Từ dấu vết trên nương rẫy đến cuộc tìm kiếm
Quy tập hài cốt liệt sĩ là quá trình xác minh thông tin, tìm kiếm và đưa hài cốt người đã hy sinh về nơi được chăm sóc, tưởng niệm; tại Mondulkiri, hành trình lần này bắt đầu từ dấu vết người dân phát hiện khi đi làm rẫy. Ngày 1/11, người dân ở khu vực suối Ô Tôi và hạ nguồn suối Đắk Đam trình báo những dấu hiệu nghi là nơi chôn cất bộ đội Việt Nam. Tin báo địa phương có ý nghĩa quyết định: nó đưa lực lượng tìm kiếm đến đúng những điểm cần khảo sát, thay vì để dấu tích nằm lại giữa địa hình xa lạ. Đội K51 tìm kiếm trên cơ sở thông tin ấy, phối hợp với lực lượng vũ trang và chính quyền địa phương Campuchia để xác minh và tổ chức khai quật.
Hai địa điểm, hai hài cốt được tìm thấy
Sau khi tiếp nhận tin báo, ngày 1/11, Đội K51 cùng lực lượng vũ trang và chính quyền địa phương nước bạn tiếp cận hiện trường, khảo sát rồi tiến hành tìm kiếm. Tại khu vực suối Ô Tôi, thuộc phum Tu Svai, xã Đắk Đam, huyện Ô Răng, lực lượng quy tập một hài cốt cùng di vật của bộ đội Việt Nam. Ở hạ nguồn suối Đắk Đam, thuộc phum Vai Yoong, xã Busara, huyện Bétchanđa, tổ công tác tìm thấy hài cốt thứ hai. Những địa điểm nằm cách bờ suối khoảng 100 m và 30 m. Hai hài cốt liệt sĩ Campuchia được đưa về bảo quản, chăm sóc và thờ cúng tại phòng thờ liệt sĩ của đơn vị. Sự phối hợp xuyên biên giới ở đây không phải chi tiết bên lề: chính quyền, lực lượng chức năng và người dân địa phương cùng góp phần biến dấu vết rời rạc thành kết quả cụ thể.
Di vật nhắc nhớ nhiệm vụ còn tiếp diễn
Cúc áo quân phục, lọ thuốc penicillin, bút bi và đế giày vải được tìm thấy cùng một trong hai hài cốt. Những vật dụng nhỏ không tự cho biết danh tính người đã hy sinh, nhưng là dấu tích vật chất gắn với cuộc đời và nhiệm vụ của họ. Việc tìm kiếm vì thế đòi hỏi sự kiên trì, nhất là khi nguồn tin về mộ chưa đầy đủ, thời tiết khắc nghiệt và địa hình hiểm trở. Sau gần hai tháng thực hiện nhiệm vụ mùa khô 2026–2027 tại Campuchia, Đội K51 đã quy tập được 10 hài cốt liệt sĩ. Con số này cho thấy kết quả không đến từ một đợt khai quật đơn lẻ, mà từ việc bám địa bàn và tiếp tục xác minh từng nguồn tin. Hai hài cốt mới được tìm thấy nối dài công việc tri ân còn nhiều thử thách.
Tin báo của người dân là mắt xích không thể thiếu
Cuộc tìm kiếm ở Mondulkiri cho thấy việc quy tập hài cốt liệt sĩ cần cả chuyên môn của lực lượng làm nhiệm vụ lẫn ký ức, quan sát của cộng đồng nơi từng xảy ra chiến sự. Người dân phát hiện dấu hiệu khi làm rẫy rồi chủ động báo tin; phía Campuchia hỗ trợ tiếp cận, khảo sát và tìm kiếm. Từng mắt xích ấy giúp các đơn vị có cơ sở kiểm tra hiện trường và hành động thận trọng. Sau khi hoàn tất việc quy tập, hai hài cốt được chăm sóc, thờ cúng tại đơn vị, còn nhiệm vụ mùa khô vẫn tiếp tục. Kết quả đáng ghi nhận không chỉ là hai hài cốt được tìm thấy, mà còn là sự hợp tác cụ thể giữa người dân và lực lượng hai nước. Những thông tin địa phương tiếp tục là điều kiện quan trọng để đưa thêm các liệt sĩ trở về.
