Công nghệ chỉ đáng giá khi tạo hiệu quả kinh doanh
Năng lực cạnh tranh dựa trên công nghệ là khả năng biến công cụ số, cải tiến quy trình và tri thức thành năng suất cao hơn, chi phí hợp lý hơn và sản phẩm có giá trị hơn cho khách hàng. Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa Thu 2026, lãnh đạo WEF xác định công nghệ, công nghiệp bền vững và kết nối nguồn lực là những động lực quan trọng định hình tăng trưởng toàn cầu. Đây không phải lời kêu gọi chạy theo thiết bị mới, mà là yêu cầu doanh nghiệp chứng minh công nghệ doanh nghiệp đem lại kết quả gì. Phần mềm quản trị không cứu được quy trình rối nếu dữ liệu rời rạc, nhân viên thiếu đào tạo và cách làm cũ vẫn nguyên vẹn. Với người lao động và khách hàng, công nghệ có ý nghĩa khi giúp sản xuất trơn tru hơn, sản phẩm ổn định hơn và doanh nghiệp phục vụ thị trường tốt hơn. Bởi vậy, câu hỏi đúng không phải mua gì, mà là giải quyết được nút thắt nào.
Áp lực đổi mới đang tăng vì chuỗi cung ứng, thị trường năng lượng và môi trường đầu tư quốc tế đều biến động. Doanh nghiệp Việt cần đặt mục tiêu tăng năng suất, kiểm soát chi phí và nâng chất lượng quản trị trước khi chọn giải pháp. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, triển khai theo từng bước, có chỉ số đo lường rõ ràng thường thực tế hơn một dự án chuyển đổi lớn nhưng thiếu nguồn lực. Công nghệ không tự tạo lợi thế: chỉ khi gắn với thay đổi cách vận hành, nó mới cải thiện năng lực cạnh tranh.
Sản xuất bền vững là bài toán vận hành, không phải khẩu hiệu
Động lực tăng trưởng thứ hai mà WEF nêu là công nghiệp bền vững. Với nhà sản xuất, đây không chỉ là câu chuyện đáp ứng tiêu chuẩn thị trường; đó còn là cơ hội giảm tiêu hao năng lượng, nguyên liệu và lượng chất thải để kiểm soát một phần chi phí vận hành. Nhưng lợi ích dài hạn không xóa được gánh nặng đầu tư ban đầu. Thay dây chuyền, đào tạo nhân lực và đáp ứng yêu cầu mới đều cần thời gian, vốn và hỗ trợ kỹ thuật. Vì thế, đặt mục tiêu xanh mà không tính khả năng thực hiện dễ biến chuyển đổi thành sức ép, đặc biệt với doanh nghiệp quy mô nhỏ.
Cách làm khôn ngoan là bắt đầu từ khâu tiêu tốn nhiều tài nguyên nhất, đo mức sử dụng trước và sau cải tiến, rồi mở rộng khi hiệu quả đã được kiểm chứng. Đây cũng là một phần của chiến lược tăng năng suất: sản xuất nhiều giá trị hơn từ cùng lượng đầu vào, đồng thời giảm rủi ro khi nguồn cung và năng lượng biến động. Chính sách hỗ trợ nên giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin, tín dụng phù hợp và chuyên môn kỹ thuật, thay vì chỉ tăng thêm yêu cầu. Nếu công nghệ xanh cải thiện được chi phí và khả năng đáp ứng khách hàng, nó trở thành năng lực cạnh tranh; nếu chỉ tồn tại trong báo cáo, doanh nghiệp khó trụ vững trước áp lực thị trường.
VIFTA có thể đưa hợp tác vượt khỏi mua bán hàng hóa
Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Israel (VIFTA) có hiệu lực từ ngày 17/11/2024, tạo thêm nền tảng cho quan hệ kinh tế giữa hai nước. Giá trị chiến lược của hiệp định sẽ lớn hơn nếu doanh nghiệp dùng nó để mở rộng hợp tác công nghệ, chứ không chỉ tăng trao đổi hàng hóa. Israel có thế mạnh về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng mới; Việt Nam cần nâng hàm lượng công nghệ trong sản xuất, phát triển nông nghiệp bền vững và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Hai bên vì vậy có cơ sở bổ trợ cho nhau, nhưng cơ hội không tự chuyển thành năng lực trong nước.
Nhập máy móc và phần mềm có thể cải thiện năng suất trước mắt, song nếu doanh nghiệp không học hỏi, thích nghi và làm chủ công nghệ thì sự phụ thuộc vẫn còn. Hợp tác nghiên cứu phát triển với đối tác Israel có thể giúp doanh nghiệp Việt nâng năng lực thiết kế, cải tiến quy trình và tạo sản phẩm mới. Đích đến nên là chương trình nghiên cứu chung, phát triển sản phẩm và sản xuất cùng nhau, thay vì chỉ mua công nghệ rồi dừng lại. Theo ông Lê Thái Hòa, VIFTA mở đường để hai nước đi từ trao đổi hàng hóa sang đầu tư, chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực sản xuất.
Từ kết nối quốc tế đến lợi thế có thể nhân rộng
Động lực thứ ba là kết nối vốn, tri thức, nhân lực và thị trường; nhưng số lượng cuộc gặp hay thỏa thuận không phải thước đo cuối cùng. Điều doanh nghiệp cần là đối tác phù hợp, công nghệ đã được kiểm chứng và một kế hoạch ứng dụng gắn với vấn đề sản xuất cụ thể. Thương vụ Việt Nam tại Israel định hướng kết nối doanh nghiệp có nhu cầu với đối tác công nghệ, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu chung, trao đổi chuyên gia và liên kết giữa doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu. Đây là hướng đi đáng ủng hộ vì nó tạo điều kiện để doanh nghiệp hấp thụ tri thức, không chỉ tiếp nhận thiết bị.
Các mô hình hợp tác thực tiễn trong nông nghiệp công nghệ cao, tự động hóa và sản xuất sạch nên được triển khai, đánh giá rồi mới nhân rộng. Cách tiếp cận này giúp hạn chế rủi ro đầu tư dàn trải và cho thấy rõ công nghệ nào phù hợp với điều kiện trong nước. Về dài hạn, mạng lưới hiệp định thương mại tự do có thể giúp Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất, đưa công nghệ Israel tiếp cận các thị trường khu vực và xa hơn. Tuy nhiên, triển vọng đó phụ thuộc vào năng lực doanh nghiệp Việt: quản trị tốt hơn, nhân lực đủ kỹ năng và khả năng tự cải tiến. Kết luận rất rõ: công nghệ và hợp tác quốc tế chỉ tạo lợi thế bền vững khi doanh nghiệp biến chúng thành năng suất, chi phí cạnh tranh và sản phẩm có giá trị cao hơn.
