Giáo dục an toàn nước: Không thể chậm trễ thêm nữa
Các chương trình dạy bơi cho trẻ em và huấn luyện kỹ năng phòng chống đuối nước là tổ hợp những hoạt động giáo dục, thực hành bơi cơ bản, kỹ năng an toàn nước và kỹ năng tự cứu, được tổ chức có hệ thống bởi nhà trường, chính quyền, lực lượng chức năng và cộng đồng nhằm giảm thiểu tử vong do đuối nước và xây dựng môi trường sống an toàn cho trẻ.
Trọng tâm của giáo dục an toàn nước phải được nhìn nhận như một “môn học sinh tồn”, chứ không phải hoạt động ngoại khóa tùy hứng. Mỗi năm, Việt Nam vẫn ghi nhận khoảng 1.800 trẻ em tử vong do đuối nước, trong đó phần lớn là trẻ nông thôn, miền núi – nơi các em thường xuyên tiếp xúc với ao hồ, sông suối nhưng ít có cơ hội được học bơi bài bản. Con số này không chỉ là thống kê y tế, mà là lời cảnh báo rằng mọi chậm trễ trong dạy bơi cho trẻ em đều phải trả giá bằng sinh mạng. Nếu các địa phương xem bơi lội chỉ là lựa chọn “nên có”, chứ không phải “bắt buộc phải có”, thì mọi khẩu hiệu giáo dục an toàn hè vẫn chỉ nằm trên giấy.
Bắc Ninh: Từ bể bơi trong trường đến mô hình giáo dục an toàn nước
Bắc Ninh cho thấy khi địa phương dám đầu tư nghiêm túc, dạy bơi cho trẻ em không còn là khẩu hiệu xa vời. Ngày 1/8, Trường tiểu học Đồng Vương ở xã Đồng Kỳ tổ chức lễ khánh thành bể bơi và khai giảng lớp học bơi mô hình điểm miễn phí cho học sinh. Đây là bước chuyển quan trọng: từ tuyên truyền chung chung sang tạo điều kiện cho trẻ học bơi, luyện kỹ năng an toàn nước ngay trong khuôn viên trường.
Điểm đáng nói là nhà trường không dừng ở việc “có bể bơi để báo cáo thành tích”. Công trình được xác định phục vụ trực tiếp cho nâng cao chất lượng giáo dục thể chất, trang bị kỹ năng bơi lội và phòng, chống đuối nước cho học sinh. Theo kế hoạch, trường sẽ xây dựng quy chế quản lý, phân công giáo viên phụ trách và khai thác hiệu quả bể bơi để ngày càng nhiều học sinh được tiếp cận chương trình dạy bơi an toàn. Đây là cách tiếp cận đúng: coi bơi cơ bản trẻ em như một nội dung bắt buộc của chương trình giáo dục an toàn hè, gắn chặt với hoạt động dạy – học thường xuyên, thay vì tổ chức vài khóa ngắn hạn cho xong phong trào.
An Giang: Phổ cập bơi cơ bản gắn với sân chơi hè cho thiếu nhi
Ở An Giang, lớp phổ cập bơi cơ bản cho thiếu nhi phường Mỹ Thới cho thấy một hướng khác: dùng bơi lội như một sân chơi thể thao lành mạnh nhưng vẫn đặt trọng tâm vào phòng chống đuối nước. Lớp học dành cho trẻ từ 6 đến 15 tuổi, diễn ra trong 12 buổi tại Hồ bơi Khải Hoàn. Cách thiết kế này thừa nhận một thực tế: trẻ sẽ không gắn bó nếu bài học khô cứng, vì vậy dạy bơi cho trẻ em cần được tổ chức sinh động, tương tác, gắn với niềm vui vận động.
