Một ổ trứng, sáu lần lên bãi và thông điệp của rùa biển Hòn Cau
Sự kiện một cá thể rùa biển quý hiếm nặng gần 90kg bò lên đảo Hòn Cau đào ổ và đẻ 82 trứng là một ví dụ điển hình cho quá trình sinh sản rùa biển thành công trong một khu bảo tồn biển được quản lý tốt, khi các điều kiện về bãi cát, an ninh sinh thái và can thiệp của con người được giữ ở mức hỗ trợ chứ không can thiệp quá mức đối với vòng đời tự nhiên của loài. Đây không chỉ là tin vui đơn lẻ mà còn là lần thứ 6 trong năm rùa biển lên đảo sinh sản, nếu tính cả 5 ổ vích đã được ghi nhận trước đó tại Khu bảo tồn biển Hòn Cau với tổng cộng 248 trứng từ đầu năm đến nay. Khi một loài nhạy cảm như vích vẫn chọn quay lại cùng một bãi cát, đó là “phiếu tín nhiệm” rõ ràng dành cho chất lượng môi trường và cách làm bảo tồn rùa quý hiếm tại đây.
Chi tiết sự kiện: Từ đêm mưa đến ổ 82 trứng được bảo vệ nghiêm ngặt
Khoảng 19h ngày 7/10, trong điều kiện trời tối và mưa lớn kéo dài, tổ tuần tra phát hiện dấu vết rùa mẹ bò lên bãi Tàu để tìm nơi đẻ trứng, nhưng không thể ở lại theo dõi như thường lệ. Sáng hôm sau, lực lượng bảo tồn quay lại kiểm tra và phát hiện ổ với 82 trứng trên bãi cát phía đông nam đảo. Dựa vào dấu vết và hình dáng, họ xác định đây là cá thể vích (Chelonia mydas) nặng khoảng 80–90kg, một loài rùa biển quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam. Toàn bộ 82 trứng được đưa về khu vực ấp gần trạm kiểm soát, có hàng rào bảo vệ nhằm hạn chế tác động từ bên ngoài, đảm bảo an toàn tối đa cho quá trình phát triển của phôi. Trứng vích thường nở sau 45–60 ngày, tùy thuộc nhiệt độ bãi cát, và khi rùa con nở, lực lượng bảo tồn sẽ theo dõi, hỗ trợ chúng trở về biển.
Từ một ổ trứng đến cả quần thể: Dấu ấn phục hồi ở khu bảo tồn biển Hòn Cau
Nếu nhìn dài hạn, ổ 82 trứng mới chỉ là một phần trong bức tranh phục hồi quần thể rùa tại rùa biển Hòn Cau. Từ năm 2013 đến nay, khu này đã ghi nhận 87 lượt rùa biển lên bờ sinh sản với tổng số 7.062 trứng, riêng năm 2017 đạt kỷ lục 15 ổ và 1.389 trứng. Khoảng 10 năm gần đây, mỗi năm đảo ghi nhận 6–15 lượt rùa biển lên đẻ, chủ yếu từ tháng 5 đến tháng 10, cho thấy một nhịp sinh sản ổn định và lặp lại theo mùa. Điều này không thể tách rời vai trò của khu bảo tồn biển Hòn Cau với hệ sinh thái đa dạng, các bãi cát tự nhiên còn nguyên trạng – nơi rùa sinh sống, kiếm ăn và sinh sản. Việc vích liên tục quay lại Bãi Nhất, Bãi Tàu, Bãi Trước, Bãi Tràng Dão hay Bãi Cầu Cảng cho thấy chuỗi bãi cát này vẫn là “maternity ward” quen thuộc của loài.
Chiến lược bảo tồn rùa quý hiếm: Khi can thiệp ít nhưng đúng lúc
Điều đáng nói ở Hòn Cau là chiến lược bảo tồn rùa quý hiếm không dựa vào những khẩu hiệu ồn ào mà nằm ở những thao tác âm thầm nhưng kiên trì. Cán bộ bảo tồn không cố gắng “đuổi theo” từng lần rùa đẻ trong đêm mưa, mà tập trung vào bảo vệ ổ trứng, giảm tối đa xáo trộn đối với rùa mẹ. Sau khi rùa rời bãi, họ mới di chuyển trứng về khu ấp được rào chắn, tăng đáng kể cơ hội nở so với việc để trứng phơi trong môi trường dễ bị động vật ăn trộm hay con người xâm hại. Đây là sự cân bằng tinh tế giữa để tự nhiên vận hành và can thiệp đúng điểm: bảo vệ giai đoạn dễ tổn thương nhất trong vòng đời rùa biển mà không biến quá trình sinh sản rùa biển thành một “show” du lịch. Hòn Cau vì thế vừa là khu bảo tồn biển đúng nghĩa, vừa là minh chứng rằng bảo tồn nghiêm túc hoàn toàn có thể đi cùng hiệu quả sinh thái đo đếm được.
Thông điệp từ Hòn Cau: Thành công nhưng không được chủ quan
Việc một cá thể rùa biển nặng gần 90kg tiếp tục chọn Hòn Cau để đào ổ và đẻ 82 trứng là tín hiệu đầy hứa hẹn, nhưng cũng là lời nhắc nhở rằng phục hồi quần thể rùa là cuộc chơi dài hơi, nơi một vài mùa sinh sản thuận lợi chưa đủ để tuyên bố chiến thắng. Rùa biển có vòng đời dài, tỷ lệ sống sót từ rùa con đến trưởng thành rất thấp; mỗi ổ trứng, dù được bảo vệ, cũng chỉ có một phần nhỏ cá thể quay lại bãi cát nhiều năm sau. Chính vì vậy, chuỗi sự kiện sinh sản lặp lại ở Hòn Cau cần được nhìn như bằng chứng thuyết phục về hiệu quả hiện tại của công tác bảo tồn, đồng thời là động lực để duy trì kỷ luật quản lý, kiểm soát phát triển du lịch, bảo vệ hệ sinh thái biển đang nâng đỡ cả quần thể rùa lẫn các loài sinh vật khác. Nếu có một kết luận, thì đó là: giữ được rùa biển ở lại bãi cát, chúng ta mới giữ được sức khỏe dài hạn của biển.
