sâu, để khí lạnh phả trực tiếp vào mặt và cơ thể. Bác sĩ Đinh Văn Hào cảnh báo: tiếp xúc đột ngột với luồng khí lạnh có thể gây co mạch, phù nề và chèn ép dây thần kinh số VII trong ống xương, dẫn đến méo miệng, yếu một bên mặt, mắt nhắm không kín, ăn uống khó khăn, thậm chí khô mắt và tăng nhạy cảm với âm thanh. Quan trọng hơn, 72 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng là “thời điểm vàng” để điều trị; trì hoãn khiến thời gian điều trị kéo dài và tăng nguy cơ liệt mặt vĩnh viễn. Việc tự cạo gió, xoa bóp theo kiểu “trúng gió” là hành vi liều lĩnh, đánh đổi cơ hội hồi phục hoàn toàn chỉ vì vài ngày chần chừ.
Tắm mùa hè an toàn và sử dụng điều hòa đúng cách: công thức bảo vệ tim, não và dây thần kinh
Nếu hiểu rõ cơ chế sốc nhiệt độ tim mạch, chúng ta hoàn toàn có thể tận hưởng mùa hè mát mẻ mà không đánh cược với sức khỏe. Về tắm mùa hè an toàn, bác sĩ khuyến cáo nên uống một cốc nước, tốt nhất là nước ấm, trước khi tắm để bù nước và giữ ấm cơ thể. Nhiệt độ nước lý tưởng khoảng 35–40°C, bắt đầu xả nước từ tay chân – nơi xa tim nhất – thay vì dội thẳng lên đầu. Thời gian tắm bồn nên giới hạn 10–15 phút, tắm vòi sen khoảng 5 phút để tránh tình trạng máu dồn lên bề mặt da kéo dài. Sau tắm, cần lau khô người, để cơ thể thích nghi vài phút rồi mới bật quạt hoặc điều hòa, tránh chênh lệch nhiệt độ đột ngột. Với điều hòa, bác sĩ Đinh Văn Hào khuyên không bật lạnh sâu ngay sau khi tắm hoặc đi nắng về, không để luồng khí lạnh phả trực tiếp vào người trong thời gian dài và nên duy trì nhiệt độ phòng từ 25°C trở lên. Tóm lại, muốn tránh nguy cơ đột quỵ mùa hè và liệt dây thần kinh, hãy bỏ thói quen “sốc lạnh cho sướng” và chuyển sang nguyên tắc mát vừa, điều chỉnh từ từ – đó là sự tỉnh táo bắt buộc, không phải lựa chọn.
