Không thể bảo vệ trẻ trên mạng nếu cha mẹ vẫn thờ ơ với an toàn mạng xã hội
Chiến dịch phòng chống xâm hại trẻ em trực tuyến là những chương trình phối hợp giữa cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và nhà trường nhằm nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng số và xây dựng mạng lưới hỗ trợ để bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên trước các hành vi tổn thương, bạo lực và nguy cơ không an toàn trên môi trường mạng, từ nội dung độc hại đến quấy rối, lợi dụng và ép buộc chia sẻ thông tin nhạy cảm. Vấn đề không còn nằm ở câu hỏi “có cần bảo vệ trẻ trên mạng hay không”, mà là “cha mẹ có chấp nhận mình phải thay đổi hay không”. Khi con dành nhiều giờ mỗi ngày trên không gian số, cách phản ứng theo bản năng kiểu cấm đoán, tịch thu điện thoại chỉ khiến trẻ thu mình và giấu kín những tổn thương. Đã đến lúc phụ huynh phải bước ra khỏi vùng an toàn, coi an toàn mạng xã hội là một phần bắt buộc trong nuôi dạy con.
“Không Một Mình 2026” và thông điệp kết nối không tổn thương
Chiến dịch “Không Một Mình” do Liên minh Niềm Tin Số khởi xướng, dưới sự bảo trợ của các bộ ngành cùng UNICEF và UNODC, thể hiện cách tiếp cận mới: không để trẻ tự đối mặt với nguy cơ trên mạng một mình. Đây là năm thứ hai chương trình được triển khai, hướng đến nâng cao nhận thức, kỹ năng và xây dựng mạng lưới hỗ trợ trẻ em, thanh thiếu niên trước các tình huống không an toàn trên môi trường mạng. Với chủ đề “Kết nối không tổn thương”, chiến dịch nhấn mạnh trách nhiệm của mỗi cá nhân trên không gian số: một bình luận ác ý hay lượt chia sẻ thiếu suy nghĩ đều có thể là hình thức bạo lực tinh thần. Sự kiện khởi động dự kiến diễn ra ngày 9/10 tại một trường trung học ở Hà Nội, với sự tham gia của đại sứ an toàn số học đường, KOL và nghệ sĩ đồng hành, cho thấy đây không chỉ là chiến dịch bảo vệ trẻ của riêng ngành công an hay giáo dục, mà là lời kêu gọi toàn xã hội cùng hành động.
Năm trước, chiến dịch đã được triển khai tại hơn 6.100 điểm trường, 113.000 lớp học thuộc 34 tỉnh, thành phố, tiếp cận hơn 8 triệu học sinh, sinh viên, giáo viên và phụ huynh. Đây là một con số biết nói: nếu cha mẹ tiếp tục đứng ngoài cuộc, họ đang tự loại mình khỏi mạng lưới bảo vệ con trong khi môi trường số ngày càng phức tạp. Các hoạt động trên mạng đạt hơn 1,5 tỷ lượt xem, tiếp cận 40 triệu người dùng với hơn 1.000 nghệ sĩ, KOL và nhà sáng tạo nội dung tham gia lan tỏa. Thay vì hoài nghi sức mạnh của chiến dịch, phụ huynh nên đặt câu hỏi thực tế hơn: trong 40 triệu người tiếp cận đó, con mình có nhận được thông điệp “Không một mình” hay vẫn đang lặng lẽ đối mặt với áp lực trực tuyến mà không dám lên tiếng?
Từ Thanh Hóa đến không gian mạng: muốn phòng chống bạo lực trẻ em phải bắt đầu từ cộng đồng
Nhiều phụ huynh nghĩ xâm hại trẻ em trực tuyến chỉ là chuyện của vài kẻ lạ mặt trên mạng. Thực tế, kinh nghiệm từ một dự án nâng cao năng lực cộng đồng trong phòng chống bạo lực thể chất đối với trẻ em ở Thanh Hóa cho thấy nguy cơ đối với trẻ có thể xuất hiện ngay trong gia đình, trường học và khu dân cư. Dự án này được thực hiện trong 3 năm, từ tháng 11/2023 đến hết tháng 10/2026, do một tổ chức quốc tế tài trợ và một hội địa phương làm chủ dự án. Cách làm của họ rất đáng để áp dụng cho môi trường số: tác động đồng thời vào ba mắt xích gần trẻ nhất – gia đình, chính trẻ em và lực lượng bảo vệ trẻ ở cơ sở – để công tác bảo vệ trẻ chuyển dần từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa. Nếu chúng ta coi an toàn mạng xã hội là phần mở rộng của đời sống thật, thì chiến dịch bảo vệ trẻ trên mạng phải bám vào chính ba mắt xích này, thay vì chỉ trông chờ vài buổi truyền thông rời rạc.
