Đau khớp lâu năm không đơn giản chỉ là bệnh xương khớp
Đau khớp kéo dài, nhất là ở khớp gối và chân, không chỉ do thoái hóa hay gout, mà đôi khi là biểu hiện của bệnh tắc hẹp mạch máu nuôi chân, có thể dẫn đến teo cơ, loét chân, thậm chí hoại tử và đoạn chi nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
Câu chuyện của ông Tân, 79 tuổi, là lời cảnh tỉnh rõ ràng: hơn 20 năm đau khớp gối, gout, ông coi đó là “bệnh xương khớp mạn tính” và tự mua thuốc kháng viêm, giảm đau dùng dần. Chỉ đến khi hai chân teo, đau cách hồi, đi không nổi quá 100 m, ông mới đi khám và được chẩn đoán tắc hẹp nhiều mạch máu nuôi chân với các đoạn tắc động mạch đùi khoeo phải dài 40 cm, bên trái 35 cm. Khi người bệnh và thậm chí cả thầy thuốc chỉ tập trung vào “đau khớp”, bệnh lý mạch máu âm thầm tiến triển nhiều năm. Đó là lỗi chủ quan mà rất nhiều người đang mắc: coi đau khớp là chuyện “tuổi già”, bỏ qua nguy cơ đau khớp tắc mạch máu tiềm ẩn phía sau.
Làm sao phân biệt đau khớp và đau do tắc mạch máu?
Nếu chỉ dán nhãn mọi đau chân là “thoái hóa khớp”, bạn đang chấp nhận chơi trò may rủi với sức khỏe đôi chân mình. Cơn đau do bệnh khớp thường khu trú rõ tại vùng khớp gối, khớp cổ chân hoặc khớp háng, đau tăng khi vận động khớp đó, hay cứng khớp buổi sáng, sau nghỉ ngơi lâu. Ngược lại, đau do bệnh động mạch chi dưới lại lan tỏa từ đùi xuống bắp chân, cẳng chân, có thể kèm tê bì, cảm giác kiến bò, nặng chân. Đặc biệt đáng ngờ là kiểu chân teo đau cách hồi: đi được một đoạn (như dưới 100 m) là đau phải dừng lại, nghỉ một lúc lại đi được, càng để lâu khoảng cách đi được càng ngắn. Đây không phải “đau mỏi tuổi già” mà là tín hiệu thiếu máu nuôi cơ rất rõ. Câu nói bạn nên ghi nhớ là: “Không có khớp nào đau làm chân teo cơ, chỉ có mạch máu tắc mới khiến chân teo dần.”
Những dấu hiệu đỏ: khi nào cần khám mạch máu sớm?
Sai lầm phổ biến là chỉ khám cơ xương khớp, chỉnh hình, chụp X-quang rồi yên tâm về nhà, trong khi mạch máu chi dưới đang âm thầm bịt lại từng đoạn. Theo các bác sĩ mạch máu, khoảng 35,7% bệnh nhân tắc hẹp động mạch chi dưới có biểu hiện đau cách hồi, một triệu chứng rất dễ bị lẫn vào bệnh xương khớp. Bạn nên nghi ngờ đau khớp tắc mạch máu và đi khám mạch máu sớm nếu có các dấu hiệu sau: chân teo nhỏ, cơ nhão, sờ gần như chỉ còn da bọc xương; chân lạnh, da nhợt hoặc tím hơn chân bên kia; đau nhiều về cuối ngày, sau khi đi bộ, leo cầu thang; vết trầy xước, loét ở bàn chân lâu lành bất thường; yếu chân, đi khập khiễng mà không tìm thấy tổn thương khớp tương ứng trên phim chụp. Đừng chờ đến lúc xuất hiện hoại tử hoặc loét sâu mới lo phát hiện bệnh tim mạch và mạch máu, khi đó cái giá phải trả thường là một phần chi thể của bạn.
Ai dễ bị tắc mạch chi dưới và vì sao không được chủ quan?
Tắc hẹp mạch máu nuôi chân hiếm khi xảy ra “tự nhiên”, nó là kết quả tích lũy của nhiều năm xơ vữa, hút thuốc, tăng huyết áp, mỡ máu cao. Ông Tân không chỉ bị gout, tăng huyết áp, bệnh tim thiếu máu cục bộ mà còn hút thuốc hơn 50 năm và dùng thuốc kháng viêm kéo dài – tất cả góp phần thúc đẩy bệnh động mạch chi dưới. Người trên 65 tuổi, hoặc trên 50 tuổi nếu có yếu tố nguy cơ xơ vữa như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, tiền sử gia đình, đái tháo đường, thừa cân – béo phì đặc biệt cần cảnh giác. Các bác sĩ khuyến cáo: nam từ 45 tuổi, nữ từ 55 tuổi hoặc có các yếu tố nguy cơ kể trên nên chủ động phát hiện bệnh tim mạch và mạch máu bằng khám định kỳ, đo huyết áp, kiểm tra mỡ máu, đường huyết, siêu âm mạch nếu có triệu chứng. Đợi đến khi chân teo mới đi khám là chấp nhận bị bệnh dẫn dắt, thay vì bạn chủ động dẫn dắt bệnh.
Phát hiện sớm để không đánh đổi bằng teo cơ, loét chân, đoạn chi
Điều nguy hiểm nhất của bệnh động mạch chi dưới không phải là cơn đau, mà là những gì đến sau cơn đau nếu bạn phớt lờ nó. Khi dòng máu tới chân giảm lâu ngày, cơ sẽ teo, da mỏng, vết thương nhỏ cũng khó lành, cuối cùng dẫn tới hoại tử mô chân và nguy cơ đoạn chi. Điều đáng mừng là nếu được phát hiện sớm, bác sĩ có thể dùng thuốc, can thiệp đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu như trường hợp phẫu thuật Hybrid “2 trong 1” tái thông động mạch đùi khoeo và động mạch chậu giúp chân ông Tân hồng hào, đi lại được chỉ sau một ngày. Nhưng không ai muốn phải lên bàn mổ khi hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng bỏ thuốc lá, ăn ít muối – đường – mỡ bão hòa, tập thể dục đều, giữ cân nặng, kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu. Nếu bạn đang sống chung với đau khớp gối hoặc đau chân mạn tính, hãy tự hỏi: đã đến lúc mình đi khám mạch máu sớm chưa? Sự chậm trễ hôm nay có thể là cái giá bằng một phần đôi chân ngày mai.
