Thỏa thuận dầu diesel Mỹ–Nga là gì và vì sao gây tranh cãi?
Thỏa thuận dầu diesel Mỹ–Nga là bước đi trong đó Washington tạm dỡ một phần trừng phạt để nhập khối lượng lớn dầu diesel từ Moskva, nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu trong nước nhưng đồng thời đảo ngược chính sách gây sức ép và cô lập kinh tế Nga trước đó, tạo ra cú sốc địa chính trị và làm dấy lên phản ứng gay gắt từ các đồng minh. Tổng thống Donald Trump cho biết ông đã đạt được thỏa thuận nhập dầu diesel từ Nga. Ngày 9/10/2026 (giờ Mỹ), ông Trump nói trên mạng xã hội rằng ông đã đạt được thỏa thuận này với Tổng thống Nga Vladimir Putin trong một cuộc điện đàm. Ông thông báo Nga sẽ lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel, thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và 4 triệu tấn sau đó. Đây là sự đảo chiều rõ rệt trong chính sách năng lượng Mỹ, vốn trước đó tập trung siết chặt nguồn thu dầu khí của Nga để hỗ trợ Ukraine và củng cố nỗ lực cô lập Moskva trên trường quốc tế.
Kinh tế trên hết: Chính sách năng lượng Mỹ đang tự bắn vào chân?
Theo Nhà Trắng, động lực trực tiếp của thỏa thuận là áp lực giá nhiên liệu tăng cao trong bối cảnh cuộc chiến liên quan đến Iran làm xáo trộn thị trường năng lượng toàn cầu. Về ngắn hạn, đây là nước cờ dễ hiểu: bơm thêm nguồn cung để hạ nhiệt giá, trấn an cử tri trước bầu cử giữa nhiệm kỳ. Nhưng về dài hạn, nó khiến chính sách năng lượng Mỹ trở nên mâu thuẫn. Một mặt, đạo luật mà ông Trump ký vào tháng 9/2026 quy định các biện pháp trừng phạt nhắm vào quan chức, ngân hàng, đội tàu chở dầu “bóng tối” của Nga, đồng thời cấm mọi hoạt động đầu tư mới của Mỹ vào Nga và việc xử lý nợ công của nước này. Mặt khác, ngay sau thông báo, Bộ Tài chính Mỹ lại lập tức cấp giấy phép tạm thời cho phép cung cấp dầu diesel của Nga ra thị trường toàn cầu. Đây không chỉ là “quay xe” chiến thuật, mà là tín hiệu cho thấy Washington sẵn sàng hy sinh tính nhất quán chiến lược để đổi lấy lợi ích kinh tế ngắn hạn – một thông điệp mà Moskva chắc chắn sẽ khai thác.
Nga được gì: tiền, đòn bẩy và chiến thắng địa chính trị năng lượng
Về phía Moskva, thỏa thuận dầu diesel với Mỹ là món quà đúng lúc. Các cuộc tập kích bằng UAV của Ukraine vào nhà máy lọc dầu và doanh nghiệp năng lượng đã khiến Nga thiệt hại tương đương khoảng 1% GDP, buộc nước này phải hạn chế xuất khẩu diesel. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, sản lượng xăng của Nga giảm 20% so với năm 2025, trong khi sản lượng diesel giảm gần 30%. Trong bối cảnh đó, việc Mỹ mở cửa nhập khẩu giúp Nga vừa giải tỏa áp lực sản xuất, vừa có thêm nguồn thu thuế dầu mỏ vốn đã giảm gần 17% trong giai đoạn tháng 1–8/2026 so với cùng kỳ năm trước. Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế và nới lỏng trừng phạt, thỏa thuận dầu diesel với Mỹ còn được xem là thắng lợi ngoại giao quan trọng với Nga. Nói cách khác, trong cuộc chiến địa chính trị năng lượng, Moskva đã biến đòn tấn công hạ tầng dầu khí của Kiev thành cơ hội củng cố vị thế và phá thế cô lập kinh tế Nga mà phương Tây dày công xây dựng.
Ukraine phẫn nộ: cảm giác bị “làm bình phong” và nguy cơ leo thang chiến sự
Không ngạc nhiên khi phản ứng Ukraine với thỏa thuận dầu diesel Mỹ–Nga là vô cùng gay gắt. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gọi thông báo của ông Trump là “một quyết định yếu kém; thật đáng tiếc, một quyết định yếu kém từ những đối tác mạnh mẽ”. Trong một bài đăng dài trên mạng internet, ông cho rằng Nga sẽ đáp lại bằng những hành động mà ông mô tả là gia tăng sự ác liệt trên chiến trường và đi ngược lại mong muốn của Mỹ. Ông Zelensky còn nói ông tin rằng đội ngũ của Ukraine “chỉ đang bị lợi dụng như một tấm bình phong”, điều mà ông cho là không công bằng và không phải cách các đối tác nên đối xử với nhau. Từ góc nhìn Kiev, việc Washington yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga trong khi bơm tiền cho Moskva thông qua nhập khẩu nhiên liệu chẳng khác nào làm suy yếu đòn bẩy chiến trường của Ukraine, đồng thời gửi tín hiệu rằng lợi ích năng lượng của Mỹ có thể đứng trên mục tiêu cô lập kinh tế Nga và bảo vệ chủ quyền Ukraine.
Mặt trận phương Tây rạn nứt và bài toán địa chính trị năng lượng
Động thái của Washington làm dấy lên nghi ngờ về khả năng Mỹ tiếp tục áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Nga, khi đạo luật do Quốc hội thông qua yêu cầu chính quyền nhắm mục tiêu vào các quốc gia mua dầu khí của Nga. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer cùng một số thượng nghị sĩ đã gọi tuyên bố mới của ông Trump là hành động phản bội Ukraine, các đồng minh châu Âu và an ninh quốc gia Mỹ. Về bản chất, đây là vết nứt trong mặt trận phương Tây: một bên ưu tiên địa chính trị năng lượng và nỗ lực cô lập kinh tế Nga, bên kia đặt lợi ích giá nhiên liệu nội địa lên trên. Trong khi đó, Nga và Ukraine đang tiến hành một cuộc chiến kinh tế bằng các đòn tập kích vào hạ tầng năng lượng của nhau, nhằm buộc đối phương chịu thiệt hại tối đa và phải nhượng bộ trên bàn đàm phán. Nếu Mỹ tiếp tục đi theo quỹ đạo “kinh tế trước, chiến lược sau”, thỏa thuận dầu diesel Mỹ–Nga có thể trở thành bước ngoặt khiến nỗ lực cô lập Moskva của phương Tây bị xói mòn, còn niềm tin của các đối tác tuyến đầu như Ukraine suy giảm nghiêm trọng.
