Camera giám sát kỳ thi: Từ chủ trương đến bước ngoặt chính sách
Chủ trương lắp đặt camera giám sát kỳ thi là chính sách nhà nước yêu cầu dùng hệ thống camera để theo dõi các khu vực trọng yếu trong kỳ thi, nhằm tăng an ninh kỳ thi quốc gia, phòng chống gian lận thi và chuẩn hóa quy trình giám sát trên phạm vi toàn hệ thống giáo dục. Chiều 10-9, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu đã chủ trì cuộc họp về các nhiệm vụ, giải pháp phòng, chống gian lận trong thi cử. Tại đây, ông không chỉ đồng tình với đề xuất bổ sung hệ thống camera giám sát kỳ thi mà còn giao Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng lộ trình lắp đặt camera thi cử tại các khu vực trọng yếu, trước hết là đối với các kỳ thi quốc gia, kỳ thi có quy mô lớn. Điểm đáng chú ý là định hướng dùng công nghệ phải có trọng tâm, tránh đầu tư dàn trải, cho thấy Chính phủ muốn một bước đi có tính chiến lược chứ không phải phong trào.
Vì sao Chính phủ buộc phải siết an ninh kỳ thi quốc gia bằng camera?
Quyết định mở rộng camera giám sát kỳ thi không xuất hiện trong khoảng trống, mà là phản ứng trực tiếp trước những lỗ hổng an ninh thi cử kéo dài. Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ ra rằng thời gian qua, công tác coi thi và giám sát thi ở một số nơi còn lỏng lẻo, chấm thi tự luận vẫn có bất cập, điểm học bạ đôi khi chưa thực chất, và khâu kiểm tra, giám sát chưa phát huy đầy đủ vai trò phòng ngừa, phát hiện vi phạm. Chính sách lắp đặt camera thi cử vì thế là thông điệp: Nhà nước không còn chấp nhận cách làm “niềm tin là chính” trong khi công nghệ gian lận ngày càng tinh vi. Đáng chú ý, Phó thủ tướng yêu cầu bổ sung cả cơ chế phân tích dữ liệu, cảnh báo bất thường trong kết quả thi và kiểm tra để chủ động phát hiện rủi ro, thay vì chờ phát hiện thủ công sau khi vi phạm đã xảy ra.
Lộ trình lắp đặt camera thi cử: Tập trung khu vực trọng yếu và kỳ thi quốc gia
Điểm then chốt của chính sách này là cách triển khai không ồ ạt mà theo lộ trình, ưu tiên những “điểm nóng” về an ninh kỳ thi quốc gia. Phó thủ tướng giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì xây dựng lộ trình và chỉ đạo triển khai việc lắp đặt camera giám sát tại các khu vực trọng yếu của các kỳ thi, trước hết đối với các kỳ thi quốc gia và kỳ thi có quy mô lớn. Nói cách khác, camera không phải để phủ kín mọi ngóc ngách, mà tập trung vào khu vực có rủi ro gian lận cao: phòng lưu trữ đề, khu chấm thi, khu nhận – bàn giao bài, và những phòng thi được đánh giá nhạy cảm. Chính phủ đồng thời yêu cầu bảo đảm hiệu quả đầu tư, an toàn dữ liệu và quyền riêng tư, cũng như tăng cường phối hợp với Bộ Công an và Bộ Tư pháp trong việc rà soát chế tài pháp lý liên quan. Nếu làm đúng, đây có thể là mô hình mẫu để sau đó nhân rộng xuống các kỳ thi cấp tỉnh, cấp trường.
Tác động tới thí sinh, nhà trường và bài toán quyền riêng tư
Về mặt tích cực, camera giám sát kỳ thi hứa hẹn nâng an ninh kỳ thi quốc gia lên một mặt bằng mới: giảm cơ hội gian lận tổ chức, răn đe những người có ý định “chạy điểm”, đồng thời nâng mức tin cậy của kết quả thi trong mắt xã hội. Thực tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thừa nhận sự lỏng lẻo ở một số nơi và đề xuất bổ sung hệ thống camera, siết chặt lựa chọn, bố trí và quản lý cán bộ coi thi, chấm thi, xử lý nghiêm các vi phạm. Tuy vậy, mặt trái không thể xem nhẹ. Khi camera hiện diện trong mọi khâu, thí sinh dễ cảm thấy bị soi xét hơn là được bảo vệ, giáo viên có thể làm việc trong tâm thế phòng thủ. Đặc biệt, nếu không có quy định rõ ràng về thời gian lưu trữ, phạm vi truy cập, mục đích sử dụng dữ liệu thì an ninh kỳ thi quốc gia có thể được cải thiện bằng cái giá là quyền riêng tư bị xói mòn – một bài toán mà các nhà làm chính sách không thể đẩy về phía kỹ thuật.
Camera chỉ là bề nổi: Chuẩn hóa an ninh thi cử cần cả dữ liệu, kỷ luật và trách nhiệm
Camera giám sát kỳ thi là bước tiến quan trọng, nhưng nếu coi đó là “chiếc khóa vàng” cho mọi vấn đề thì chúng ta sẽ thất vọng. Phó thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ phát hiện vi phạm sang chủ động phòng ngừa từ sớm, thông qua cơ chế phân tích dữ liệu, cảnh báo bất thường trong kết quả thi; xác định điểm thi, phòng thi, kết quả có rủi ro để kịp thời kiểm tra, xác minh. Đồng thời, ông yêu cầu quán triệt ngay từ đầu năm học các hành vi bị nghiêm cấm, hướng dẫn rõ giới hạn sử dụng AI và công nghệ trong học tập, kiểm tra, đánh giá. Trọng trách cũng được đặt thẳng lên vai người đứng đầu: Bộ trưởng, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, hiệu trưởng và người phụ trách kỳ thi phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra gian lận nghiêm trọng. Nói cách khác, camera chỉ là công cụ; điều quyết định là kỷ luật hệ thống, chuẩn hóa quy trình và sự liêm chính của con người.
