Từ 1/7/2027, quy chuẩn trạm sạc thay đổi điều gì cho người dùng?
Quy chuẩn trạm sạc xe điện mới là bộ yêu cầu kỹ thuật và an toàn bắt buộc áp dụng cho trụ sạc và trạm sạc, nhằm thống nhất chuẩn kỹ thuật sạc, bảo vệ người dùng và hệ thống điện, đồng thời tạo “luật chơi” chung để hạ tầng xe điện Việt Nam phát triển đồng bộ và minh bạch hơn.
Từ ngày 1/7/2027, Thông tư 61/2026/TT-BCT và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 32:2026/BCT về trụ sạc, trạm sạc xe điện chính thức có hiệu lực. Điều này đánh dấu bước ngoặt quan trọng với thị trường xe điện Việt Nam: hạ tầng sạc không còn là “mỗi nơi một kiểu”, mà phải tuân theo chuẩn kỹ thuật chung về an toàn, tương thích và đo đếm. Tuy nhiên, người dùng dễ hiểu nhầm rằng khi chuẩn kỹ thuật được thống nhất thì mọi trạm sạc sẽ tự động mở cửa cho mọi loại xe. Thực tế, quy chuẩn này chủ yếu điều chỉnh khía cạnh kỹ thuật, không can thiệp trực tiếp vào mô hình kinh doanh hay nghĩa vụ chia sẻ hạ tầng của doanh nghiệp.
Chuẩn kỹ thuật sạc: thống nhất đầu nối, tăng an toàn, giảm rủi ro cho người dùng
Điểm tích cực nhất của quy chuẩn trạm sạc là tập trung vào an toàn và tính tương thích kỹ thuật. Bộ Công Thương cho biết quy chuẩn trụ sạc xe điện tập trung vào yếu tố kỹ thuật, đặt ra các mục tiêu an toàn, tương thích, minh bạch với người sử dụng và bảo vệ hệ thống điện, hướng tới sạc thông minh. Nói cách khác, chuẩn kỹ thuật sạc mới giúp người dùng bớt lo chuyện “cắm nhầm, sạc sai”, đồng thời giảm nguy cơ mất an toàn điện khi sạc ở nhà, chung cư hay bãi đỗ xe.
Yêu cầu tương thích được ví như câu chuyện châu Âu buộc các hãng điện thoại dùng chung chuẩn USB Type-C. Với xe điện, QCVN 32:2026/BCT đặt ra yêu cầu về khả năng tương thích theo loại đầu nối, phương thức sạc và cấu hình kỹ thuật được hỗ trợ. Khi đã công bố tương thích, hệ thống điều khiển của trụ sạc không được tự ý hạn chế kết nối nếu các điều kiện kỹ thuật, xác thực và an toàn không thay đổi. Đây là bước tiến quan trọng: người dùng có thể kỳ vọng dần dần sẽ có ít nhất một số “ngôn ngữ chung” giữa xe và trụ sạc, thay vì mỗi hãng một kiểu như trước.
Chuẩn hóa kỹ thuật không đồng nghĩa trạm sạc phải mở cho mọi hãng
Điều dễ gây nhầm lẫn nhất là ranh giới giữa chuẩn kỹ thuật sạc và quyền tiếp cận trạm sạc. Từ 1/7/2027, quy chuẩn kỹ thuật mới về trụ sạc, trạm sạc xe điện có hiệu lực, đặt ra yêu cầu chung về kỹ thuật và an toàn, nhưng không đồng nghĩa VinFast/V-Green hay bất kỳ doanh nghiệp nào phải mở mạng lưới cho mọi thương hiệu. Nói thẳng: chuẩn hóa đầu cắm và giao tiếp không biến trạm sạc thành “tài sản công cộng” mà ai cũng có quyền dùng.
