Không phải thiết bị, mà là cách nhìn và sự kiên nhẫn định hình phong cách nhiếp ảnh
Nhiếp ảnh sáng tạo là cách dùng máy ảnh để diễn đạt cảm xúc, tò mò và cách nhìn riêng về thế giới, trong đó kiên nhẫn quan sát đời sống và con người quan trọng hơn việc sở hữu thiết bị đắt tiền hay chạy theo góc chụp đã được số đông ghi lại và tán thưởng trước đó. Sau khoảng 40 năm chụp ảnh du lịch và thương mại, nhiều nhiếp ảnh gia kỳ cựu thừa nhận thay đổi lớn nhất trong công việc không liên quan đến máy phim, máy số hay ống kính, mà nằm ở việc họ tìm kiếm điều gì khi bước ra đường với chiếc máy ảnh trên tay. Quan điểm này là cú đánh thẳng vào ám ảnh về gear đang thống trị mạng xã hội: bạn có thể nâng cấp máy, nhưng nếu vẫn chụp những khung cảnh “hét lên” sự quen thuộc, phong cách nhiếp ảnh sáng tạo sẽ bị triệt tiêu ngay từ lúc ngắm.
Tránh điểm nổi tiếng: từ "con cừu thiếu sáng tạo" đến câu hỏi quan trọng hơn
Thời chụp cho tạp chí và thương hiệu, nhiệm vụ rất rõ: mang về cảnh đẹp, kiến trúc ấn tượng, địa danh hoành tráng để người xem muốn xách ba lô lên và đi. Grand Canyon, dãy Rockies, những góc nhìn kinh điển giống nhau đến mức người cầm máy cảm thấy mình như “con cừu thiếu sáng tạo”, chỉ lặp lại điều người khác đã chỉ sẵn. Chính sự bội thực đó dẫn tới một câu hỏi khác: thay vì “ở đây có bức ảnh đẹp ở đâu?”, họ bắt đầu hỏi “ở đây có điều gì thú vị mà mọi người đang bỏ qua?”. Nhiếp ảnh vượt qua truyền thống không nằm ở việc chụp thêm một bình minh hoành tráng, mà ở việc dám quay lưng với tiếng gọi ầm ĩ của các điểm check‑in, bình tĩnh nhìn lâu hơn vào những mảng tường xấu, một đoạn vỉa hè cũ, hay khuôn mặt lặng im bên lề con phố.
Phong cách hình thành từ cách làm việc với con người, không phải bộ gear
Ở chiều ngược lại của ảnh phong cảnh là các bộ ảnh tài liệu và chân dung khái niệm như "Fractures", nơi tác giả không còn quan tâm máy gì mà tập trung cách mình gặp và hiểu con người. Thay vì đến rồi đi, anh dành nhiều ngày, nhiều tháng, thậm chí nhiều năm trò chuyện, phỏng vấn, chụp cùng một nhân vật. Anh xin họ viết tay lên polaroid hoặc bản in, để chính họ kể câu chuyện của mình bằng chữ viết – một lớp nội dung và thẩm mỹ bổ sung, miễn không lấn át bức ảnh. Ở đây, phong cách nhiếp ảnh sáng tạo được định nghĩa bởi cách nhìn nhận vấn đề, cách lắng nghe, cách chấp nhận sự lúng túng và cả bất ổn trong mối quan hệ với thành phố hay nhân vật, hơn là bởi tên thân máy in trên thân gear. Một camera số hiện đại được anh mô tả đơn giản là thứ "tuyệt vời cho chụp trong điều kiện thiếu sáng" và phục vụ công việc đặt hàng trong thế giới hôm nay – phần còn lại thuộc về con người cầm máy.
Kiên nhẫn và tò mò: nhiên liệu để tạo ra tác phẩm cảm xúc mạnh mẽ
Sau bốn thập kỷ, kết luận của nhiếp ảnh gia phong cảnh là: cải thiện tay nghề không liên quan gì đến thiết bị tốt hơn hay mẹo "thay đổi cuộc chơi", mà phụ thuộc vào việc có kiên nhẫn nhìn lâu hơn hay không. Khi thôi cố sản xuất bức ảnh khiến tất cả gật gù, người chụp có khoảng trống để tò mò trước những thứ bình thường, những chi tiết mà số đông bỏ qua. Từ đó sinh ra các tác phẩm cảm xúc mạnh mẽ: khung hình ban đầu có vẻ tầm thường nhưng càng nhìn càng gợi nhiều câu hỏi, nhiều tầng nghĩa, thậm chí gây bất an. Trong "Fractures", tác giả đưa vào loạt ảnh những khung hình khiến anh có phản ứng cảm xúc hoặc khó chịu rõ rệt. Chính sự trung thành với cảm xúc – thay vì với like và thiết bị – khiến phong cách nhiếp ảnh sáng tạo trở thành cuộc trò chuyện thành thật giữa người chụp và người xem, không phải màn phô bày kỹ thuật.
Phá vỡ ranh giới: chân dung thô sơ, bất toàn và quyền được không hoàn hảo
Chân dung truyền thống thường gắn với ánh sáng hoàn hảo, da mịn, bố cục chuẩn mực. Nhưng các loạt ảnh như "Fractures" chọn hướng ngược lại: những khuôn mặt bị "nứt", cắt, bị lớp kính và phản chiếu làm biến dạng, như những chân dung hư cấu được tạo ra bởi sự tình cờ trên đường phố. Tác giả thừa nhận chuỗi ảnh này "về cơ bản là về tôi" và cảm giác không thoải mái với thành phố Dhaka mà anh cứ quay lại. Đây là nhiếp ảnh vượt qua truyền thống: chấp nhận sự thô sơ, méo mó, bất toàn làm chất liệu chính. Nếu một khung hình khiến người chụp thấy khó chịu, nó được giữ lại. Những tác phẩm chân dung cảm xúc và thô sơ, nhờ thế, có sức tác động mạnh hơn các ảnh trơn tru trên feed mạng xã hội. Chúng cho người xem quyền được bối rối, còn người chụp quyền được không hoàn hảo – miễn là kiên nhẫn và tò mò đủ lâu để nhìn thấy mình trong đó.