Sau gần 3 năm, thông qua 45 lớp tập huấn, đào tạo, có 752 cha mẹ, người chăm sóc trẻ và người dân; 450 cán bộ chính quyền, ban ngành, đoàn thể cùng 456 học sinh được tiếp cận kiến thức, kỹ năng phù hợp. Kết quả là 11.207 trẻ em và 27.234 cha mẹ, người chăm sóc trẻ được hưởng lợi, đều vượt mục tiêu đề ra. Đây không chỉ là những con số đẹp để báo cáo; đó là minh chứng rằng khi cha mẹ được nâng cao nhận thức và kỹ năng, họ có thể trở thành “lá chắn” cho con, đồng thời là hạt nhân tuyên truyền tại cộng đồng. Nếu một dự án phòng chống bạo lực thể chất có thể thay đổi cách người lớn ứng xử với trẻ, không có lý do gì các chiến dịch an toàn số lại chỉ dừng ở khẩu hiệu mà không chạm được vào thực hành hàng ngày của phụ huynh trên không gian mạng.
Cha mẹ cần làm gì để nhận diện sớm và không để con phải “một mình” trên mạng
Điểm đáng chú ý của cả chiến dịch “Không Một Mình” lẫn dự án phòng chống bạo lực trẻ em ở Thanh Hóa là đặt trẻ vào vị trí chủ thể: từ đối tượng được bảo vệ, các em trở thành người tham gia, biết nhận diện nguy cơ, bày tỏ quan điểm và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết. Nhưng để điều đó xảy ra, cha mẹ phải chấp nhận từ bỏ kiểu nuôi dạy dựa trên đòn roi, quát mắng – những hành vi vốn được trẻ nói thẳng tại diễn đàn: các em mong muốn được cha mẹ lắng nghe, được người lớn tôn trọng. Trên môi trường số, bất kỳ hình thức bạo lực cảm xúc nào – từ chế giễu ngoại hình đến công khai thông tin riêng tư – đều có thể khiến trẻ xấu hổ và im lặng. Phụ huynh cần chủ động hỏi con về trải nghiệm online, thay vì chỉ kiểm tra điểm số hay thời gian sử dụng điện thoại. An toàn không đến từ phần mềm chặn nội dung, mà từ niềm tin để con dám nói ra khi bị tổn thương.
Theo chia sẻ từ đại diện hội bảo vệ quyền trẻ em tại Thanh Hóa, điều cần tiếp tục sau dự án là duy trì truyền thông về quyền trẻ em, tác hại của bạo lực thể chất và phương pháp giáo dục tích cực; đồng thời nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác trẻ em ở cơ sở và tăng cường kết nối giữa chính quyền, công an, y tế, nhà trường cùng các tổ chức xã hội. Đây cũng nên là định hướng cho mọi chiến dịch bảo vệ trẻ trên không gian mạng: nếu thông điệp chỉ xuất hiện vài tháng rồi biến mất, nhận thức sẽ sớm quay về điểm xuất phát. Cha mẹ không thể chờ nhà trường hay cơ quan chức năng sửa mọi lỗ hổng. Họ phải xem mình là một phần của mạng lưới phòng chống bạo lực trẻ em, chủ động tham gia các hoạt động truyền thông, tập huấn, chia sẻ kinh nghiệm sử dụng mạng xã hội an toàn – để mỗi kết nối của con đều ít tổn thương hơn.
Kết luận: xây dựng cộng đồng an toàn là cách bảo vệ con bền vững nhất
Lợi ích lớn nhất của các dự án và chiến dịch bảo vệ trẻ hiện nay không phải là vài số liệu ấn tượng trên báo cáo, mà là việc chúng buộc chúng ta nhìn thẳng vào sự thật: nguy cơ với trẻ không chỉ nằm ở những kẻ lạ mặt trên mạng mà còn trong cách người lớn ứng xử mỗi ngày. Khi nhận thức thay đổi và được biến thành hành động, chúng ta bắt đầu xây dựng được “lá chắn” tại cộng đồng – nơi cha mẹ, nhà trường, lực lượng cơ sở và chính trẻ em cùng nhau phòng chống bạo lực trẻ em thay vì xử lý hậu quả. Các chiến dịch bảo vệ trẻ sẽ không thể đi xa nếu phụ huynh vẫn coi đó là việc của nhà nước. Ngược lại, khi cha mẹ chủ động học hỏi, trò chuyện và kết nối với con trên không gian số, khẩu hiệu “Không Một Mình” mới thực sự có nghĩa. Bảo vệ con trên mạng không phải là cuộc chạy đua cài thêm ứng dụng, mà là hành trình xây dựng một cộng đồng an toàn nơi mọi đứa trẻ biết rằng tiếng nói của mình luôn được lắng nghe.
