Khám sàng lọc học đường: bước ngoặt trong chăm sóc sức khỏe học sinh
Khám sàng lọc học đường là hoạt động kiểm tra sức khỏe định kỳ tại nhà trường nhằm phát hiện sớm các bệnh tật trẻ em liên quan đến môi trường học tập, từ thể chất như thừa cân, cong vẹo cột sống, tật khúc xạ trẻ đến bệnh răng miệng và sức khỏe tâm thần học sinh, để kịp thời tư vấn, điều trị và phòng ngừa tiếp diễn trong tương lai. Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 34/2026/TT-BYT để hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Đây không phải một đợt khám mang tính hình thức, mà là thay đổi cấu trúc hệ thống chăm sóc sức khỏe học đường: từ năm 2026, toàn bộ học sinh từ mầm non đến hết trung học phổ thông sẽ được kiểm tra sức khỏe định kỳ. Từ 2028, chương trình chuyển sang mức độ cao hơn với khám sàng lọc chuyên sâu 5 nhóm bệnh, tật học đường và tư vấn điều trị. Điều này sẽ tác động trực tiếp đến mọi gia đình có con đi học: cha mẹ không thể đứng ngoài cuộc.
Năm mốc 2026–2028 và 5 nhóm bệnh tật học đường: vì sao đáng để phụ huynh quan tâm?
Theo Thông tư 34/2026/TT-BYT, việc kiểm tra sức khỏe học sinh sẽ bắt đầu từ năm 2026 và được thực hiện theo quy định của Bộ Y tế. Trên cơ sở kết quả kiểm tra, các cơ quan liên quan có thể theo dõi tình trạng sức khỏe của học sinh và tổ chức hoạt động chăm sóc phù hợp. Từ 2028, chương trình chính thức triển khai khâu trọng yếu: khám sàng lọc học đường để phát hiện bệnh, tật và tư vấn điều trị với 5 nhóm rõ ràng gồm thừa cân, béo phì; tật khúc xạ; cong vẹo cột sống; bệnh răng miệng; rối loạn sức khỏe tâm thần. Toàn bộ học sinh từ mầm non tới trung học phổ thông nằm trong diện được khám sàng lọc, phát hiện và tư vấn điều trị các bệnh tật học đường. Hoạt động này có thể được tích hợp vào đợt kiểm tra sức khỏe đầu năm học hoặc khám sức khỏe định kỳ để tránh chồng chéo thời gian của trẻ. Nói cách khác, sức khỏe trường học đang trở thành một phần chính thức của chương trình giáo dục, chứ không chỉ là vài buổi khám mắt hay cân đo rời rạc như trước.
Giải mã 5 nhóm bệnh: nguy cơ nào thường bị cha mẹ xem nhẹ?
Danh mục 5 nhóm bệnh tật học đường mà chương trình tập trung không phải ngẫu nhiên, mà phản ánh những vấn đề đang âm thầm bào mòn sức khỏe và khả năng học tập của trẻ. Thừa cân, béo phì không chỉ là chuyện ngoại hình; đó là điểm khởi đầu của nhiều bệnh mạn tính về tim mạch, chuyển hóa sau này. Tật khúc xạ trẻ – chủ yếu là cận thị, loạn thị, viễn thị – nếu không phát hiện sớm sẽ khiến trẻ đọc sai chữ, đau đầu, học kém mà người lớn dễ quy về “lười học”. Cong vẹo cột sống liên quan trực tiếp đến tư thế ngồi học, bàn ghế, balo; hậu quả có thể là đau mạn tính, lệch người khi trưởng thành. Bệnh răng miệng, từ sâu răng đến viêm lợi, ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ, thậm chí phát âm. Cuối cùng, sức khỏe tâm thần học sinh là mảng lâu nay bị xem nhẹ: áp lực điểm số, bắt nạt, khủng hoảng tuổi dậy thì có thể dẫn đến lo âu, trầm cảm nhưng thường bị gắn nhãn “nhạy cảm” hay “bướng bỉnh”. Việc các nhóm bệnh này được đưa vào khám sàng lọc học đường cho thấy hệ thống y tế đã bắt đầu đối xử nghiêm túc với những thứ trước đây bị coi là chuyện riêng của gia đình.
Gia đình phải chuẩn bị gì trước khi con bước vào chương trình khám sàng lọc?
Chương trình khám sàng lọc học đường sẽ không thể phát huy hết hiệu quả nếu phụ huynh chỉ coi đó là một thủ tục nhà trường tự lo. Trước khi đến ngày khám, cha mẹ nên nói rõ cho trẻ hiểu mục đích: đây là hoạt động để bảo vệ sức khỏe, không phải “bài kiểm tra” để bị chấm điểm. Với nhóm thừa cân, béo phì, gia đình cần nhìn lại chế độ ăn, thời gian vận động, thói quen xem màn hình – không nên chờ đến lúc cán bộ y tế nhắc mới thay đổi. Về tật khúc xạ trẻ, hãy chú ý các dấu hiệu như trẻ nheo mắt, dí sát sách, than mỏi mắt; nếu đã có đơn kính, nên mang kính đến buổi khám để bác sĩ đánh giá lại. Đối với cong vẹo cột sống, cha mẹ cần kiểm tra tư thế ngồi học, chiều cao bàn ghế tại nhà, cách trẻ mang cặp. Bệnh răng miệng thì bắt đầu từ việc đánh răng đúng cách, khám nha khoa định kỳ song song với khám tại trường. Quan trọng nhất, hãy tạo môi trường trò chuyện cởi mở về cảm xúc để trẻ dám nói khi có vấn đề về sức khỏe tâm thần học sinh – nếu gia đình coi chuyện tâm lý là yếu đuối, mọi nỗ lực sàng lọc sẽ bị vô hiệu.
Từ dữ liệu sức khỏe đến thay đổi thói quen: kết nối nhà trường, y tế và gia đình
Ở cấp trung ương, Cục Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế sẽ phối hợp với Cục Quản lý Khám, chữa bệnh để hướng dẫn, kiểm tra, giám sát, đánh giá và tổng hợp kết quả thực hiện chương trình. Ở địa phương, UBND tỉnh, thành phố chỉ đạo các đơn vị tổ chức kiểm tra sức khỏe, khám sàng lọc, tư vấn điều trị và chuyển tuyến đối với các bệnh tật học đường. Dữ liệu từ các đợt khám đầu năm học và khám sàng lọc sẽ được sử dụng để xây dựng các hoạt động chăm sóc sức khỏe học sinh theo nhóm nguy cơ, chứ không còn kiểu mỗi lớp một buổi tuyên truyền chung chung. Nhưng phần khó nhất lại nằm ở chỗ: liệu gia đình có sẵn sàng thay đổi thói quen dựa trên những cảnh báo đó hay không. Nếu một em bị phát hiện cong vẹo cột sống mà vẫn phải ngồi học trên chiếc bàn quá thấp ở nhà, hoặc một em bị rối loạn lo âu vẫn phải chịu áp lực thành tích không giảm, thì mọi cố gắng của hệ thống khám sàng lọc học đường sẽ trở thành báo động bị bỏ qua. Chương trình này mở ra một khung bảo vệ, nhưng người dựng nên “tấm khiên” cuối cùng cho trẻ vẫn là cha mẹ.