Trong các buổi học, huấn luyện viên hướng dẫn kỹ thuật bơi cơ bản, giúp các em làm quen dần với môi trường nước, nâng cao khả năng vận động và xây dựng sự tự tin khi tham gia hoạt động dưới nước. Quan trọng hơn, lớp học chú trọng truyền đạt kỹ năng an toàn nước: nhận biết nguy cơ đuối nước, cách xử lý khi gặp sự cố, kỹ năng tự bảo vệ và đảm bảo an toàn khi vui chơi, sinh hoạt trong môi trường nước. Sau 12 buổi, 70 thiếu nhi hoàn thành chương trình và được trao giấy chứng nhận. Đây không phải là “tấm bằng để khoe”, mà là lời nhắc nhở rằng mỗi đứa trẻ đã có thêm một lớp áo giáp kỹ năng trước khi bước vào mùa nước nổi hay mùa hè tiếp theo.
TP. Hồ Chí Minh: Lực lượng công an tham gia dạy bơi và kỹ năng cứu nạn
Nếu Bắc Ninh và An Giang tập trung vào trường học và địa bàn phường, thì TP. Hồ Chí Minh cho thấy vai trò mạnh mẽ của lực lượng công an trong giáo dục an toàn nước. Từ thực tế đuối nước vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em, phần lớn có thể phòng tránh nếu được trang bị kỹ năng cần thiết, Công an TP. Hồ Chí Minh đã tổ chức lớp huấn luyện phòng, chống tai nạn đuối nước năm 2026. Đây là bước đi đúng khi đưa chuyên môn cứu nạn – cứu hộ vào trực tiếp nội dung dạy bơi và kỹ năng an toàn nước.
Lớp học chia thành hai nhóm: cán bộ, chiến sĩ, đoàn viên thanh niên các phòng nghiệp vụ và con em cán bộ, chiến sĩ từ 8 tuổi trở lên, với 156 học viên đăng ký và vẫn tiếp tục nhận thêm trong dịp hè. Học viên được hoàn thiện kỹ năng bơi lội cơ bản, sau đó học kỹ năng cứu nạn cứu hộ như nhận biết tình huống đuối nước, sử dụng phương tiện để cứu người, xử lý an toàn khi không thể trực tiếp tiếp cận nạn nhân, và quan trọng là kỹ năng tự thoát hiểm khi chính mình rơi vào tình trạng đuối nước. Cách thiết kế từ cơ bản đến nâng cao này gửi đi thông điệp rõ ràng: biết bơi chưa đủ, trẻ và cả người lớn phải biết bảo vệ mình và hỗ trợ người khác đúng cách, tránh biến mình thành nạn nhân thứ hai.
Từ mô hình riêng lẻ đến chiến lược quốc gia về an toàn nước cho trẻ
Nhìn vào ba điểm sáng Bắc Ninh, An Giang và TP. Hồ Chí Minh, có thể thấy một mẫu số chung: dạy bơi cho trẻ em đang dần được tích hợp với giáo dục kỹ năng an toàn nước, tự cứu và hỗ trợ người gặp nạn, dưới sự phối hợp giữa nhà trường, chính quyền, lực lượng công an, đoàn thanh niên và các đơn vị dịch vụ địa phương. Đó là bước tiến so với giai đoạn trước, khi nhiều hoạt động phòng chống đuối nước chỉ dừng ở khẩu hiệu tuyên truyền mà thiếu điều kiện thực hành.
Tuy vậy, khoảng cách giữa chủ trương và thực tế vẫn còn lớn, nhất là tại vùng nông thôn và miền núi – nơi trẻ tiếp xúc với nước nhiều nhất nhưng ít được học bơi. Nếu các mô hình điểm không sớm được nhân rộng, 1.800 cái chết mỗi năm sẽ tiếp tục lặp lại. Câu hỏi đặt ra không phải là “có nên dạy bơi trong trường học hay không”, mà là “bao giờ dạy bơi trở thành bắt buộc như Toán, Tiếng Việt”. Khi mỗi địa phương coi bơi cơ bản trẻ em là hạ tầng an sinh, chứ không phải dịch vụ giải trí, thì giáo dục an toàn hè mới thực sự đi vào đời sống, và những ao hồ quen thuộc sẽ thôi là nỗi ám ảnh của phụ huynh mỗi mùa mưa lũ.
