Tiêu chuẩn xanh không còn là việc riêng của ban quản lý khu công nghiệp
Khu công nghiệp sinh thái là mô hình tổ chức sản xuất trong đó doanh nghiệp và hạ tầng cùng giảm tiêu hao tài nguyên, hạn chế ô nhiễm và phối hợp trao đổi đầu vào, đầu ra để tạo hiệu quả chung. Vì vậy, tiêu chuẩn sinh thái không chỉ đòi hỏi khu công nghiệp có thêm cây xanh, mà còn có thể tác động trực tiếp đến cách nhà máy dùng điện, nguyên liệu và dịch vụ.
TP.HCM đang tiếp tục lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết liên quan đến khu công nghiệp và cụm công nghiệp sinh thái đến ngày 6 tháng 11. Dự thảo kế thừa quy định hiện hành, đồng thời mở rộng áp dụng sang cụm công nghiệp và bổ sung tiêu chí, quy trình đánh giá còn thiếu. Hướng đi này hợp lý: nếu chỉ đánh giá từng nhà máy, những cơ hội tiết kiệm từ dùng chung hạ tầng và phối hợp giữa các doanh nghiệp sẽ bị bỏ sót.
Áp lực thay đổi xuất phát từ cả mục tiêu môi trường lẫn sức cạnh tranh. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế xanh đóng góp ít nhất 10% GRDP, tối thiểu 10% khu công nghiệp chuyển đổi theo mô hình sinh thái và cường độ sử dụng năng lượng giảm 1–1,5% mỗi năm. Đây là tín hiệu cho doanh nghiệp: hiệu quả sử dụng tài nguyên sẽ ngày càng gắn chặt với năng lực duy trì đơn hàng và vị trí trong chuỗi cung ứng.
Tiêu chí công nghiệp xanh đo cả nhà máy lẫn cách khu công nghiệp phối hợp
Dự thảo đưa ra các ngưỡng cụ thể cho không gian và hoạt động sản xuất. Với cụm công nghiệp sinh thái, diện tích cây xanh, giao thông và hạ tầng kỹ thuật dùng chung phải đạt tỷ lệ tối thiểu theo quy chuẩn; riêng cây xanh chiếm ít nhất 10%. Cụm mới định hướng sinh thái phải dành tối thiểu 23% cho các hạng mục này, trong đó cây xanh chiếm ít nhất 12%. Những con số này khiến quy hoạch hạ tầng trở thành một phần cốt lõi của tiêu chí, thay vì hạng mục trang trí sau khi xây dựng.
Với khu công nghiệp sinh thái, tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng giải pháp sử dụng tài nguyên hiệu quả, sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn được đề xuất nâng từ 20% lên 25%. Mỗi khu phải có ít nhất một hoạt động cộng sinh ở từng hình thức: trao đổi đầu vào, đầu ra; dùng chung hạ tầng; và dùng chung dịch vụ. Ít nhất 10% tổng điện năng tiêu thụ hằng năm của doanh nghiệp trong khu cũng phải đến từ năng lượng tái tạo.
Các yêu cầu này đẩy trách nhiệm từ hồ sơ quy hoạch xuống hoạt động thường nhật. Doanh nghiệp sẽ cần theo dõi tiêu hao, chất thải và nguồn điện; ban quản lý phải tổ chức được các kết nối có lợi cho nhiều đơn vị. Nếu chỉ chạy theo chứng nhận mà thiếu dữ liệu và phối hợp thực chất, tiêu chuẩn xanh sẽ thành gánh nặng tuân thủ thay vì cải thiện hiệu suất.
Lộ trình tạo thời gian chuẩn bị, nhưng chuyển đổi phải bắt đầu từ xưởng
Dự thảo đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 6 khu công nghiệp và 2 cụm công nghiệp đạt tiêu chí chứng nhận sinh thái; đến năm 2045, con số lần lượt là ít nhất 10 khu công nghiệp và 4 cụm công nghiệp. Dự thảo cũng đề cập chính sách hỗ trợ tài chính và đánh giá hoạt động cộng sinh công nghiệp để khuyến khích nhà đầu tư, doanh nghiệp chuyển đổi. Lộ trình dài hạn có ích, nhưng chỉ khi đi kèm hướng dẫn đo lường rõ ràng và hỗ trợ tiếp cận được, nhất là với doanh nghiệp nhỏ.
Doanh nghiệp không nhất thiết phải chờ công trình lớn mới bắt đầu chuyển đổi xanh doanh nghiệp. Ông Trần Thành Trọng, Phó Chủ tịch Thứ nhất HAMEE, khuyến nghị tập trung vào những việc có thể đo hiệu quả: tiết kiệm điện, giảm hao hụt nguyên liệu, hạn chế phế phẩm và nâng hiệu suất máy móc. Đây là cách khởi động thực tế vì vừa tạo dữ liệu nền, vừa giúp nhận diện khoản lãng phí cần xử lý trước khi đầu tư công nghệ mới.
Thành phố cũng nêu các hướng ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số và sản xuất thông minh; đồng thời cần đồng bộ hạ tầng sản xuất, lưu thông hàng hóa và logistics. Nếu hạ tầng thiếu kết nối hoặc nguồn lực chuyển đổi không theo kịp, doanh nghiệp khó biến mục tiêu tiết kiệm năng lượng thành cải thiện ổn định trong vận hành. Vì thế, chính sách hỗ trợ và nâng cấp hạ tầng không nên đứng ngoài bộ tiêu chí.
Lợi ích cạnh tranh chỉ đến khi tiêu chuẩn đi cùng thực thi
Đạt chuẩn có thể nâng uy tín khu công nghiệp và hỗ trợ hàng hóa tiếp cận những thị trường đặt yêu cầu cao về môi trường, phát triển bền vững. Trưởng HEPZA Bùi Minh Trí cũng nhận định mô hình khu, cụm công nghiệp sinh thái giúp duy trì lợi thế cạnh tranh và tránh nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là lý do tiêu chí xanh không nên bị xem như thủ tục tự nguyện thuần túy: nó ngày càng ảnh hưởng đến khả năng giữ khách hàng và thu hút nhà đầu tư.
Tuy nhiên, tiêu chuẩn chỉ tạo động lực nếu doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích vận hành và có con đường tuân thủ khả thi. Việc tăng tỷ lệ dùng năng lượng tái tạo, chia sẻ hạ tầng hay trao đổi phụ phẩm cần cơ chế phối hợp, dữ liệu đáng tin cậy và nguồn lực phù hợp. Thành phố đặt mục tiêu năng lượng và công nghiệp xanh đầy tham vọng; bước quyết định tiếp theo là biến các ngưỡng trong dự thảo thành hướng dẫn dễ áp dụng, cùng hỗ trợ kỹ thuật và tài chính đủ rõ.
Kết luận: tiêu chuẩn khu công nghiệp sinh thái có thể thay đổi doanh nghiệp từ cách đo điện, nguyên liệu và chất thải đến cách hợp tác với các nhà máy lân cận. Nếu được triển khai thực chất, đây không chỉ là chi phí tuân thủ mà còn là khuôn khổ để cắt lãng phí, nâng năng suất và giữ chỗ trong chuỗi cung ứng. Nếu thiếu hạ tầng và hỗ trợ, nguy cơ là chứng nhận đi trước hiệu quả.