Theo giải thích của cơ quan quản lý, quy chuẩn kỹ thuật là “luật chơi” chung về an toàn điện, kết nối, đo đếm và khả năng tương thích. Còn việc một trạm sạc do doanh nghiệp đầu tư có cho xe hãng nào sử dụng, thu tiền ra sao, có mở mạng lưới cho đơn vị khác hay không, hoàn toàn phụ thuộc mô hình kinh doanh và thỏa thuận với khách hàng. Đại diện Cục Công nghiệp cũng khẳng định: “Chúng tôi chỉ đưa ra các quy định về quy chuẩn kỹ thuật, còn hình thức kinh doanh của các nhà đầu tư thế nào tùy thuộc vào mục tiêu của họ”. Đây là điểm người mua xe điện cần nắm rõ để không kỳ vọng sai về quyền dùng chung trạm sạc.
Bức tranh hạ tầng sạc xe điện Việt Nam: riêng – chung đan xen
Trên thực tế, hạ tầng sạc xe điện Việt Nam đang phát triển theo hai hướng song song: mạng lưới riêng của từng hãng xe và mạng lưới trạm sạc mở cho nhiều thương hiệu. VinFast hiện là bên đầu tư mạnh nhất với hệ thống V-Green, phục vụ riêng cho dòng xe điện VinFast, được quy hoạch hơn 150.000 cổng sạc tại 63 tỉnh, thành và đang triển khai các siêu trạm sạc. Trong khi đó, các hãng như BYD, Geely, Ford, Porsche, Mercedes, BMW… chủ yếu phát triển trạm sạc thông qua đại lý hoặc hợp tác với bên thứ ba, quy mô nhỏ hơn và tập trung ở đô thị lớn.
Ở nhóm trạm sạc đa thương hiệu, các doanh nghiệp như Eboost, EV One, Esky, EV Charge, Rabbit EV, ChargeLink, FUTA EV Power… đang xây dựng mạng lưới cho nhiều dòng xe. Eboost công bố hơn 2.500 điểm sạc trên toàn quốc, EV One có hơn 70 trạm và đặt mục tiêu mở rộng lên hơn 600 đầu sạc vào năm 2028, còn FUTA EV Power mở rộng tại các bến xe Phương Trang với trụ sạc công suất tới 240 kW. Xu hướng mới là các nền tảng liên thông nhiều nhà vận hành, giúp người dùng tìm trạm, kích hoạt và thanh toán trên một ứng dụng duy nhất, với khoảng 250 trạm đã được kết nối. Quy chuẩn kỹ thuật mới sẽ là nền tảng để xu hướng liên thông này phát triển thuận lợi hơn.
Người mua xe điện nên chuẩn bị gì trước mốc 1/7/2027?
Từ góc nhìn người dùng, quy chuẩn trạm sạc mới là tin tốt về an toàn và tính minh bạch, nhưng không phải “tấm vé” bảo đảm bạn có thể sạc ở mọi nơi. An toàn trạm sạc là quyền lợi trực tiếp của người dùng, nhất là khi sạc tại nhà, chung cư, bãi đỗ và tầng hầm; quy chuẩn mới góp phần xác lập cơ sở kỹ thuật cho việc kiểm tra, bảo dưỡng và xử lý nguy cơ trong quá trình vận hành. Tuy vậy, quyền tiếp cận từng trạm sạc vẫn phụ thuộc chính sách của doanh nghiệp.
Vì thế, trước khi mua xe điện, người dùng nên làm ba việc: một là, kiểm tra kỹ mạng lưới trụ sạc xe điện tương thích với mẫu xe mình chọn (cả trạm riêng của hãng lẫn trạm đa thương hiệu); hai là, đọc kỹ điều kiện sử dụng, phạm vi áp dụng ưu đãi sạc và khả năng dùng các nền tảng liên thông; ba là, theo dõi cách các hãng cập nhật sản phẩm để đáp ứng chuẩn kỹ thuật sạc mới. Quy chuẩn từ 1/7/2027 tạo nền tảng kỹ thuật cho thị trường, nhưng lựa chọn khôn ngoan vẫn nằm ở phía người mua: chọn xe không chỉ theo giá và thương hiệu, mà còn theo hệ sinh thái sạc đi kèm.
