Hỗ trợ trực tiếp là chiếc cầu vào đời sống số
Chuyển đổi số cộng đồng là quá trình đưa kỹ năng, dịch vụ và thông tin số đến gần người dân bằng cách hỗ trợ phù hợp với điều kiện sống và khả năng sử dụng công nghệ của từng nhóm. Vì vậy, hướng dẫn trực tiếp không phải phần phụ của số hóa mà là điều kiện để người dân có thể tự dùng các tiện ích số.
Ở Quảng Lâm, xã biên giới có dân cư sống rải rác, một số hộ cách xa trung tâm bản và đi lại khó khăn, xã thành lập 14 tổ đến các bản hỗ trợ người dân. Tổ chức hướng dẫn tại nhà trưởng bản giúp nhiều người học cùng nhau; với hộ ở xa, thành viên đến tận nhà và chỉ từng thao tác trên điện thoại. Cách làm này đặt sự thuận tiện của người dân lên trước, thay vì chờ họ tự tìm đến một điểm hỗ trợ.
Các tổ hướng dẫn cài đặt VNeID, kích hoạt định danh điện tử mức độ 2 và tích hợp thẻ bảo hiểm y tế, giấy phép lái xe, đăng ký xe. Họ còn chỉ cách thêm tài khoản nhận an sinh xã hội và tự tra cứu thông tin khi cần. Đó là hướng dẫn VNeID gắn với việc cụ thể, không dừng ở khâu cài ứng dụng.

Từ giấy tờ trên điện thoại đến thủ tục thuận tiện hơn
Giá trị của VNeID chỉ rõ khi người dân biết dùng giấy tờ đã tích hợp trong tình huống thường ngày: đi khám, chữa bệnh, làm thủ tục hành chính hoặc xuất trình giấy tờ khi tham gia giao thông. Hướng dẫn tại bản và từng hộ giúp người chưa quen điện thoại có thể thực hành từng bước, thay vì chỉ nghe giới thiệu về lợi ích.
Khi đã biết thao tác, người dân có thêm cơ hội sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tra cứu giấy tờ và tiếp cận khoản trợ cấp qua tài khoản khi đủ điều kiện hưởng. Đây là khác biệt quan trọng giữa việc phổ biến một ứng dụng với việc giúp người dân thực sự làm chủ công cụ: hỗ trợ phải nối được thao tác trên màn hình với nhu cầu đời sống.
Cách làm tại Quảng Lâm cũng thừa nhận một thực tế: có điện thoại thông minh chưa đồng nghĩa với việc tự tin dùng dịch vụ số. Việc đến tận nhà giảm trở ngại đi lại, còn hướng dẫn từng bước tạo cơ hội để người dân tự mở ứng dụng và tra cứu về sau.

Lớp học ở Hàm Tân mở rộng trọng tâm sang quyền tiếp cận thông tin
Trong khi Quảng Lâm thiên về hỗ trợ thao tác cụ thể trên VNeID, xã Hàm Tân tổ chức lớp hướng dẫn đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận, khai thác và sử dụng thông tin. Hai hình thức không đối lập: một bên giúp người dân hoàn thành việc số trước mắt, bên kia đặt nền cho khả năng tìm và dùng nguồn thông tin rộng hơn.
Với cộng đồng dân tộc miền núi, chuyển đổi số có thể mở đường đến dịch vụ, nguồn tin mới và cơ hội kinh doanh, phát triển kinh tế. Các nền tảng số cũng có thể cung cấp thông tin hữu ích về y tế, giáo dục và hỗ trợ sinh kế. Vì thế, tiếp cận thông tin không nên bị thu hẹp thành biết bấm nút hay hoàn tất một thủ tục.
Lớp hướng dẫn tạo không gian học tập tập trung; tổ lưu động ở Quảng Lâm đưa hỗ trợ đến đúng nơi người dân sinh sống. Cả hai đều chọn tiếp xúc trực tiếp, nhưng phục vụ những nhu cầu khác nhau: sử dụng dịch vụ số và nâng cao khả năng khai thác thông tin.

Muốn số hóa bao trùm, phải dạy cả cách sử dụng lẫn cách tự chủ
Điểm mạnh của hai cách làm là lấy người học làm trung tâm. Tổ đến nhà giải quyết khoảng cách địa lý và sự lúng túng ban đầu; lớp hướng dẫn tạo dịp chia sẻ kiến thức về tiếp cận, khai thác thông tin. Một mô hình đưa dịch vụ đến gần hơn, mô hình kia mở rộng năng lực để người dân tìm được thông tin mình cần.
Tuy nhiên, mở rộng cơ hội số phải đi cùng ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư. Khi người dân được hướng dẫn tích hợp giấy tờ, dùng tài khoản định danh hay tiếp cận nền tảng thông tin, họ cũng cần hiểu cách giữ an toàn cho thông tin của mình. Đây là phần không thể tách rời khỏi việc phổ cập kỹ năng.
Kết luận, chuyển đổi số cộng đồng sẽ có ý nghĩa khi người dân không chỉ được cài ứng dụng mà còn biết tự sử dụng dịch vụ công trực tuyến và tiếp cận thông tin an toàn. Quảng Lâm cho thấy sức mạnh của hỗ trợ sát từng hộ; Hàm Tân nhấn mạnh giá trị của lớp học về thông tin. Kết hợp cả hai hướng mới giúp công nghệ trở thành công cụ hữu ích trong đời sống.







