Dịch vụ số chỉ gần dân khi có người hướng dẫn
Dịch vụ số đến gần cộng đồng khi người dân được hướng dẫn trực tiếp, tại nơi họ sinh sống hoặc qua người am hiểu địa bàn, để tự tin sử dụng công nghệ thay vì chỉ nhận thông tin về nó. Đây là điểm chung đáng chú ý trong các cách làm ở Lào Cai, Mũi Né và Tân Thuận: chuyển đổi số địa phương không thể chỉ dựa vào ứng dụng, mà cần có người giúp biến thao tác trên màn hình thành việc làm được trong đời sống.
Ngày 30/10, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Lào Cai hoàn thành đợt tập huấn mô hình “Người bản số” năm 2026 với 20 lớp, 1.200 học viên tại 32 xã, phường; mỗi lớp kéo dài 2 ngày, gồm 16 tiết. Quy mô này cho thấy tỉnh đang xây dựng lực lượng hỗ trợ có mạng lưới thay vì trông chờ từng người dân tự xoay xở với dịch vụ trực tuyến. Nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc học viên có tiếp tục đồng hành với cộng đồng sau lớp học hay không.
Người bản số: cầu nối kỹ năng ở vùng cao
Ở những địa bàn vùng cao, vùng sâu, chênh lệch kỹ năng số khiến cùng một thủ tục có thể dễ dàng với người này nhưng thành rào cản với người khác. Vì vậy, cách tập huấn kết hợp lý thuyết và thực hành, “cầm tay chỉ việc”, có giá trị hơn việc chỉ phổ biến kiến thức. Học viên được học cách dùng thiết bị thông minh, Internet, VNeID, thanh toán số, dịch vụ công trực tuyến, đồng thời nhận biết lừa đảo và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Lào Cai kỳ vọng Người bản số hỗ trợ người dân dùng VNeID và làm thủ tục trực tuyến, đồng thời giúp họ tiếp cận thông tin chính thống. Nhiệm vụ này càng đáng chú ý khi thông tin trên mạng xã hội đa dạng, đòi hỏi người hướng dẫn biết nhận diện, chọn lọc và kiểm chứng. Sau tập huấn, UBND xã, phường sẽ căn cứ kết quả đánh giá cuối khóa để công nhận học viên và phân công nhiệm vụ phù hợp. Muốn mô hình tạo niềm tin, hỗ trợ an toàn và kiên nhẫn phải đi cùng kỹ năng thao tác.
Từ điểm hỗ trợ ở Mũi Né đến ngày hội tại Tân Thuận
Mũi Né chọn cách đưa hỗ trợ đến gần nơi ở hơn: theo thông báo ngày 31/10, Tổ dân phố 5 được chọn làm điểm triển khai mô hình đưa dịch vụ công trực tuyến đến tận tổ dân phố. Người dân sẽ được hỗ trợ làm hồ sơ, giấy tờ tại trụ sở khu phố 10 cũ thay vì đến Thiện Nghiệp đối với những thủ tục được triển khai tại điểm này. Đây là thay đổi thiết thực với người cao tuổi và người chưa quen thao tác số; hiệu quả cần được đo bằng số hồ sơ được hỗ trợ và những chuyến đi không còn cần thiết.
Tân Thuận lại dùng ngày hội để giúp người dân làm quen rộng hơn với công nghệ: từ nền tảng số, thiết bị hiện đại, ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến hướng dẫn dùng dịch vụ công trên điện thoại. Phường cũng ra mắt Zalo OA để kết nối thông tin, tiếp nhận phản ánh và thông báo thủ tục thuận tiện hơn. Trải nghiệm công nghệ mới có thể khơi gợi tò mò, nhưng hướng dẫn thực hành mới giúp sự quan tâm chuyển thành kỹ năng sử dụng hằng ngày.
Hướng dẫn trực tiếp là phần không thể thiếu
Ba mô hình chọn ba điểm xuất phát khác nhau: Lào Cai đào tạo người hỗ trợ tại cơ sở, Mũi Né đặt điểm trợ giúp ngay trong khu dân cư, còn Tân Thuận tạo không gian để người dân tiếp xúc và thử công nghệ. Điểm chung không nằm ở thiết bị hay nền tảng, mà ở việc có người chỉ dẫn khi người dùng gặp vướng mắc. Đó là điều đặc biệt quan trọng với người cao tuổi, người ít sử dụng điện thoại thông minh hoặc chưa quen làm thủ tục trên mạng.
Muốn kỹ năng số cộng đồng bền vững, địa phương cần xem hướng dẫn trực tiếp là một phần của dịch vụ, không phải hoạt động phụ bên lề. Các điểm hỗ trợ cũng cần nói rõ thủ tục nào thực hiện được, ai chịu trách nhiệm và cách bảo vệ thông tin cá nhân. Khi người dân có thể tự thao tác sau vài lần được chỉ dẫn, dịch vụ công trực tuyến mới thực sự tiết kiệm thời gian và giảm khoảng cách tiếp cận. Chuyển đổi số địa phương vì thế nên được đánh giá bằng trải nghiệm của người dân, không chỉ bằng số ứng dụng được ra mắt.
