Khám sức khỏe miễn phí tại cộng đồng là gì và vì sao phải quan tâm?
Khám sức khỏe miễn phí tại cộng đồng là những chương trình sàng lọc cộng đồng, đưa bác sĩ, máy móc và xét nghiệm đến ngay phường, xã, thôn, xóm để người dân được khám sức khỏe định kỳ, phát hiện bệnh sớm mà không phải chi trả chi phí khám ban đầu hay di chuyển xa lên tuyến trên. Đây không chỉ là một hoạt động y tế, mà là cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe dự phòng, đặt trọng tâm vào phòng bệnh, quản lý nguy cơ và duy trì sức khỏe lâu dài, thay vì chờ đến khi bệnh nặng mới điều trị.
Điểm đáng nói là các chương trình khám sức khỏe miễn phí ở Khánh Hòa, Ninh Bình và một số địa phương đã đi thẳng vào khoảng trống lớn nhất của hệ thống y tế: người dân ít có thói quen khám sức khỏe định kỳ, nhất là người cao tuổi, người nghèo, người ở vùng núi, vùng xa. Khi khám chữa bệnh vẫn còn nặng về điều trị, những chương trình sàng lọc cộng đồng như vậy là lời khẳng định rõ ràng rằng phòng bệnh mới là “tuyến đầu” của hệ thống y tế.
Từ thành phố đến vùng cao: bác sĩ đến tận nhà, bệnh được phát hiện sớm hơn
Tại Khánh Hòa, không khí khám sức khỏe miễn phí diễn ra từ các phường trung tâm đến các xã nông thôn, thậm chí bác sĩ còn cơ động vào tận thôn, làng. Người dân được đo các chỉ số cơ bản, khám nội, ngoại, tai mũi họng, mắt, răng – hàm – mặt, sản, nhi, kết hợp xét nghiệm, siêu âm, điện tim. Ở phía Nam Khánh Hòa, Bệnh viện Đa khoa Ninh Thuận là một trong những đơn vị chủ lực khi tổ chức khám cho khoảng 164.000 người dân tại nhiều xã, phường; theo lãnh đạo bệnh viện, mục tiêu là phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm ngay từ cộng đồng và cập nhật dữ liệu vào Sổ sức khỏe điện tử.
Những câu chuyện cụ thể cho thấy giá trị thực tế của phát hiện bệnh sớm. Bà Phạm Thị Màu gần 90 tuổi ở xã Vạn Thắng thừa nhận trước đây thường chủ quan, coi nhiều triệu chứng là “bệnh già”, nhưng sau khi được khám và giải thích, bà hiểu hơn tầm quan trọng của phòng bệnh. Bà Phạm Thị Hội và gia đình, khi nghe tin có bác sĩ tim mạch, răng – hàm – mặt về địa phương, đã đi khám ngay và từ đó chủ động thay đổi thói quen để bảo vệ sức khỏe.
Ninh Bình: đưa chăm sóc sức khỏe dự phòng đến gần người dân nông thôn
Ninh Bình đang cho thấy cách một địa phương có thể xây dựng cộng đồng khỏe mạnh bằng việc đưa khám sức khỏe định kỳ đến tận xã, thôn. Tại xã Xuân Hưng, Bệnh viện Đa khoa Xuân Trường phối hợp với chính quyền tổ chức khám sức khỏe miễn phí tập trung vào người cao tuổi, người khó khăn và đối tượng chính sách. Người dân được kiểm tra đầy đủ từ đo chỉ số cơ bản đến khám nội, ngoại, làm xét nghiệm, siêu âm, điện tim khi cần. Đối với nhiều người nông thôn vốn chỉ đi khám khi bệnh đã nặng, việc bác sĩ đến ngay tại địa phương là một thay đổi lớn trong cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe dự phòng.
Ông Phan Văn Quang ở thôn Trà Đông chia sẻ rằng trước kia, khám sức khỏe định kỳ chỉ diễn ra khi cơ thể có dấu hiệu bất thường, và khi phát hiện bệnh thì thường đã nghiêm trọng. Nay được Nhà nước tổ chức khám tại chỗ, người dân không phải đi xa, lại được tư vấn rõ ràng nên yên tâm hơn và có hướng điều trị kịp thời nếu có vấn đề. Theo bác sĩ Đỗ Thế Hướng, thông qua mỗi đợt khám, trạm y tế xã có thêm dữ liệu để quản lý sức khỏe các nhóm nguy cơ, xây dựng kế hoạch tuyên truyền phù hợp với thực tế địa bàn, thay vì chỉ phản ứng khi có ca bệnh.
Lợi ích kép: giảm gánh nặng y tế, hình thành thói quen chủ động chăm sóc sức khỏe
Nhìn rộng hơn, những chương trình sàng lọc cộng đồng đang tạo ra lợi ích kép. Thứ nhất, phát hiện bệnh sớm giúp người dân điều trị hiệu quả hơn, giảm biến chứng, qua đó giảm áp lực cho tuyến trên. Khám sức khỏe miễn phí tại địa phương cắt giảm thời gian chờ đợi, chi phí đi lại và cả tâm lý ngại bệnh viện. Thứ hai, việc bác sĩ tư vấn cặn kẽ về dinh dưỡng, vận động, dùng thuốc biến mỗi buổi khám thành một “lớp học sức khỏe” ngay trong cộng đồng, gieo những thói quen mới như đo huyết áp định kỳ, kiểm tra đường máu, đi khám sức khỏe định kỳ hằng năm.
Đáng chú ý là vai trò tổ chức của chính quyền cơ sở, trạm y tế, các lực lượng tại chỗ trong việc phân luồng, hướng dẫn người dân, chuẩn bị địa điểm, phối hợp với bệnh viện để vừa khám sàng lọc diện rộng, vừa duy trì khám chữa bệnh thường quy. Những khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất là có thật, nhưng điều quan trọng là các địa phương đã chứng minh một điều: chăm sóc sức khỏe dự phòng chỉ có ý nghĩa khi người dân được tiếp cận gần, thuận tiện và liên tục, chứ không dừng ở khẩu hiệu.
Từ “khám cho xong” đến “sống khỏe lâu dài”: thay đổi cần giữ bền
Các chương trình khám sức khỏe miễn phí đến tận cộng đồng không nên bị xem như một chiến dịch ngắn ngày. Đây phải là bước khởi đầu cho sự chuyển dịch từ tư duy chữa bệnh sang giữ sức khỏe. Một khi người dân đã quen với việc được mời khám sức khỏe định kỳ, được giải thích về nguy cơ tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hay hen phế quản, thì trách nhiệm của ngành y tế và chính quyền là duy trì tần suất sàng lọc, nâng năng lực y tế cơ sở và bảo đảm dữ liệu sức khỏe được theo dõi liên tục.
Kinh nghiệm ở Khánh Hòa, Ninh Bình cho thấy thông điệp mạnh mẽ: muốn có cộng đồng khỏe mạnh, không thể chờ người dân tự đến bệnh viện; y tế phải chủ động đi trước một bước. Khám sức khỏe miễn phí, chương trình sàng lọc cộng đồng, phát hiện bệnh sớm không phải là đặc ân, mà là nền tảng của một hệ thống y tế hiện đại, lấy chăm sóc sức khỏe dự phòng làm trung tâm. Câu hỏi còn lại là chúng ta có đủ quyết tâm và nguồn lực để biến những đợt khám rộn ràng hôm nay thành thói quen bền vững cho cả cộng đồng hay không.
