Từ số hóa hồ sơ đến tạo giá trị từ dữ liệu
Chuyển đổi số giáo dục là việc dùng công nghệ và dữ liệu để kết nối hoạt động quản lý, dạy học và phục vụ người học, thay vì chỉ lưu hồ sơ trên máy tính. Đây là bước chuyển cần thiết: một kho dữ liệu lớn nhưng rời rạc không tự động giúp trường học điều hành tốt hơn hay giúp giáo viên dạy hiệu quả hơn. Ngày 6/11, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì hội nghị trực tuyến toàn quốc về chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo, đánh giá kết quả và xác định nhiệm vụ thời gian tới. Bối cảnh đã khác giai đoạn dựng cơ sở dữ liệu ban đầu: hệ thống ngành hiện có thông tin của khoảng 50.000 cơ sở giáo dục, hơn 27 triệu học sinh, sinh viên và trên 1,4 triệu giáo viên. Quy mô ấy khiến câu hỏi quan trọng không còn là đã số hóa bao nhiêu hồ sơ, mà là dữ liệu có chính xác, kết nối được và giúp ích cho công việc thường ngày hay không.
Học bạ số cần đi cùng chuẩn hóa và liên thông
Học bạ số là một phép thử rõ ràng cho chất lượng chuyển đổi: nếu chỉ thay giấy bằng tệp điện tử, nhà trường giảm được một phần thao tác nhưng chưa giải quyết được tình trạng dữ liệu trùng lặp, sai lệch hay khó xác minh. Giá trị lớn hơn xuất hiện khi thông tin được chuẩn hóa và có thể dùng thống nhất trong quản lý, tra cứu và giải quyết thủ tục. Thực tế triển khai cho thấy lợi ích gần với người dùng. Tại Gia Lai, các trường hoàn tất việc khởi tạo học bạ số; một trường phổ thông dân tộc nội trú cho biết công việc giảm áp lực rõ rệt và sai sót ít hơn so với xử lý học bạ giấy. Giáo viên cập nhật, xác thực và ký số kết quả học tập trên phần mềm thay vì ghi tay từng dòng. Tuy nhiên, ngày 6/11, lãnh đạo Chính phủ cũng lưu ý rằng tốc độ số hóa nhanh hơn tốc độ xác thực và khai thác dữ liệu. Làm sạch, kết nối dữ liệu giáo dục vì thế không phải việc phụ trợ, mà quyết định cơ sở dữ liệu có dùng được hay không.
Nền tảng số chỉ hữu ích khi hỗ trợ dạy và học
Liên thông dữ liệu chỉ tạo ra một nửa giá trị; nửa còn lại là đưa công cụ vào hoạt động chuyên môn. Bắc Ninh đã sử dụng kho học liệu số dùng chung cùng hệ thống quản lý học tập trực tuyến, phục vụ dạy, học, kiểm tra và đánh giá. Kho tài nguyên có 130.501 bài giảng điện tử, 47.639 bài kiểm tra, 5.291 lớp học ảo và ngân hàng hơn 1,37 triệu câu hỏi. Những con số này có ý nghĩa khi giáo viên tìm được nội dung phù hợp, còn học sinh có điều kiện tự học và ôn tập. Hệ thống quản lý học tập không nên trở thành thêm một nơi phải đăng nhập và nhập liệu. Khi kết nối được với dữ liệu trường học và học liệu, nền tảng có thể hỗ trợ quản lý học tập xuyên suốt, giảm việc làm lặp lại và giúp nhà trường theo dõi hoạt động dạy học sát hơn. Nếu các phần mềm không chia sẻ dữ liệu, gánh nặng thao tác chỉ chuyển từ giấy sang màn hình.
Ưu tiên chất lượng dữ liệu, không chạy theo số lượng phần mềm
Thách thức của giai đoạn tới không nằm ở việc tiếp tục bổ sung ứng dụng bằng mọi giá. Những điểm nghẽn được nêu tại hội nghị gồm hạ tầng chưa đủ điều kiện mở rộng trên toàn quốc, hạn chế về an toàn thông tin, nguồn lực và nhân lực; thủ tục hành chính vẫn có trường hợp yêu cầu người dân nộp giấy dù dữ liệu đã tồn tại. Nếu không xử lý các vấn đề ấy, lời hứa về dịch vụ số liền mạch sẽ khó thành hiện thực. Trong năm học 2026-2027, các địa phương và cơ sở giáo dục được yêu cầu xây dựng lộ trình tham gia nền tảng số, đồng thời tiếp tục thử nghiệm và nhân rộng cách làm ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong chuyên môn. Giai đoạn 2026-2030 cần được đánh giá bằng kết quả cụ thể: dữ liệu ít sai hơn, hồ sơ giấy giảm, giáo viên bớt nhập liệu và người học được hỗ trợ tốt hơn. Đó mới là thước đo đáng tin cậy cho chuyển đổi số giáo dục.
