Vì sao cha mẹ không nên bỏ lỡ chương trình sàng lọc mới?
Sàng lọc phát hiện sớm khuyết tật ở trẻ là quá trình khám và đánh giá có hệ thống từ giai đoạn sàng lọc trẻ sơ sinh đến tuổi mẫu giáo, nhằm nhận diện sớm các khuyết tật bẩm sinh, rối loạn phát triển, vấn đề dinh dưỡng và giác quan để trẻ được kết nối với dịch vụ y tế phù hợp và can thiệp kịp thời, tránh bỏ lỡ giai đoạn vàng phát triển trẻ 0-6 tuổi. Hà Nội đã tuyên bố một mục tiêu đầy tham vọng nhưng đúng hướng: trên 85% trẻ từ sơ sinh đến 6 tuổi được sàng lọc, phát hiện sớm khuyết tật bẩm sinh, rối loạn phát triển và được can thiệp sớm trong giai đoạn 2026-2030. Đây không chỉ là một con số đẹp trên giấy mà là lời nhắc mạnh mẽ với các bậc cha mẹ: nếu chúng ta không chủ động đưa con đi khám sớm, chúng ta đang bỏ qua cơ hội tốt nhất để giảm thiểu khuyết tật và nâng chất lượng cuộc sống của con sau này.
Trạm y tế sẽ làm gì cho con bạn? Hiểu rõ sàng lọc ban đầu và khám chuyên sâu
Điểm mới của chương trình là Bộ Y tế đang nghiên cứu phân định rõ giữa khám sàng lọc ban đầu và khám chuyên sâu tại Trạm y tế cấp xã. Nói cách khác, cha mẹ không cần đưa con đến bệnh viện lớn ngay lập tức; thay vào đó, trẻ sẽ được khám miễn phí trẻ em ở tuyến cơ sở, theo quy trình sàng lọc tiêu chuẩn. Với trẻ sơ sinh, trạm y tế tập trung sàng lọc khiếm thính bẩm sinh, bệnh tim bẩm sinh, khuyết tật vận động, giác quan, thần kinh, tâm thần, trí tuệ. Với nhóm trẻ từ sơ sinh đến dưới 6 tuổi, trẻ được kiểm tra suy dinh dưỡng qua chiều cao, cân nặng, BMI, sàng lọc bệnh về mắt, răng miệng, tai mũi họng, dị tật khe hở môi vòm, rối loạn tự kỷ, lao, hen. Những trẻ có dấu hiệu nguy cơ sẽ được chuyển tiếp khám chuyên sâu. Nếu cha mẹ hiểu đúng vai trò của trạm y tế, họ sẽ thấy đây không phải là nơi “khám qua loa” mà là cửa ngõ quan trọng để bảo vệ phát triển trẻ 0-6 tuổi.
Lợi ích thực tế của phát hiện sớm khuyết tật: không chỉ là con số phần trăm
Phát hiện sớm khuyết tật không phải khẩu hiệu, mà là khác biệt giữa một đứa trẻ có cơ hội hòa nhập và một đứa trẻ bị tụt lại phía sau. Nhiều vấn đề về vận động, nghe, nhìn hoặc phát triển có thể được nhận diện từ những năm đầu đời; khi trẻ được đánh giá và can thiệp phù hợp sớm, cơ hội cải thiện chức năng và khả năng hòa nhập trong sinh hoạt, học tập tăng lên rõ rệt. Theo kế hoạch, mỗi năm khoảng 90% người khuyết tật sẽ được tiếp cận các dịch vụ y tế phù hợp, và khoảng 2.500 trẻ em, người khuyết tật sẽ được phẫu thuật chỉnh hình, phục hồi chức năng, cung cấp dụng cụ trợ giúp. Tư duy mới của Hà Nội là chuyển từ cách nhìn “y tế – chăm sóc” sang “xã hội – hòa nhập”, giảm kỳ thị và tăng quyền tham gia bình đẳng của người khuyết tật. Với cha mẹ, điều này đồng nghĩa: đưa trẻ đi sàng lọc sớm không phải để dán nhãn “khuyết tật”, mà để mở thêm lựa chọn hỗ trợ và cơ hội sống độc lập sau này.
Cha mẹ tham gia như thế nào? Hãy coi sàng lọc là một phần của nuôi con
Thực tế, nhiều gia đình chỉ đưa con đi khám khi đã thấy vấn đề rất rõ: trẻ chậm nói, không đi được, không giao tiếp… Khi đó, chúng ta đã mất nhiều thời gian vàng. Chương trình sàng lọc trẻ sơ sinh và trẻ 0-6 tuổi miễn phí toàn dân đang được xây dựng hướng dẫn riêng, với công cụ sàng lọc ban đầu như bảng câu hỏi trên ứng dụng, sau đó mới mời những trường hợp có nguy cơ đến khám chuyên sâu. Điều này giúp giảm chi phí xã hội, nhưng chỉ hiệu quả nếu cha mẹ hợp tác: trả lời trung thực, đưa con đến trạm y tế đúng lịch, không bỏ qua các đợt kiểm tra định kỳ. Hà Nội cũng đặt mục tiêu 50% gia đình có người khuyết tật được tập huấn kỹ năng chăm sóc và phục hồi chức năng. Nếu coi các buổi khám miễn phí trẻ em ở trạm y tế là một phần thường xuyên của việc nuôi con, chúng ta đang góp phần biến con số mục tiêu 85% trẻ được sàng lọc thành hiện thực, thay vì để nó nằm trong báo cáo.
